Tere yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.
Tere Hastalıkları
Beyaz pas (Ak pas)
Albugo candida
Belirti: Yaprakların alt yüzeyinde önce beyazımsı, kabarık, parlak püstüller (yastıkçıklar) oluşur; üst yüzeyde ise bunlara karşılık gelen sarımsı lekeler görülür. İlerleyen dönemde püstüller çatlayarak beyaz un görünümlü spor kütlesini açığa çıkarır. Şiddetli bulaşmada yapraklar deforme olur ve pazar değerini yitirir.
Etmen / koşul: Etmen turpgillere özgü bir fungus benzeri organizmadır (Oomycetes). Serin ve nemli hava, yaprak yüzeyinde uzun süre kalan ıslaklık, sık dikim ve zayıf hava sirkülasyonu hastalığın gelişmesini teşvik eder. Sporlar su ve rüzgarla yayılır, bitki artıklarında ve toprakta canlılığını sürdürür.
Önlem: Havalanmayı artırmak için sık ekimden kaçınılması, yaprakların ıslak kalma süresini azaltmak için sabah sulaması ve damla sulama tercih edilmesi, hastalıklı bitki artıklarının tarladan uzaklaştırılması ve turpgillerle uzun ekim nöbeti uygulanması önerilir. Mücadelede yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleri kullanılmalı, İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya bir ziraat mühendisine danışılmalıdır.
Mildiyö (Tüylü küf)
Hyaloperonospora parasitica
Belirti: Yaprakların üst yüzeyinde önce soluk yeşil, sonra sararan ve köşeli görünüm alan lekeler; bu lekelerin alt yüzeyinde ise gri-mor renkli tüylü bir küf tabakası oluşur. Genç tere fidelerinde hızlı gelişerek yaprakların sararıp kurumasına ve fide kaybına yol açar.
Etmen / koşul: Etmen turpgillerde görülen bir mildiyö etmenidir. Serin geceler, yüksek nem, sabah çiyi ve yaprak üzerinde su damlacıklarının uzun süre kalması hastalık için idealdir. Sporlar rüzgar ve su sıçramasıyla yayılır; koşullar uygun olduğunda kısa sürede epidemi yapar.
Önlem: Fazla sulamadan ve akşam sulamasından kaçınılması, iyi drenaj ve havalandırma sağlanması, sık dikimin önlenmesi, hastalıklı bitkilerin sökülüp uzaklaştırılması ve dengeli gübreleme ile bitkilerin dayanıklı tutulması önerilir. Mücadelede yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleri kullanılmalı, İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya bir ziraat mühendisine danışılmalıdır.
Çökerten (Fide kök çürüklüğü)
Pythium spp., Rhizoctonia solani
Belirti: Çimlenme ve fide döneminde görülür. Toprak seviyesinde kök boğazı incelir, kararır ve sulanır görünüm alır; fideler devrilerek yatar ve kurur. Sık ekilen tere tavalarında hastalık yer yer ocaklar halinde boşluklar oluşturur, çıkış düzensizleşir.
Etmen / koşul: Etmenler toprakta yaşayan fungal organizmalardır. Fazla ve düzensiz sulama, ağır ve drenajı zayıf topraklar, aşırı sık ekim, düşük toprak sıcaklığı ve yetersiz havalanma hastalığı artırır. Etmenler toprakta ve bitki artıklarında uzun süre canlı kalır.
Önlem: Temiz ve iyi drenajlı toprak kullanılması, aşırı sulamadan kaçınılması, sık ekimin önlenmesi, ekim nöbeti uygulanması ve hastalıklı fidelerin bulunduğu toprağın diğer alanlara taşınmaması önerilir. Mücadelede yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleri kullanılmalı, İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya bir ziraat mühendisine danışılmalıdır.
Tere Zararlıları
Toprak pireleri
Phyllotreta spp.
Zarar şekli: Tere turpgiller familyasından olduğu için toprak pirelerinin en sevdiği konukçulardandır. Küçük, sıçrayan, koyu renkli erginler taze yaprakların üst yüzeyinde küçük yuvarlak delikler açarak yaprakları kalbur gibi delik deşik eder. Yeni çıkan fideler ve çimlenme dönemindeki bitkiler çok zarar görür, ağır bulaşmada fideler tamamen kurur.
Koşul: Etmen 2-3 mm boyunda, sıçrayan yaprak böcekleridir. Kışı toprakta, bitki artıkları altında ve yabani turpgillerde ergin olarak geçirir. Sıcak, kuru ve rüzgarsız havalarda faaliyeti artar; ilkbaharda hava ısındıkça çıkış yapar ve genç tere fidelerine hızla geçer.
Önlem: Bulaşık tarla artıklarının kaldırılması, turpgil yabancı otlarla mücadele, erken ve sık ekimden kaçınılması, fide döneminde bitkilerin hızlı geçirilmesi için düzenli sulama yapılması önerilir. Mücadelede yalnızca ürün üzerinde ruhsatlı bitki koruma ürünleri kullanılmalı, İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya bir ziraat mühendisine danışılmalıdır.
Yaprak bitleri
Myzus persicae, Brevicoryne brassicae
Zarar şekli: Genç yaprakların ve sürgün uçlarının alt yüzeyinde koloniler halinde bulunurlar; bitki özsuyunu emerek yaprakların kıvrılmasına, buruşmasına ve sararmasına yol açarlar. Salgıladıkları tatlımsı madde üzerinde kara is (fumajin) mantarı gelişerek yaprakları kirletir; ayrıca bazı virüs hastalıklarını taşırlar. Taze tüketilen terede yaprak arasına yerleştiklerinden ürünü pazarlanamaz hale getirirler.
Koşul: Etmenler küçük, yeşil veya grimsi renkli, yumuşak vücutlu emici böceklerdir. Ilıman ve kurak koşullarda hızla çoğalırlar; aşırı azotlu gübreleme ile sulu ve gevşek gelişen bitkiler zararlıyı teşvik eder. Kanatlı bireylerle komşu tarlalardan ve yabancı otlardan bulaşırlar.
Önlem: Dengeli gübreleme ile aşırı azottan kaçınılması, turpgil yabancı otların temizlenmesi, doğal düşmanların (uğur böceği, avcı sinekler) korunması ve bulaşık bitkilerin erken fark edilmesi için düzenli kontrol önerilir. Mücadelede yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleri kullanılmalı, İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya bir ziraat mühendisine danışılmalıdır.
Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.
Sık Sorulan Sorular
Tere beyaz pas (ak pas) belirtileri nelerdir?
Yaprakların alt yüzeyinde önce beyazımsı, kabarık, parlak püstüller (yastıkçıklar) oluşur; üst yüzeyde ise bunlara karşılık gelen sarımsı lekeler görülür. İlerleyen dönemde püstüller çatlayarak beyaz un görünümlü spor kütlesini açığa çıkarır. Şiddetli bulaşmada yapraklar deforme olur ve pazar değerini yitirir.
Tere mildiyö (tüylü küf) belirtileri nelerdir?
Yaprakların üst yüzeyinde önce soluk yeşil, sonra sararan ve köşeli görünüm alan lekeler; bu lekelerin alt yüzeyinde ise gri-mor renkli tüylü bir küf tabakası oluşur. Genç tere fidelerinde hızlı gelişerek yaprakların sararıp kurumasına ve fide kaybına yol açar.
Çimlenme ve fide döneminde görülür. Toprak seviyesinde kök boğazı incelir, kararır ve sulanır görünüm alır; fideler devrilerek yatar ve kurur. Sık ekilen tere tavalarında hastalık yer yer ocaklar halinde boşluklar oluşturur, çıkış düzensizleşir.
Tere toprak pireleri zararı nasıl anlaşılır?
Tere turpgiller familyasından olduğu için toprak pirelerinin en sevdiği konukçulardandır. Küçük, sıçrayan, koyu renkli erginler taze yaprakların üst yüzeyinde küçük yuvarlak delikler açarak yaprakları kalbur gibi delik deşik eder. Yeni çıkan fideler ve çimlenme dönemindeki bitkiler çok zarar görür, ağır bulaşmada fideler tamamen kurur.
Tere yaprak bitleri zararı nasıl anlaşılır?
Genç yaprakların ve sürgün uçlarının alt yüzeyinde koloniler halinde bulunurlar; bitki özsuyunu emerek yaprakların kıvrılmasına, buruşmasına ve sararmasına yol açarlar. Salgıladıkları tatlımsı madde üzerinde kara is (fumajin) mantarı gelişerek yaprakları kirletir; ayrıca bazı virüs hastalıklarını taşırlar. Taze tüketilen terede yaprak arasına yerleştiklerinden ürünü pazarlanamaz hale getirirler.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (Sebze Hastalık ve Zararlıları) (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).
Deneyimini iyileştirmek için çerez kullanıyoruz. Zorunlu olmayanlar yalnızca onayınla çalışır. Detay: Çerez Aydınlatma Metni.
Çerez Tercihleri
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
+ Kesinlikle Gerekli (Zorunlu) ÇerezlerHer Zaman Aktif
Oturum, güvenlik ve dil tercihi gibi sitenin çalışması için gereklidir. Devre dışı bırakılamaz.
+ İşlevsel Çerezler
Önceki ziyaret ve seçimlerinize dayanarak (örn. son aramalar, favori filtreler) daha kişisel bir deneyim sunar; üçüncü taraf tedarikçiler tarafından yerleştirilebilir.
Yurt Dışı Aktarım İzniAçık rıza metni kapsamında onay vermek için imleci kaydırın.
+ Performans ve Analitik Çerezleri
İnternet Sitesi ziyaret ve trafiğini takip ve analiz etmemizi sağlar; hangi alanların sık ya da seyrek ziyaret edildiğini görüp trafiği optimize ederiz.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Google)Açık rızanızı vermeniz halinde, Google Analytics çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz raporlama amacıyla yurt dışında yerleşik Google LLC'ye aktarılabilecektir.
+ Kişiselleştirilmiş Reklam ve Pazarlama Çerezleri
Görüntüleme geçmişinize ve ziyaretçi profilinize uygun olarak, sitede veya site harici mecralarda kişiselleştirilmiş ürün ve hizmet tanıtımı yapmak için kullanılır.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Facebook)Açık rızanızı vermeniz halinde, Facebook Pixel çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz kişiselleştirilmiş reklam sunumu amacıyla yurt dışında yerleşik Meta Inc.'e aktarılabilecektir.
