Menü
Bakla (Vicia faba), baklagiller familyasından, iri taneli ve serin iklim seven kışlık bir yem ve gıda bitkisidir. Türkiye tarımında hem taze bakla (yeşil kapçık içindeki tane) hem de kuru bakla olarak değerlendirilen, geleneksel Akdeniz ve Ege mutfağının köklü ürünlerindendir. Zeytinyağlı taze bakla, bakla ezmesi ve kuru bakla yemekleri ile mutfak kültüründe önemli yer tutar. Protein bakımından zengin olması nedeniyle hem insan beslenmesinde hem de hayvan yemi olarak kullanılır. Baklagil olması sayesinde kök nodüllerindeki bakteriler aracılığıyla havanın azotunu toprağa bağlar; bu yönüyle ekim nöbetinde (münavebe) toprağı zenginleştiren, kendinden sonra ekilecek ürünlere azot bırakan değerli bir bitkidir. Türkiye ekonomisinde tek başına dev bir kalem olmasa da, kıyı bölgelerdeki üreticiler için taze bakla erkenci ve gelir getirici bir sebze; iç bölgelerde ise kuru bakla ve yem baklası olarak önem taşır. Serin iklim koşullarında sonbahar veya erken ilkbahar ekimiyle yetiştirilir ve düşük girdiyle üretilebilen dayanıklı bir kültür bitkisidir.
Bakla, serin ve ılıman iklimi sevdiği için Türkiye'de ağırlıklı olarak kıyı bölgelerinde yetiştirilir. Ege ve Akdeniz bölgeleri taze bakla üretiminin merkezidir; İzmir, Aydın, Muğla, Antalya, Mersin ve Adana gibi iller kışları ılık geçtiği için sonbahar ekimiyle erkenci taze bakla üretimine elverişlidir. Marmara bölgesinde Çanakkale, Balıkesir ve Bursa çevresinde de üretim yapılır. Baklanın çiçeklenme döneminde aşırı sıcağa ve don olayına hassas olması, kışı ılıman geçen sahil kuşağını avantajlı kılar. Bitki, iyi drenajlı, tınlı ve organik maddece zengin, hafif kireçli toprakları tercih eder; ağır ve su tutan topraklarda kök çürüklüğü riski artar. Serin iklimde uzun bir gelişme dönemi geçirmesi tane iriliğini ve kaliteyi olumlu etkiler. İç Anadolu gibi karasal bölgelerde daha çok ilkbahar ekimiyle ve yem baklası olarak sınırlı üretim görülür, çünkü kışın şiddetli donları güz ekimini zorlaştırır.
Bakla verimi, taze mi yoksa kuru bakla olarak mı hasat edildiğine, çeşide ve yetiştirme koşullarına göre değişir. Taze (yeşil kapçıklı) bakla için dekara verim yaklaşık 800 ile 1500 kg arasında değişebilirken, kuru bakla (tane) veriminde dekara yaklaşık 150 ile 300 kg aralığı görülebilir; bu değerler sulanan, iyi bakım yapılan tarlalarda daha yükseğe çıkabilir. Verimi etkileyen başlıca etkenler arasında ekim zamanı ve sıklığı, çeşit seçimi, çiçeklenme dönemindeki sıcaklık ve don durumu, toprak nemi ve drenaj, arı gibi tozlayıcıların varlığı, gübreleme (özellikle fosfor ve potasyum) ile hastalık ve zararlı kontrolü sayılabilir. Çiçeklenme sırasında yaşanan kuraklık veya aşırı sıcak çiçek dökümüne yol açarak verimi belirgin düşürür. Yaprak bitleri ve fasulye tohum böceği gibi zararlılar ile pas ve çikolata lekesi gibi mantari hastalıklar da verim ve kaliteyi olumsuz etkileyen önemli faktörlerdir.
Bakla, Türkiye'de büyük ölçüde iç tüketime yönelik üretilen bir üründür. Taze bakla mevsiminde (genellikle ilkbaharda) hallerde ve pazarlarda taze sebze olarak satılır; kısa raf ömrü nedeniyle çoğunlukla üretim bölgelerine yakın iç piyasada tüketilir. Kuru bakla ise yıl boyu saklanabildiği için bakliyat olarak pazarlanır ve iç talebi karşılar. Erkenci taze bakla, özellikle Akdeniz ve Ege'de sınırlı miktarda dış pazarlara da ulaşabilmektedir. Ekonomik önemi tahıllara veya nohut, mercimek gibi büyük ölçekli bakliyatlara göre daha mütevazı olmakla birlikte, bakla üreticiler için mevsimlik nakit akışı sağlayan ve ekim nöbetinde toprağı azotça zenginleştirerek dolaylı ekonomik katkı sunan bir üründür. Ayrıca yem baklası olarak hayvancılıkta protein kaynağı değeri taşır. Uydurma rakamlardan kaçınmak adına, güncel üretim ve dış ticaret miktarları için TÜİK bitkisel üretim istatistikleri esas alınmalıdır.
Kışı ılıman geçen Ege ve Akdeniz kıyılarında bakla genellikle sonbaharda (ekim-kasım) ekilir ve ilkbaharda taze olarak hasat edilir. Kışı sert geçen karasal bölgelerde ise ilkbahar başında ekim yapılır. Taze bakla, kapçıklar dolgunlaşıp taneler henüz yumuşakken toplanır; kuru bakla için ise bitki tam olgunlaşıp kaplar kuruyana kadar beklenir.
Taze bakla, yeşil ve etli kapçığıyla birlikte veya iç taneleri henüz yumuşakken toplanan, çabuk tüketilmesi gereken sebzedir; zeytinyağlı yemeklerde kullanılır. Kuru bakla ise bitki tarlada tamamen olgunlaşıp taneler sertleştikten sonra hasat edilen, uzun süre saklanabilen bakliyattır ve genellikle ıslatılarak pişirilir.
Evet. Bakla bir baklagil olduğu için kökündeki nodüllerde yaşayan Rhizobium bakterileri havadaki azotu bağlayarak toprağa kazandırır. Bu sayede kendinden sonra ekilecek buğday gibi bitkilere azot bırakır ve ekim nöbetinde toprağı dinlendiren, verimliliği artıran bir bitki olarak değerlendirilir.
Baklada en sık karşılaşılan hastalıklar çikolata lekesi (Botrytis fabae) ve pas hastalığıdır; nemli ve serin koşullarda yaprak ve kapçıklarda lekelenmeye yol açar. Zararlı olarak ise yaprak bitleri (özellikle siyah bakla biti) ile depoda taneyi delen bakla tohum böceği öne çıkar. Havalanan sık dikimden kaçınma ve zamanında mücadele önerilir.
Bakla serin iklim bitkisidir ve gelişme döneminde soğuğa tahıllara göre nispeten dayanıklıdır; ancak çiçeklenme sırasında hem kuvvetli dona hem de aşırı sıcağa duyarlıdır. Yüksek sıcaklık ve kuraklık çiçek dökümüne ve verim kaybına neden olur; bu yüzden kışı ılıman geçen kıyı bölgeleri yetiştiriciliğe en uygundur.
Bakla genellikle sonbahar veya erken ilkbaharda ekilir. Soğuk iklimlerde sonbahar ekimi tercih edilirken, ılıman bölgelerde ilkbahar ekimi yaygındır.
Bakla, ekimden itibaren yaklaşık 3-4 ay içinde hasat edilebilir. Hasat süresi, çeşit, iklim ve bakım koşullarına bağlı olarak değişiklik gösterebilir.
Bakla, iyi drene olmuş, organik maddece zengin toprakları sever. Serin iklimlerde daha iyi gelişir, aşırı sıcaklardan etkilenebilir.
Bakla, özellikle çiçeklenme döneminde düzenli sulama gerektirir. Toprağın nem durumuna göre sulama sıklığı ayarlanmalıdır.
Bakla, genellikle taze ve kuru olmak üzere iki ana gruba ayrılır. Taze bakla çeşitleri, genellikle daha kısa sürede olgunlaşır ve lezzetlidir.
Baklada en sık görülen hastalıklar arasında yaprak lekesi ve kök çürüklüğü yer alır. Ayrıca, mantar ve bakteriyel enfeksiyonlar da zarara neden olabilir.
Baklada, yaprak bitleri ve thrips gibi zararlılar yaygındır. Bu zararlılar, bitkinin gelişimini olumsuz etkileyebilir.
Bakla bitkileri genellikle budama gerektirmez, ancak sağlıklı gelişim için düzenli bakım ve sulama yapılmalıdır. Ayrıca, hastalık ve zararlılara karşı kontrol sağlanmalıdır.
Taze bakla, buzdolabında saklanarak tazeliğini koruyabilir. Kuru bakla ise serin ve kuru bir yerde uzun süre saklanabilir.
Sera baklası, kontrollü ortamda daha hızlı ve verimli büyürken, açık alan baklası doğal koşullara bağlı olarak gelişir. Sera, hastalık ve zararlılardan korunma açısından avantaj sağlar.
Bakla, rotasyonda diğer baklagillerle birlikte kullanılmamalıdır. Tahıl ve sebze ürünleri ile rotasyon yapılması, toprak sağlığını artırır.
Bakla verimi, çeşit, iklim, toprak özellikleri ve bakım koşullarına bağlı olarak değişir. Uygun koşullar altında verim artışı sağlanabilir.
Organik bakla yetiştiriciliğinde kimyasal gübre ve pestisit kullanmamak önemlidir. Doğal gübreler ve biyolojik kontrol yöntemleri tercih edilmelidir.
Bakla hasat edildikten sonra hemen işlenmeli veya saklanmalıdır. Taze bakla, haşlanarak veya dondurularak saklanabilir.
Bakla, genellikle kendine tozlaşan bir bitkidir, ancak arılar gibi polinatörler de tozlaşmayı artırabilir. Bu, meyve ve tohum verimini olumlu etkiler.
Bakla, soğuk havalara karşı dayanıklıdır ve hafif don olaylarına tolerans gösterebilir. Ancak, aşırı soğuklar bitkiye zarar verebilir.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM).
Harman üzerinde güncel bakla ilanlarını inceleyin ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Bakla Bakla Üreticileri Ücretsiz İlan Ver
Sponsorlu
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
