Böğürtlen yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.
Böğürtlen Hastalıkları
Kök ve kök boğazı çürüklüğü (Phytophthora)
Phytophthora spp.
Belirti: Bitkilerde gelişme geriliği, sürgünlerde zayıflık ve yapraklarda solma ile sararma görülür. Kök boğazı ve kökler kahverengileşip çürür, kabuk soyulduğunda iç dokuda kızarıklık ve kararma dikkat çeker. Zarar gören bitkiler giderek kurur; ağır ve su tutan topraklarda belirtiler daha şiddetlidir.
Etmen / koşul: Ağır bünyeli, drenajı kötü ve aşırı sulanan topraklarda, kök bölgesinin uzun süre ıslak kalmasıyla gelişir. Malçlama, hassas çeşitlerde sorunu artırır.
Önlem: Dikim yerleri yüksek yastık şeklinde hazırlanmalı, drenaj iyileştirilmeli ve aşırı sulamadan kaçınılmalıdır. Sertifikalı sağlıklı fidan kullanılmalı, hastalıklı bitki ve budama artıkları bahçeden uzaklaştırılıp imha edilmelidir.
Kurşuni küf
Botrytis cinerea
Belirti: Olgunlaşan ve olgun meyvelerde önce yumuşama ve sulu çürüklük başlar, ardından meyve yüzeyi kül-gri renkli, tozumsu bir küf tabakası ile kaplanır. Çiçek ve meyve saplarında da kahverengi çürüme görülebilir; nemli havalarda hastalık komşu meyvelere hızla yayılır ve salkım halinde çürümeye yol açar.
Etmen / koşul: Serin, nemli ve yağışlı havalarda, sık dikim ve havalanması zayıf bahçelerde hızla gelişir. Yüksek nem ve meyve üzerindeki su filmi enfeksiyonu kolaylaştırır.
Önlem: Bitki sıklığı azaltılarak havalandırma sağlanmalı, budama ile taç açılmalıdır. Olgun meyveler zamanında ve sık aralıklarla toplanmalı, çürük ve yere düşen meyveler ile hasat artıkları bahçeden uzaklaştırılmalıdır.
Antraknoz
Belirti: Yeni sürgünler, yapraklar ve meyvelerde önce küçük, yuvarlak veya düzensiz lekeler oluşur. Lekelerin ortası gri-açık renkli, kenarları koyu kahve-mor renklidir; zamanla sürgünlerde çatlama ve kabuk dökülmesi, yapraklarda delinme görülür. Şiddetli durumda sürgünlerde geriye doğru kuruma olur.
Etmen / koşul: Nemli ve yağışlı ilkbahar koşullarında, sık ve havasız bitki örtüsünde gelişir. Su sıçraması sporların yayılmasını artırır.
Önlem: Hastalıklı sürgünler dipten budanıp bahçeden uzaklaştırılmalı ve imha edilmelidir. Bitkiler arasında yeterli aralık bırakılarak havalandırma sağlanmalı, sağlıklı ve dayanıklı fidan tercih edilmelidir.
Böğürtlen Zararlıları
Kanadı noktalı sirke sineği
Drosophila suzukii
Zarar şekli: Dişi sinek testere benzeri yumurta koyma organıyla sağlam ve olgunlaşmakta olan meyvenin kabuğunu deler; bu noktalarda küçük delik izleri ve hafif çökük, sulanmış görünümlü lekeler oluşur. İçeride beslenen larvalar nedeniyle meyve kısa sürede yumuşar, içi kahverengileşir ve çöker; bir meyvede birden çok larva bulunabildiği için yumuşama ve çürüme hızla artar, delik yerlerinde ikincil küflenmeler görülür.
Koşul: Sıcaklığın 20-25 derece olduğu, nemin yüksek seyrettiği yaz ve sonbahar aylarında popülasyonu hızla artar. Erişkin halde korunaklı yerlerde kışlar.
Önlem: Olgun meyveler sık aralıklarla toplanmalı, yere düşen ve çürük meyveler bahçeden uzaklaştırılıp imha edilmelidir. Sık gözenekli örtü/ağ ile bitkiler korunmalı, çevredeki yabani konukçu bitkiler temizlenmeli ve tuzaklarla erken izleme yapılmalıdır.
Böğürtlen akarı (kırmızı meyve akarı)
Acalitus essigi
Zarar şekli: Gözle zor görülen çok küçük akarlar meyvenin tane gözlerinde (drupletlerde) beslenir. Beslenen meyvelerin bir kısmı normal olgunlaşıp siyahlaşırken bir kısım taneler kırmızı, sert ve olgunlaşmamış halde kalır; meyve alacalı, düzensiz ve sert görünüm alır, lezzet ve pazar değeri düşer.
Koşul: Sıcak ve kurak dönemlerde popülasyonu artar; kışı tomurcuk pulları altında ve sürgünlerde geçirir. Yabani böğürtlenler önemli bulaşma kaynağıdır.
Önlem: Yakındaki yabani böğürtlenler kaynak oluşturduğundan temizlenmeli, bulaşık ve kuru sürgünler budanıp imha edilmelidir. Sertifikalı temiz fidan kullanılmalı, hasat sonrası bahçe temizliği yapılmalıdır.
Yaprakbiti
Aphididae
Zarar şekli: Sürgün uçlarında ve yaprakların alt yüzünde yeşil, sarı veya siyah renkli küçük böcek kümeleri görülür. Bitki özsuyunu emerek yaprakların kıvrılmasına, buruşmasına ve gelişmenin durmasına yol açarlar. Salgıladıkları yapışkan ballımadde üzerinde siyah is küfü oluşur; ayrıca virüs hastalıklarını taşıyarak dolaylı zarar verirler.
Koşul: Ilık ilkbahar ve sürgünlerin taze geliştiği dönemlerde hızla çoğalır; aşırı azotlu gübreleme popülasyonu artırır.
Önlem: Dengeli gübreleme yapılmalı, aşırı azottan kaçınılmalıdır. Bulaşık sürgün uçları budanarak uzaklaştırılmalı, bahçe ve çevresindeki yabancı otlar temizlenmeli, uğur böceği gibi doğal düşmanlar korunmalıdır.
Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.
Sık Sorulan Sorular
Böğürtlen kök ve kök boğazı çürüklüğü (phytophthora) belirtileri nelerdir?
Bitkilerde gelişme geriliği, sürgünlerde zayıflık ve yapraklarda solma ile sararma görülür. Kök boğazı ve kökler kahverengileşip çürür, kabuk soyulduğunda iç dokuda kızarıklık ve kararma dikkat çeker. Zarar gören bitkiler giderek kurur; ağır ve su tutan topraklarda belirtiler daha şiddetlidir.
Böğürtlen kurşuni küf belirtileri nelerdir?
Olgunlaşan ve olgun meyvelerde önce yumuşama ve sulu çürüklük başlar, ardından meyve yüzeyi kül-gri renkli, tozumsu bir küf tabakası ile kaplanır. Çiçek ve meyve saplarında da kahverengi çürüme görülebilir; nemli havalarda hastalık komşu meyvelere hızla yayılır ve salkım halinde çürümeye yol açar.
Böğürtlen antraknoz belirtileri nelerdir?
Yeni sürgünler, yapraklar ve meyvelerde önce küçük, yuvarlak veya düzensiz lekeler oluşur. Lekelerin ortası gri-açık renkli, kenarları koyu kahve-mor renklidir; zamanla sürgünlerde çatlama ve kabuk dökülmesi, yapraklarda delinme görülür. Şiddetli durumda sürgünlerde geriye doğru kuruma olur.
Böğürtlen kanadı noktalı sirke sineği zararı nasıl anlaşılır?
Dişi sinek testere benzeri yumurta koyma organıyla sağlam ve olgunlaşmakta olan meyvenin kabuğunu deler; bu noktalarda küçük delik izleri ve hafif çökük, sulanmış görünümlü lekeler oluşur. İçeride beslenen larvalar nedeniyle meyve kısa sürede yumuşar, içi kahverengileşir ve çöker; bir meyvede birden çok larva bulunabildiği için yumuşama ve çürüme hızla artar, delik yerlerinde ikincil küflenmeler görülür.
Böğürtlen böğürtlen akarı (kırmızı meyve akarı) zararı nasıl anlaşılır?
Gözle zor görülen çok küçük akarlar meyvenin tane gözlerinde (drupletlerde) beslenir. Beslenen meyvelerin bir kısmı normal olgunlaşıp siyahlaşırken bir kısım taneler kırmızı, sert ve olgunlaşmamış halde kalır; meyve alacalı, düzensiz ve sert görünüm alır, lezzet ve pazar değeri düşer.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü (Yalova) Çiftçi Broşürü ve Zirai Mücadele Rehberi (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).
Deneyimini iyileştirmek için çerez kullanıyoruz. Zorunlu olmayanlar yalnızca onayınla çalışır. Detay: Çerez Aydınlatma Metni.
Çerez Tercihleri
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
+ Kesinlikle Gerekli (Zorunlu) ÇerezlerHer Zaman Aktif
Oturum, güvenlik ve dil tercihi gibi sitenin çalışması için gereklidir. Devre dışı bırakılamaz.
+ İşlevsel Çerezler
Önceki ziyaret ve seçimlerinize dayanarak (örn. son aramalar, favori filtreler) daha kişisel bir deneyim sunar; üçüncü taraf tedarikçiler tarafından yerleştirilebilir.
Yurt Dışı Aktarım İzniAçık rıza metni kapsamında onay vermek için imleci kaydırın.
+ Performans ve Analitik Çerezleri
İnternet Sitesi ziyaret ve trafiğini takip ve analiz etmemizi sağlar; hangi alanların sık ya da seyrek ziyaret edildiğini görüp trafiği optimize ederiz.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Google)Açık rızanızı vermeniz halinde, Google Analytics çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz raporlama amacıyla yurt dışında yerleşik Google LLC'ye aktarılabilecektir.
+ Kişiselleştirilmiş Reklam ve Pazarlama Çerezleri
Görüntüleme geçmişinize ve ziyaretçi profilinize uygun olarak, sitede veya site harici mecralarda kişiselleştirilmiş ürün ve hizmet tanıtımı yapmak için kullanılır.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Facebook)Açık rızanızı vermeniz halinde, Facebook Pixel çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz kişiselleştirilmiş reklam sunumu amacıyla yurt dışında yerleşik Meta Inc.'e aktarılabilecektir.
