Menü
Fasulye (Phaseolus vulgaris), baklagiller familyasından hem taze (taze fasulye) hem de kuru tane (kuru fasulye) olarak tüketilen, Türkiye tarımı ve mutfağı açısından temel öneme sahip bir kültür bitkisidir. Kuru fasulye, yüksek bitkisel protein içeriğiyle Anadolu mutfağının vazgeçilmezidir ve pilavla birlikte adeta ulusal bir yemek olarak kabul edilir. Taze fasulye ise sebze olarak sofralarda geniş yer tutar. Türkiye, hem yemeklik tane baklagiller içinde hem de sebze üretiminde fasulyeye önemli bir alan ayırır. Bitki, azot bağlama özelliği sayesinde toprağı zenginleştirdiği için ekim nöbetinde (münavebe) değerli bir üründür ve buğday, mısır gibi tahıllarla dönüşümlü ekilir. Ülkemizde bodur ve sırık formları, kuru ve taze tipleri yaygın olarak yetiştirilir. Fasulye üretimi, özellikle iç bölgelerdeki küçük ve orta ölçekli işletmeler için hem gıda güvenliği hem de gelir kaynağı açısından kritik rol oynar. Beslenmedeki değeri, yerli çeşit zenginliği ve mutfak kültüründeki yeri, fasulyeyi Türkiye tarımının stratejik ürünlerinden biri kılar.
Kuru fasulye üretiminde İç Anadolu ve komşu geçiş bölgeleri öne çıkar. Konya, Karaman, Nevşehir, Niğde, Aksaray ve Kayseri gibi iller sulu tarımın yapılabildiği ovalarda önemli kuru fasulye alanlarına sahiptir. Doğu ve Kuzeydoğu Anadolu'da özellikle Erzincan, Iğdır ve çevresi kaliteli kuru fasulye ile tanınır; İspir (Erzurum) fasulyesi ise coğrafi işaretiyle ünlüdür. Taze fasulye üretimi ise daha ılıman ve sulanabilir alanlara yayılmıştır; Akdeniz ve Ege bölgelerinde örtü altı ve açık alan üretimiyle Antalya, Mersin, Adana gibi iller, Marmara'da Bursa ve çevresi öne çıkar. Fasulye, ılıman iklim seven, dona hassas bir bitkidir; bu nedenle yüksek yaz sıcaklıklarının aşırı olmadığı, gece-gündüz sıcaklık farkının uygun olduğu, sulama imkânı bulunan ovalar tercih edilir. Derin, tınlı, iyi drenajlı, organik maddece zengin ve hafif asidik-nötr topraklar verim için idealdir. İç Anadolu'nun serin geceleri kuru tanenin kalitesini, sahil bölgelerinin uzun vejetasyon süresi ise taze fasulyede erkencilik ve süreklilik sağlar.
Verim; çeşide (bodur/sırık, kuru/taze), sulama, gübreleme ve bakıma göre önemli ölçüde değişir. Kuru fasulyede dekara verim ülkemizde ortalama yaklaşık 250-350 kg aralığında seyreder; iyi bakım ve sulama yapılan sırık çeşitlerde daha yüksek değerlere ulaşılabilir. Taze fasulyede ise dekara verim çok daha yüksektir ve açık alanda yaklaşık 1.000-2.500 kg, örtü altı yetiştiricilikte daha da fazla olabilir. Verimi etkileyen başlıca etkenler arasında çeşit seçimi, sulama düzeni (çiçeklenme ve bakla bağlama döneminde susuzluk verimi ciddi düşürür), toprak verimliliği ve dengeli gübreleme, ekim zamanı ve sıklığı, don riskinden korunma, yabancı ot kontrolü ile hastalık ve zararlılarla (antraknoz, bakteriyel yanıklık, fasulye tohum böceği gibi) mücadele yer alır. Baklagil olması nedeniyle azot bağlaması azot ihtiyacını kısmen karşılar; ancak fosfor ve potasyum ile mikro besin dengesi verim ve kalite için önemlidir. Bu rakamlar yaklaşık değerlerdir ve yıllara, bölgeye göre değişkenlik gösterir.
Fasulye, Türkiye'de iç tüketimi yüksek bir üründür; kuru fasulye temel gıda maddelerinden biri olduğu için pazarda istikrarlı bir talep görür. Üretimin önemli bölümü iç piyasada tüketilir. Kuru fasulyede yurt içi üretim bazı yıllarda talebi tam karşılayamadığından, ihtiyacın bir kısmı ithalatla dengelenebilmektedir; bu nedenle kuru fasulye zaman zaman net ithalatçısı olunan bir ürün konumundadır. Taze fasulye ise ağırlıklı olarak iç tüketime ve mevsimlik pazara yöneliktir. Coğrafi işaretli yöresel çeşitler (örneğin İspir fasulyesi gibi) katma değeri yüksek niş pazarlar oluşturur ve yerel ekonomilere katkı sağlar. Fasulye üretimi, kırsalda çok sayıda küçük ve orta ölçekli işletme için gelir ve istihdam kaynağıdır; ayrıca ekim nöbetinde toprağı iyileştiren yapısıyla tarımsal sürdürülebilirliğe katkıda bulunur. Fiyatlar; üretim miktarı, hava koşulları, girdi maliyetleri ve ithalat politikalarına bağlı olarak yıldan yıla dalgalanabilir. Kesin üretim, ihracat ve ithalat rakamları için TÜİK ve Tarım ve Orman Bakanlığı güncel verilerine başvurulması önerilir.
Evet, ikisi de büyük ölçüde aynı tür olan Phaseolus vulgaris bitkisinden elde edilir. Fark, hasat zamanı ve kullanım amacındadır. Baklalar henüz taze ve etli iken toplanırsa taze fasulye (sebze), baklalar tam olgunlaşıp taneler kuruduktan sonra hasat edilirse kuru fasulye elde edilir. Bazı çeşitler taze tüketim, bazıları kuru tane için ıslah edilmiştir.
Fasulye sıcak seven ve dona çok hassas bir bitkidir; bu yüzden ilkbaharda toprak yeterince ısındıktan ve don riski geçtikten sonra ekilir. Bölgeye göre genellikle nisan sonu ile haziran arası ekim yapılır. Sahil bölgelerinde daha erken, iç ve yüksek bölgelerde daha geç ekim tercih edilir. Uygun toprak sıcaklığı çimlenme ve düzgün çıkış için önemlidir.
Bodur fasulye kısa boylu, desteğe ihtiyaç duymayan, daha erken ve toplu hasat edilen, makineli hasada uygun bir formdur. Sırık fasulye ise sarılıcı yapıda olup herek, tel veya ip gibi desteğe ihtiyaç duyar; hasat süresi daha uzun ve genellikle elle toplanır. Sırık çeşitler çoğunlukla daha uzun süre ürün verir ve birim alanda daha yüksek verim sağlayabilir.
Evet. Fasulye baklagil olduğu için kökündeki Rhizobium bakterileriyle ortak yaşayarak havadaki azotu toprağa bağlayabilir. Bu özellik toprağın azot içeriğini artırır ve kendinden sonra ekilecek tahıl gibi ürünler için faydalıdır. Bu nedenle fasulye, ekim nöbeti (münavebe) sistemlerinde değerli bir üründür ve toprak verimliliğinin korunmasına katkı sağlar.
Fasulyede antraknoz, bakteriyel yanıklık (hale yanıklığı), pas ve kök çürüklükleri gibi hastalıklar sık görülür. Zararlılar arasında fasulye tohum böceği, yaprak bitleri, kırmızı örümcek ve beyazsinek sayılabilir. Sertifikalı tohum kullanımı, ekim nöbeti, dengeli sulama, iyi drenaj ve zamanında yapılan kültürel önlemler mücadelede önemlidir. İlaçlı mücadele için mutlaka güncel reçete ve teknik desteğe başvurulmalıdır.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM).
Harman üzerinde güncel fasulye ilanlarını inceleyin ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Fasulye Fasulye Üreticileri Ücretsiz İlan VerZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
