Menü
Mercimek, Türkiye'de özellikle Güneydoğu Anadolu'nun kırmızı mercimek kuşağı başta olmak üzere kuru tarım koşullarında yaygın yetiştirilen bir baklagildir. Maliyet yapısı tahıllara benzer biçimde görece düşüktür çünkü çoğunlukla sulama olmadan, yağışa dayalı üretilir ve baklagil olduğu için topraktaki azotu bağlayarak gübre ihtiyacını sınırlar. Buna karşılık karlılık büyük ölçüde iki değişkene bağlıdır: dekara alınan verim ve hasat dönemindeki alım fiyatı. Verim yıldan yıla ilkbahar yağışlarına göre ciddi dalgalanır, bu da mercimeği fırsat ve risk barındıran bir ürün yapar. Girdi maliyetinin düşük olması avantajken, düşük ve değişken verim ile fiyat oynaklığı karlılığı belirsizleştirir. Bu sayfada mercimekte hangi maliyet kalemlerinin ağır bastığını, gelirin nasıl oluştuğunu ve karlılığı etkileyen etkenleri yapısal olarak ele alıyoruz. Kendi arazinize özel hesap için sitedeki maliyet hesaplama aracını kullanarak kalemleri kendi rakamlarınızla değerlendirebilirsiniz.
Mercimekte maliyet yapısı, sulanan sebze veya endüstri bitkilerine göre sadedir. En ağır basan kalemler tohum, toprak hazırlığı ve hasattır. Tohum önemli bir paydır çünkü baklagil tohumu iri ve pahalıdır; sertifikalı tohum kullanımı verim ve tekdüzelik için belirleyicidir. Toprak işleme ve ekim için yakıt gideri, kuru tarımda mekanizasyona bağlı olarak dikkate değer bir kalemdir. Gübre yükü görece hafiftir çünkü mercimek rizobium bakterisiyle havanın azotunu bağlar; genelde fosfor ağırlıklı taban gübresi öne çıkar, azotlu gübre ihtiyacı düşüktür. İlaçlama kaleminde yabancı ot mücadelesi (herbisit) ve bazı yıllarda antraknoz gibi hastalıklara karşı fungisit ile zararlı ilaçlaması gündeme gelir. Sulama çoğu bölgede yoktur ya da tamamlayıcıdır, bu da maliyeti düşürür. Hasat, mercimeğin toprağa yakın ve dağınık boylanması nedeniyle biçerdöverle kayıp riski taşır; hasat ve harman ile nakliye kalemleri kar üzerinde belirgin etkilidir. İşçilik büyük oranda mekanizasyona kaymıştır.
Mercimekte gelir, basitçe dekara verim ile satış fiyatının çarpımıdır: kilogram cinsinden dekara verim, hasat dönemi alım fiyatıyla çarpılarak dekar geliri bulunur, girdi toplamı düşülünce net kalır. Başabaş noktası, dekara toplam maliyeti karşılamak için gereken verim ya da fiyat düzeyi olarak düşünülmelidir; girdi maliyeti düşük olduğundan başabaş verimi tahıllara kıyasla erişilebilir olabilir, ancak mercimeğin dekar verimi doğası gereği düşüktür. Mercimeği karlı kılan başlıca etken, düşük girdiyle üretilmesine rağmen birim fiyatının tahıllardan yüksek olması ve baklagil olarak münavebede toprağı iyileştirip sonraki buğday verimini artırmasıdır. Riskli kılan ise verimin ilkbahar yağışına aşırı bağımlı olması ve fiyatın iç talep, ithalat politikası ile dünya piyasasına göre oynamasıdır. Karlılık bu yüzden sabit değil, yıla ve bölgeye göre değişken bir aralıkta değerlendirilmelidir. Gerçekçi karar için verim ve fiyatı iyimser, orta ve kötü senaryoyla ayrı ayrı hesaplamak; sitedeki hesaplama aracıyla kendi kalemlerinizi girmek önerilir.
Mercimekte karlılığı düşüren en büyük risk verim dalgalanmasıdır: kuru tarım koşulunda ilkbahar yağışının yetersiz kalması ya da çiçeklenme ve tane bağlama döneminde gelen kuraklık ile sıcak hava dalgası verimi ciddi biçimde düşürür. İkinci önemli risk fiyat oynaklığıdır; hasat döneminde arzın yığılması, ithalat kararları ve dünya piyasası fiyatı çiftçinin eline geçen tutarı belirsizleştirir. Hastalık ve zararlı cephesinde antraknoz ile kök çürüklüğü nemli yıllarda, yabancı ot rekabeti ise ekim sıklığı ve mücadele yetersizliğinde verim ve kaliteyi düşürür. Girdi zamları, özellikle tohum, yakıt ve ilaç fiyatlarındaki artış, düşük gelirli yıllarda kar marjını hızla eritir. Hasat kayıpları da bir risktir; mercimeğin alçak boylanması nedeniyle biçerdöver ayarı ve zamanlaması iyi yapılmazsa tane kaybı ve kalite düşüşü yaşanır. Yatma ve dolu gibi iklim olayları da tek seferde ürünü tehdit edebilir.
Mercimekte karlılığı artırmanın ilk yolu verimi ve kaliteyi yükseltmektir: bölgeye uyumlu, hastalığa dayanıklı sertifikalı çeşit seçmek, uygun ekim zamanı ve normuyla dengeli bir bitki sıklığı kurmak, toprak analizine dayalı fosfor ağırlıklı gübreleme yapmak ve rizobium aşılamasını değerlendirmek belirleyicidir. Yabancı otla erken ve etkin mücadele hem verimi hem harman temizliğini korur. Maliyet düşürmede baklagilin azot bağlama avantajını doğru kullanıp gereksiz azotlu gübreden kaçınmak, yakıtı azaltan azaltılmış toprak işleme ve makine bakımını zamanında yapmak öne çıkar. Hasat kayıplarını en aza indirmek için biçerdöver ayarı ve doğru zamanlama kritik kalem tasarrufudur. Pazarlama tarafında hasatta topluca satıp fiyat dibine denk gelmek yerine, uygun koşulda depolayıp fiyatın toparlandığı döneme yaymak; iri tane ve temiz ürünle kalite primi almak; mümkünse sözleşmeli üretim veya kooperatif üzerinden alım güvencesi sağlamak geliri istikrara kavuşturur. Buğday ile münavebe, sonraki ürün verimini artırarak dolaylı kazanç sağlar.
Mercimek, girdi maliyeti düşük bir ürün olduğu için iyi verim ve makul fiyatın buluştuğu yıllarda karlı olabilir; ancak karlılık sabit değildir. Kar büyük ölçüde dekara verim ile hasat fiyatına bağlıdır ve her ikisi de yağışa, piyasaya göre dalgalanır. Yağışın yeterli olduğu, fiyatın toparlandığı sezonda mercimek tatmin edici gelir bırakırken, kurak ve fiyatın baskılandığı yılda marj daralır. Sağlıklı cevap için verim ve fiyatı iyimser, orta ve kötü senaryoyla hesaplamak, sitedeki maliyet hesaplama aracıyla kendi arazinize göre değerlendirmek gerekir.
Sulanmayan kuru tarım koşulunda genellikle tohum, toprak hazırlığı ile ekim yakıtı ve hasat kalemleri öne çıkar. Baklagil olduğu için azotlu gübre yükü hafiftir; ağırlıklı olarak fosforlu taban gübresi kullanılır. İlaçlamada başlıca kalem yabancı ot mücadelesidir. Sulama çoğu bölgede olmadığından bu kalem düşüktür. Kalemlerin göreli ağırlığı bölgeye ve mekanizasyon düzeyine göre değişir.
Türkiye'de mercimek büyük oranda yağışa dayalı üretilir, sulama sınırlıdır. Bu nedenle dekara verim ilkbahar yağışının miktarına ve zamanlamasına doğrudan bağlıdır. Çiçeklenme ve tane bağlama döneminde gelen kuraklık ya da sıcak dalgası verimi ciddi düşürür. Ayrıca çeşit seçimi, ekim zamanı, yabancı ot rekabeti ve hastalık baskısı da verimi etkiler. Bu yüzden aynı tarlada bile yıldan yıla verim büyük fark gösterebilir.
Bölgeye uyumlu, hastalığa dayanıklı sertifikalı çeşit kullanmak, toprak analizine göre dengeli gübrelemek ve yabancı otla erken mücadele etmek verimi yükseltir. Baklagilin azot bağlama avantajını kullanarak gereksiz azotlu gübreden kaçınmak, biçerdöver ayarıyla hasat kaybını azaltmak maliyeti düşürür. Pazarlamada hasatta topluca satmak yerine uygun koşulda fiyatın toparlandığı döneme yaymak, iri ve temiz taneyle kalite primi almak, mümkünse sözleşmeli üretim veya kooperatif ile alım güvencesi sağlamak geliri istikrara kavuşturur.
Evet, mercimek baklagil olarak havanın azotunu toprağa bağlar ve bu sayede kendisinden sonra ekilen buğdayın azot ihtiyacını azaltıp verimini artırma eğilimindedir. Münavebe ayrıca yabancı ot ve hastalık döngüsünü kırmaya yardımcı olur. Dolayısıyla mercimeğin karlılığını yalnızca kendi sezonuyla değil, sonraki buğday ürününe sağladığı dolaylı katkıyla birlikte değerlendirmek daha doğru bir yaklaşımdır.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM) - Kırmızı Mercimek Tarımı. Maliyet ve gelir değerleri bölge, yıl, verim ve piyasa koşullarına göre değişir.
Harman üzerinde güncel mercimek fiyatlarını ve ilanlarını inceleyin ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Mercimek Güncel Fiyatları Satılık Mercimek Maliyet Hesaplama Aracı Mercimek Yetiştiriciliği Tüm Mercimek BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
