Ispanak yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.
Ispanak Hastalıkları
Ispanak Mildiyösü
Peronospora farinosa f.sp. spinaciae
Belirti: Yapraklarda önce pek belirgin olmayan, yağ damlası görünümünde renk açılmaları şeklinde belirtiler görülür. Daha sonra sınırları belli olmayan sararmalar halinde lezyonlar gelişir; bu alanlarda yaprağın özellikle alt yüzeyinde, ender olarak da üst yüzeyinde gri-menekşe renginde mantari (küf) gelişme görülür. Sararmalar hastalığın şiddetine bağlı olarak tüm yaprağı kaplayarak bitkinin ölümüne neden olabilir. Ayrıca yapraklarda kıvrılmalar gözlenir.
Etmen / koşul: Yalnızca canlı dokularda yaşayan parazittir ve tohumla taşınır. Nemli ortamlarda gelişir; salgın için optimum sıcaklığın 13-21°C olması ve yağmur, yağmurlama sulama veya çiğ gibi ıslak koşulların bir arada bulunması gerekir.
Önlem: Tohumluk hastalık görülmeyen tarladan alınmalı, dayanıklı çeşitler kullanılmalı ve en az üç yıllık ekim nöbeti uygulanmalıdır. Sık ekimden kaçınılarak hava sirkülasyonu sağlanmalı, sulama aralığı uzatılmalı, kışlık ıspanak alanları yakınında yazlık üretim yapılmamalı ve hastalıklı bitki artıkları tarladan uzaklaştırılmalıdır.
Ispanak Yaprak Lekesi
Cladosporium variabile
Belirti: Ispanak yapraklarında başlangıçta kuşgözü şeklinde çok sayıda leke oluşur. Bu lekeler zamanla büyür, birleşir ve tüm yaprak yüzeyine yayılarak kısa sürede bitkiyi kurutur. Hastalık ilerledikçe yaprakların alt yüzeyindeki lekeli kısımlarda koyu kahverengi bir küf tabakası oluşur; yağışlı havalarda bu küf artar. Kuru havada lekeli yerler açık kahve veya beyaz renk alır, ortası yırtılır ve yaprakta birçok delik oluşur; yapraklarda kıvrılmalar da görülebilir.
Etmen / koşul: Hastalık etmeni bir mantardır, tohumla taşınır ve nemli ortamlarda gelişir. Düşük sıcaklıkları tercih eder; çıkışı için orantılı nemin %100, optimum sıcaklığın 16-20°C olması gerekir. Genellikle kış aylarında yavaş gelişen bitkilerin yaşlı yapraklarında etkilidir.
Önlem: Tohumluk hastalık görülmeyen tarladan alınmalı, ekim nöbeti uygulanmalı ve hastalıklı bitki artıkları tarladan uzaklaştırılmalıdır.
Beyaz Pas
Albugo candida
Belirti: Hastalık yaprak üst yüzeyinde klorotik (sarımsı) lekeler şeklinde başlar; daha sonra bu klorotik bölgelerde ve çevresinde kabarık beyaz püstüller (kabarcıklar) ortaya çıkar. Yaprağın alt ve üst yüzeyinde oluşabilen bu küçük, kabarık, beyaz veya krem renkli kabarcıklar, sarı lezyonu çevreleyen eş merkezli daireler halinde de görülebilir. İleri evrelerde püstüller birleşir, yaprak dokuları nekrotik hale gelir; sarı veya kırmızı renk değişimi olur ve ağır enfeksiyonlarda yapraklar kurur ve ölür.
Etmen / koşul: Ispanak başta olmak üzere roka, tere ve semizotu gibi birçok kültür bitkisi ve yabancı otta görülür; nemli koşullarda gelişir.
Önlem: Varsa dayanıklı çeşit ve hastalıktan ari tohum kullanılmalı, en az 3 yıllık ekim nöbeti yapılmalı, yabancı otlar temizlenmeli ve hastalıkla bulaşık bitki artıkları toplanarak uzaklaştırılmalıdır.
Beyaz Çürüklük
Sclerotinia sclerotiorum
Belirti: Hastalık bitkilerin fide devresinde kök çürüklüğüne neden olur. İleri devredeki bitkilerde kök, gövde, yaprak ve diğer kısımlarda çürümeler görülür. Çürüyen doku üzerinde pamuk gibi beyaz bir kitle oluşur; bu kitle zamanla koyulaşarak önce beyaz, sonra pembe, daha sonra sert ve siyah renkli yapılara dönüşür. Bu sert yapılar bulaştıkları toprakta uzun yıllar canlı kalarak yıldan yıla bitkileri hastalandırmayı sürdürür.
Etmen / koşul: Su tutan, çok rutubetli yerlerde gelişir. Etmen toprakta uzun yıllar dayanabilen kışlık yapılarla kalıcı olur.
Önlem: Çok rutubetli yerlerde drenajla fazla toprak suyu akıtılmalı, temiz tohumluk kullanılmalı, bulaşık alanlarda uzun yıllar münavebe uygulanmalı, hasat artıkları toplanıp imha edilmeli ve seralarda havalandırma ile nem azaltılmalıdır.
Septoria Yaprak Lekesi
Septoria spp.
Belirti: Yapraklarda ve yaprak saplarında çok küçük, yuvarlak, kesin sınırlarla ayrılmış kahverengi lekeler halinde, önce bitkinin yaşlı yapraklarında görülür. Bu lekeler 3 mm çapına kadar büyür ve merkezlerinin rengi açık kahverengi olur; üzerinde siyah veya koyu kahverengi küçük yapılar bulunur. Zamanla lekeler büyür ve yaprağı kaplayacak kadar çoğalır.
Etmen / koşul: Hastalığın şiddeti yağışlı ve rutubetli yıllarda artar.
Önlem: Temiz tohum kullanılmalı, ekim nöbeti yapılmalı ve hastalıklı bitkiler ile hasat artıkları toplanıp yok edilmelidir.
Ispanak Zararlıları
Yaprakbitleri
Aphis gossypii, Myzus persicae
Zarar şekli: Vücutları oval, yumuşak, 1,5-3 mm boyunda yeşil, sarı veya siyah renkli bireylerdir; ergin ve nimfleri bitkilerin taze sürgün, yaprak ve yaprak altlarında toplu halde bulunur. Bitki özsuyunu emerek beslenir; beslendikleri yapraklarda ve taze sürgünlerde kıvrılma ve şekil bozuklukları oluşur. Salgıladıkları tatlı madde yaprağı kaplar, üzerinde mantarlar gelişerek yaprak kararır. Yoğunluk artınca gelişme duraklar, bitki ölebilir; ayrıca virüs hastalıklarını taşıyıp sağlıklı bitkilere bulaştırır.
Koşul: Bölgelere ve türlere göre yılda 10-16 döl verirler; yoğunluğun artması veya havaların soğuması gibi durumlarda kanatlı bireyler oluşturur.
Önlem: Hasattan sonra toprak üstünde kalan bitki sapları ve yabancı otlar imha edilmelidir. Uğur böcekleri (Coccinellidae), Chrysopidae ve Syrphidae gibi doğal düşmanlar ile Aphidius parazitoitleri korunmalıdır.
Tripsler
Thrips tabaci, Frankliniella occidentalis
Zarar şekli: Ergini yaklaşık 1 mm boyunda, sarı renkte ve çok hareketlidir; ergin ve larvalar yaprakların alt yüzünde birlikte bulunur. Ergin ve larvalar yaprak, sap ve diğer kısımlarda bitki özsuyu ile beslenir. Beslendiği yapraklar bir süre sonra beyazımsı veya gümüş rengini alır. Kurak geçen yerlerde zararı daha fazladır; ayrıca virüs hastalıklarını taşıyarak sağlıklı bitkilere bulaştırır.
Koşul: Sıcak bölgelerde konukçu bitki buldukça üremeye devam eder; yılda 3-6, en fazla 10 döl verir. Kurak koşullarda zarar artar.
Önlem: Zararlı ile bulaşık bitki artıkları imha edilmeli, toprak işlemesi ve yabancı ot mücadelesi yapılmalı, seralarda havalandırma açıklıkları küçük delikli tülle kapatılmalıdır. İzleme için mavi yapışkan tuzaklar kullanılır; doğal düşman olarak Orius türleri korunmalıdır.
Toprak Pireleri
Phyllotreta spp.
Zarar şekli: Erginlerin pire gibi sıçraması tipik özellikleridir; metalik yeşil, parlak siyah veya kahverengi renkte olabilirler. Erginler yaprakta, larvalar kökte beslenir. Erginler yapraklarda 1-2 mm çapında delikler açar; bu deliklerin kenarındaki doku kurur ve beyaz renk alır, tüm yaprak bu delik ve lekeciklerle kaplanabilir. Bitkilerin ilk gelişme dönemindeki zararı önemlidir ve yaprak kalitesini olumsuz etkiler; ayrıca bazı virüs ve bakteriyel etmenleri taşır.
Koşul: Kışı tarlada kalan ürün artıklarında ve çevredeki bitki kalıntılarında ergin olarak geçirir; ilkbaharda fideliklere geçer. Fideliklerdeki nemli toprak üremesi için uygundur ve kurak, sıcak mevsimlerde zararı artar.
Önlem: Toprak işleme ve yabancı ot temizliğine dikkat edilmeli; gübreleme ve sulama ile bitkilerin ilk dönemde hızlı ve sağlıklı gelişmesi sağlanarak zarar azaltılmalıdır.
Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.
Sık Sorulan Sorular
Ispanak ispanak mildiyösü belirtileri nelerdir?
Yapraklarda önce pek belirgin olmayan, yağ damlası görünümünde renk açılmaları şeklinde belirtiler görülür. Daha sonra sınırları belli olmayan sararmalar halinde lezyonlar gelişir; bu alanlarda yaprağın özellikle alt yüzeyinde, ender olarak da üst yüzeyinde gri-menekşe renginde mantari (küf) gelişme görülür. Sararmalar hastalığın şiddetine bağlı olarak tüm yaprağı kaplayarak bitkinin ölümüne neden olabilir. Ayrıca yapraklarda kıvrılmalar gözlenir.
Ispanak yapraklarında başlangıçta kuşgözü şeklinde çok sayıda leke oluşur. Bu lekeler zamanla büyür, birleşir ve tüm yaprak yüzeyine yayılarak kısa sürede bitkiyi kurutur. Hastalık ilerledikçe yaprakların alt yüzeyindeki lekeli kısımlarda koyu kahverengi bir küf tabakası oluşur; yağışlı havalarda bu küf artar. Kuru havada lekeli yerler açık kahve veya beyaz renk alır, ortası yırtılır ve yaprakta birçok delik oluşur; yapraklarda kıvrılmalar da görülebilir.
Ispanak beyaz pas belirtileri nelerdir?
Hastalık yaprak üst yüzeyinde klorotik (sarımsı) lekeler şeklinde başlar; daha sonra bu klorotik bölgelerde ve çevresinde kabarık beyaz püstüller (kabarcıklar) ortaya çıkar. Yaprağın alt ve üst yüzeyinde oluşabilen bu küçük, kabarık, beyaz veya krem renkli kabarcıklar, sarı lezyonu çevreleyen eş merkezli daireler halinde de görülebilir. İleri evrelerde püstüller birleşir, yaprak dokuları nekrotik hale gelir; sarı veya kırmızı renk değişimi olur ve ağır enfeksiyonlarda yapraklar kurur ve ölür.
Ispanak yaprakbitleri zararı nasıl anlaşılır?
Vücutları oval, yumuşak, 1,5-3 mm boyunda yeşil, sarı veya siyah renkli bireylerdir; ergin ve nimfleri bitkilerin taze sürgün, yaprak ve yaprak altlarında toplu halde bulunur. Bitki özsuyunu emerek beslenir; beslendikleri yapraklarda ve taze sürgünlerde kıvrılma ve şekil bozuklukları oluşur. Salgıladıkları tatlı madde yaprağı kaplar, üzerinde mantarlar gelişerek yaprak kararır. Yoğunluk artınca gelişme duraklar, bitki ölebilir; ayrıca virüs hastalıklarını taşıyıp sağlıklı bitkilere bulaştırır.
Ispanak tripsler zararı nasıl anlaşılır?
Ergini yaklaşık 1 mm boyunda, sarı renkte ve çok hareketlidir; ergin ve larvalar yaprakların alt yüzünde birlikte bulunur. Ergin ve larvalar yaprak, sap ve diğer kısımlarda bitki özsuyu ile beslenir. Beslendiği yapraklar bir süre sonra beyazımsı veya gümüş rengini alır. Kurak geçen yerlerde zararı daha fazladır; ayrıca virüs hastalıklarını taşıyarak sağlıklı bitkilere bulaştırır.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü - Çiftçi Eğitim Serisi 23: Yaprağı Yenen Sebzelerde Zararlı Organizmalarla Mücadele (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).
Deneyimini iyileştirmek için çerez kullanıyoruz. Zorunlu olmayanlar yalnızca onayınla çalışır. Detay: Çerez Aydınlatma Metni.
Çerez Tercihleri
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
+ Kesinlikle Gerekli (Zorunlu) ÇerezlerHer Zaman Aktif
Oturum, güvenlik ve dil tercihi gibi sitenin çalışması için gereklidir. Devre dışı bırakılamaz.
+ İşlevsel Çerezler
Önceki ziyaret ve seçimlerinize dayanarak (örn. son aramalar, favori filtreler) daha kişisel bir deneyim sunar; üçüncü taraf tedarikçiler tarafından yerleştirilebilir.
Yurt Dışı Aktarım İzniAçık rıza metni kapsamında onay vermek için imleci kaydırın.
+ Performans ve Analitik Çerezleri
İnternet Sitesi ziyaret ve trafiğini takip ve analiz etmemizi sağlar; hangi alanların sık ya da seyrek ziyaret edildiğini görüp trafiği optimize ederiz.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Google)Açık rızanızı vermeniz halinde, Google Analytics çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz raporlama amacıyla yurt dışında yerleşik Google LLC'ye aktarılabilecektir.
+ Kişiselleştirilmiş Reklam ve Pazarlama Çerezleri
Görüntüleme geçmişinize ve ziyaretçi profilinize uygun olarak, sitede veya site harici mecralarda kişiselleştirilmiş ürün ve hizmet tanıtımı yapmak için kullanılır.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Facebook)Açık rızanızı vermeniz halinde, Facebook Pixel çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz kişiselleştirilmiş reklam sunumu amacıyla yurt dışında yerleşik Meta Inc.'e aktarılabilecektir.
