Menü
Fasulye, Türkiye tarımında hem kuru fasulye hem taze (ayşekadın, çalı, sırık) fasulye olarak yetiştirilen, baklagiller grubunda yer alan bir üründür. Maliyet ve karlılık yapısı, hangi türde üretim yapıldığına göre belirgin şekilde değişir. Kuru fasulye daha çok mekanizasyona uygun tarla tarımıyken, taze fasulye özellikle sırık tipinde yoğun el işçiliği gerektiren, işçilik ağırlıklı bir üretimdir. Baklagil olması sayesinde fasulye havadaki azotu toprağa bağlar; bu da azotlu gübre ihtiyacını azaltıp bir kısım girdi maliyetini düşürebilir. Karlılık büyük ölçüde dekara alınan verime, hasat dönemindeki satış fiyatına ve özellikle taze fasulyede işçilik giderlerine bağlıdır. Fasulye, doğru sulama ve hastalık yönetimiyle katma değerli bir ürün olabilirken; fiyat dalgalanması, ithalat baskısı (kuru fasulyede) ve iklim riskleri karlılığı hızla değiştirebilir. Bu sayfada TL rakamı yerine maliyetin yapısını, karlılığı belirleyen etkenleri ve verimi artırma yollarını gerçek tarım ekonomisi çerçevesinde ele alıyoruz. Kesin hesap için sitedeki maliyet hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Fasulyede başlıca maliyet kalemleri tohum, gübre, ilaç (mücadele), sulama, işçilik, yakıt/mekanizasyon, hasat ve nakliyedir. Kalemlerin ağırlığı üretim tipine göre çok değişir. Taze fasulyede, özellikle sırık fasulyede işçilik açık ara en büyük kalemdir; herek (sırık) dikimi, ipe alma, sık aralıklarla elle toplama ve tasnif emek yoğundur ve toplam maliyetin çok büyük bölümünü oluşturabilir. Kuru fasulyede ise üretim daha mekanize olduğundan yakıt, toprak hazırlığı ve hasat-harman (biçerdöver veya söküm) giderleri öne çıkar, işçilik payı görece azalır. Tohum kalemi sertifikalı tohum kullanıldığında artar ama verim ve tekdüzelik kazandırır. Baklagil olması nedeniyle azotlu gübre ihtiyacı görece düşüktür; ağırlık taban gübresi (fosfor, potasyum) ve gerekiyorsa mikro besin takviyesindedir. İlaç maliyetini antraknoz, bakteriyel hastalıklar ve kırmızı örümcek/yaprak biti gibi zararlılarla mücadele belirler. Sulama, kurak bölgelerde ve çiçeklenme-bakla döneminde kritik olduğu için su ve enerji gideri de hesaba katılmalıdır. Nakliye, taze fasulyede çabuk bozulma nedeniyle hıza ve soğuk zincire bağlı olarak ek yük getirir.
Fasulyede gelir, basitçe dekara verim ile satış fiyatının çarpımıdır: taze fasulyede kilogram başına hasat edilen ürün miktarı, kuru fasulyede dekardan alınan kuru dane verimi belirleyicidir. Karlılık ise bu brüt gelirden dekara toplam maliyetin çıkarılmasıyla bulunur. Başabaş noktası, bir dekarın tüm masrafını karşılayan verim ya da fiyat seviyesidir; verim beklenenin altında kalır veya fiyat düşerse üretici zarara geçebilir. Fasulyeyi karlı kılan başlıca etken, taze pazarda yüksek birim fiyat ve erkenci/geççi dönemde piyasaya çıkabilme; kuru fasulyede ise yerli-nitelikli, marka değeri olan (örneğin coğrafi işaretli) çeşitlerde fiyat priminden yararlanabilmektir. Riskli kılan taraf, taze fasulyenin işçilik yükünün yüksek ve fiyatının çok oynak olması, kuru fasulyenin ise ithalatla rekabet etmesidir. Karlılık, verimi ve kaliteyi yükseltip birim maliyeti düşürerek, ayrıca hasadı fiyatın güçlü olduğu döneme denk getirerek artırılır. Kesin kar rakamı vermek yanıltıcı olur; çünkü girdi fiyatları, verim ve piyasa sürekli değişir. Kendi parselinize göre net hesap için sitedeki maliyet hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Fasulye karlılığını düşüren başlıca riskler şunlardır: Fiyat dalgalanması taze fasulyede çok belirgindir; aynı sezon içinde bol arz döneminde fiyat hızla gerileyip toplama işçiliğini bile karşılamayabilir. Kuru fasulyede ithalat baskısı yurt içi fiyatı baskılayabilir. Hastalık ve zararlı riski yüksektir; antraknoz, bakteriyel yanıklık, adi yaprak yanıklığı ve kök çürüklükleri verimi ciddi düşürür, kırmızı örümcek ve yaprak bitleri hem doğrudan zarar verir hem virüs taşır. İklim riskleri arasında çiçeklenme ve bakla bağlama döneminde aşırı sıcak ve kuraklık bakla dökümüne, erken ya da geç don ise özellikle taze üretimde bitki kaybına yol açar. Aşırı yağış ve nem hastalık baskısını artırır. Girdi zamları (gübre, ilaç, akaryakıt, işçilik ücretleri) maliyeti hızla yükseltip planlanan karı eritebilir. Taze fasulyede hasat sonrası çabuk bozulma ve pazara zamanında ulaşamama da kayıp yaratan önemli bir risktir.
Fasulyede karlılığı artırmanın yolları öncelikle verim ve kaliteyi yükseltmekten geçer: Bölgeye uygun, hastalığa dayanıklı sertifikalı çeşit seçmek, uygun ekim sıklığı ve zamanlaması, dengeli gübreleme ve çiçeklenme-bakla döneminde aksatmadan sulama verimi belirgin artırır. Baklagil avantajını kullanıp azotlu gübreyi gereksiz yere artırmamak girdi maliyetini düşürür; toprak analizine göre gübreleme israfı önler. Hastalık ve zararlıda erken teşhis ve entegre mücadele hem ilaç masrafını hem ürün kaybını azaltır. Pazarlama tarafında hasadı fiyatın güçlü olduğu erkenci veya geççi döneme denk getirmek, taze fasulyede boylama-tasnif ile kaliteli parti oluşturmak fiyat primi sağlar. Kuru fasulyede nitelikli, tanınmış çeşit üretmek ve mümkünse coğrafi işaret/marka değerinden yararlanmak katma değeri yükseltir. Sözleşmeli üretim ve alıcıyla önceden anlaşma fiyat riskini azaltır. Maliyet düşürmek için mekanizasyondan yararlanmak (özellikle kuru fasulye hasadında), işçiliği verimli planlamak ve girdi alımını toplu yapmak etkilidir. Ürününüzü doğrudan alıcıya ulaştırmak için Harman ilan sistemini kullanarak aracı marjını azaltabilirsiniz.
Fasulye, doğru koşullarda karlı olabilir ama karlılık türe göre değişir. Taze (sırık/çalı) fasulye birim fiyatı yüksek ancak işçilik yükü ağır bir üründür; iyi verim ve güçlü satış fiyatı bir araya gelirse tatmin edici gelir sağlar, arz bollaştığında ise fiyat düşüp toplama masrafını zorlar. Kuru fasulye daha mekanize ve daha az emek gerektirir fakat ithalat baskısıyla fiyatı sınırlanabilir. Karlılık dekara verim, satış fiyatı ve maliyet dengesine bağlıdır; kesin sonuç için sitedeki maliyet hesaplama aracıyla kendi verilerinizi girmeniz önerilir.
İkisinin karlılık mantığı farklıdır. Taze fasulye dekara daha yüksek brüt gelir potansiyeli taşır çünkü birim fiyatı yüksektir; ancak işçilik ve hasat maliyeti çok fazladır ve fiyatı daha oynaktır. Kuru fasulyede birim fiyat daha düşük ama üretim mekanize olduğundan maliyet ve emek daha az, üründe saklanabilirlik avantajı vardır. Hangisinin daha karlı olacağı işgücü erişiminiz, arazi büyüklüğünüz, sulama imkanınız ve pazara yakınlığınıza bağlıdır.
Taze fasulyede, özellikle sırık fasulyede en büyük kalem işçiliktir; herek dikimi, ipe alma ve sık aralıklı elle toplama toplam maliyetin büyük bölümünü oluşturur. Kuru fasulyede ise yakıt, toprak hazırlığı ve hasat-harman giderleri öne çıkar. Baklagil olduğu için azotlu gübre ihtiyacı görece düşüktür, bu da bir miktar tasarruf sağlar. İlaç ve sulama giderleri ise hastalık baskısına ve bölgenin kuraklık durumuna göre değişir.
Başabaş noktası, bir dekarın tüm masrafını tam karşılayan verim ya da fiyat seviyesidir. Dekara toplam maliyeti hesaplayıp, bunu güncel satış fiyatına bölerek zarar etmemek için gereken en düşük verimi bulabilirsiniz; ya da beklediğiniz verime bölerek kilogram başına en düşük satış fiyatını çıkarabilirsiniz. Bu iki eşiğin üzerinde kalan her seviye kara geçer. Girdi fiyatları sürekli değiştiğinden hesabı güncel rakamlarla yapmak gerekir; sitedeki maliyet hesaplama aracı bu işlemi kolaylaştırır.
Bölgeye uygun, hastalığa dayanıklı sertifikalı çeşit seçmek, doğru ekim sıklığı ve zamanlaması, toprak analizine dayalı dengeli gübreleme ve çiçeklenme-bakla döneminde aksatmadan sulama verimi yükseltir. Hastalık ve zararlıda erken teşhis ile entegre mücadele hem ürün kaybını hem ilaç masrafını azaltır. Pazarlamada hasadı fiyatın güçlü olduğu döneme denk getirmek, kaliteli tasnif yapmak ve sözleşmeli üretimle fiyat riskini düşürmek karı artırır. Doğrudan alıcıya ulaşmak için Harman ilan sistemini kullanarak aracı marjından tasarruf edebilirsiniz.
Kaynak: TAGEM, Tarım ve Orman Bakanlığı ürün maliyet çalışmaları ve ziraat fakülteleri tarım ekonomisi bölümleri. Maliyet ve gelir değerleri bölge, yıl, verim ve piyasa koşullarına göre değişir.
Harman üzerinde güncel fasulye fiyatlarını ve ilanlarını inceleyin ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Fasulye Güncel Fiyatları Satılık Fasulye Maliyet Hesaplama Aracı Fasulye Yetiştiriciliği Tüm Fasulye BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
