Menü
Fasulye (Phaseolus vulgaris) baklagiller (Fabaceae) familyasından, kök nodüllerindeki Rhizobium bakterileriyle ortak yaşayarak havanın serbest azotunu toprağa bağlayabilen bir üründür. Bu özelliği fasulyeyi münavebede değerli bir ön bitki yapar; kendisinden sonra ekilecek tahıla ve endüstri bitkisine geride azotça zengin bir toprak bırakır. Buna karşılık fasulye antraknoz, bakteriyel yanıklık, Sclerotinia (beyaz çürüklük) ve kök çürüklüğü hastalıklarına duyarlı olduğundan, aynı tarlaya arka arkaya ya da başka baklagillerin hemen ardına ekildiğinde bu etmenler toprakta birikir ve verim ciddi düşer. Türkiye koşullarında fasulye çoğunlukla yazlık olarak, tahıl hasadından sonra ikinci ürün veya ana ürün rotasyonu içinde yer alır. Doğru kurulmuş bir ekim nöbetinde fasulye hem toprağın azot dengesine katkı sağlar hem de kendi hastalık ve zararlı baskısından kaçınarak sürdürülebilir bir üretim sağlar.
Fasulyede münavebe önce hastalık yönetimi için önemlidir. Antraknoz (Colletotrichum lindemuthianum), bakteriyel yanıklık (Xanthomonas), Fusarium ve Rhizoctonia kök çürüklükleri ile Sclerotinia sclerotiorum toprakta ve bitki artıklarında canlı kalır; fasulye üst üste ekilirse bu etmenlerin sklerot ve inokulum yoğunluğu her yıl artar. Münavebe, konukçu olmayan bir bitkiyle araya girerek bu döngüyü kırar. İkincisi besin dengesidir: fasulye azotu kendi bağlasa da fosfor ve potasyumu belirli kök derinliğinden çeker; farklı kök yapısına sahip tahıl veya çapa bitkileriyle nöbetleşmek toprağın farklı katmanlarındaki besinlerin dengeli kullanılmasını sağlar. Üçüncüsü zararlı ve yabancı ot baskısıdır; fasulye sık ekildiğinde nematodlar ve baklagile özgü yabancı otlar çoğalır. Ayrıca fasulyenin bıraktığı azot, ardından gelen tahılın gübre ihtiyacını düşürerek toprak verimliliğini ve girdi ekonomisini iyileştirir.
Fasulye için en uygun ön bitkiler tahıllardır. Buğday, arpa veya çeltik hasadından sonra fasulye ekmek idealdir; tahıllar toprağı baklagil hastalıklarından temiz tutar, sap artıkları organik maddeyi artırır ve tahılın farklı kök derinliği toprak yapısını iyileştirir. Fasulyeden sonra ise yine tahıl (buğday, arpa, mısır) ekilmesi çok uygundur; çünkü fasulyenin nodüllerinden gelen bakiye azot, yüksek azot isteyen tahıla doğrudan yarar sağlar ve gübre girdisini azaltır. Mısır ve patates gibi çapa bitkileri de fasulyeden önce veya sonra iyi eşleşir; bunlar baklagil değildir, ortak toprak hastalığı taşımaz ve tarlanın yabancı ot temizliğine katkı verir. Genel kural tahıl-baklagil-çapa bitkisi üçlemesini döndürmektir; bu düzen hem azot dengesini hem hastalık kontrolünü birlikte sağlar. Nadas veya buğday sonrası ikinci ürün fasulye de Türkiye sulu tarım bölgelerinde yaygın ve verimli bir uygulamadır.
En önemli kaçınma kuralı fasulyeyi aynı tarlaya üst üste ekmemektir; aynı toprakta en az 2 ila 3 yıl fasulye tekrarlanmamalıdır, aksi halde antraknoz, bakteriyel yanıklık ve kök çürüklüğü inokulumu birikir. Fasulye, diğer baklagillerden (nohut, mercimek, bakla, börülce, soya, bezelye, yonca) hemen sonra da ekilmemelidir; bu familya ortak Sclerotinia, Fusarium ve nematod sorunlarını paylaşır ve azot bağlama avantajı da tekrarlanan baklagilde anlamını yitirir. Sclerotinia (beyaz çürüklük) konukçusu olan ayçiçeği, kanola (kolza) ve bazı yağlı tohumlardan sonra fasulye ekmekten kaçınılmalıdır; bu bitkiler aynı sklerot etmenini besler ve fasulyede beyaz çürüklük riskini yükseltir. Ayrıca su tutan, drenajı bozuk tarlalarda fasulyeyi kök çürüklüğü riski taşıyan bir ön bitkinin ardına koymak sakıncalıdır. Kısacası baklagil ardına baklagil ve Sclerotinia konukçusu ardına fasulye ilkesel olarak yapılmamalıdır.
Türkiye sulu tarım koşullarına uygun 4 yıllık bir örnek plan şöyle kurulabilir. 1. Yıl: Fasulye (baklagil, azot bağlar ve toprağı zenginleştirir). 2. Yıl: Kışlık buğday veya arpa (tahıl; fasulyenin bıraktığı bakiye azottan yararlanır, baklagil hastalık döngüsünü kırar). 3. Yıl: Mısır veya patates (çapa bitkisi; farklı familya, yabancı ot temizliği ve toprak havalanması sağlar). 4. Yıl: Yeniden buğday veya arpa, ardından beşinci yıl döngü tekrar fasulye ile başlar. Daha kısa bir sistem isteyen üreticiler için 3 yıllık düzen ise Fasulye, Buğday, Mısır sırasıyla dönebilir. İkinci ürün uygulamasında ilkbaharda hasat edilen buğdaydan sonra yazlık ikinci ürün fasulye ekilip, ertesi yıl aynı tarlaya çapa bitkisi veya tahıl getirilerek aynı mantık korunur. Her durumda iki fasulye ekimi arasında en az iki yıl konukçu olmayan bitki bulunmasına dikkat edilmelidir.
Fasulye için en iyi ön bitki tahıllardır; özellikle buğday, arpa veya çeltik hasadından sonra ekilmesi idealdir. Tahıllar toprağı baklagil hastalıklarından temiz tutar, sap artıklarıyla organik maddeyi artırır ve farklı kök derinliğiyle toprak yapısını iyileştirir. Türkiye'de yaygın uygulama, kışlık buğday sonrası yazlık ikinci ürün olarak fasulye ekmektir.
Fasulyeden sonra tahıl ekmek en mantıklı seçimdir. Fasulye kök nodüllerindeki Rhizobium bakterileriyle azot bağladığı için toprakta bakiye azot bırakır; bu azottan en çok yararlanan bitki buğday, arpa veya mısır gibi yüksek azot isteyen tahıllardır. Böylece hem gübre girdisi azalır hem de baklagil hastalık döngüsü kırılır.
Hayır. Fasulyenin aynı tarlaya üst üste ekilmesi antraknoz, bakteriyel yanıklık, Sclerotinia ve kök çürüklüğü etmenlerinin toprakta birikmesine yol açar ve verimi ciddi biçimde düşürür. Aynı tarlada iki fasulye ekimi arasında en az iki, tercihen üç yıl konukçu olmayan bitki bulunmalıdır.
Evet, sakıncalıdır. Ayçiçeği ve kanola (kolza) Sclerotinia sclerotiorum yani beyaz çürüklük etmeninin konukçusudur. Bu bitkilerden hemen sonra fasulye ekilirse toprakta biriken sklerotlar fasulyede beyaz çürüklük riskini artırır. Fasulyeyi bu yağlı tohum bitkilerinden sonra değil, tahıllardan sonra planlamak gerekir.
Önerilmez. Nohut, mercimek, bakla ve soya fasulye ile aynı baklagiller familyasındandır ve ortak Sclerotinia, Fusarium, kök çürüklüğü ile nematod sorunlarını paylaşırlar. Baklagil ardına baklagil ekmek hastalık baskısını artırır ve azot bağlama avantajını da tekrarda anlamsız kılar. Arada bir tahıl veya çapa bitkisi bulunmalıdır.
Kaynak: TAGEM Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü, Fasulye Tarımı Teknik Talimatları ve Ziraat Fakülteleri münavebe ilkeleri. Münavebe planı bölge, toprak ve iklim koşullarına göre uyarlanmalıdır.
Harman üzerinde güncel fasulye ilanlarını inceleyin ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Fasulye Fasulye Ne Zaman Ekilir Fasulye Yetiştiriciliği Tüm Fasulye BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
