Dereotu yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.
Dereotu Hastalıkları
Külleme
Erysiphe heraclei / Leveillula taurica
Belirti: Belirti, yaprakların ve yaprak saplarının yüzeyinde un serpilmiş gibi beyaz grimsi bir fungal örtünün oluşmasıyla başlar. Hastalık ilerledikçe bu örtü bitkinin tüm yeşil aksamına yayılır ve yapraklar üzerinde büyük sarımsı (klorotik) lekeler belirir. Hastalık yaşlı yapraklardan genç yapraklara doğru ilerler; canlı kalan yapraklarda erken yaşlanma, solma ve kuruma görülür. Şemsiyegiller (Apiaceae) familyasındaki dereotu, maydanoz, havuç ve kişnişte aynı tabloyu oluşturur ve tohum üretim alanlarında çiçeklerde deformasyona yol açarak verimi düşürür.
Etmen / koşul: Etmen kışı hastalıklı bitki artıklarında geçirir ve rüzgârla kolayca yayılır. Yüksek nem (yüzde 85 üzeri) ve 25-30 derece sıcaklıkta yaşam döngüsünü 3-7 günde tamamlar; serin ilkbahar ve erken yaz ayları ile gölgeli, havasız ortamlarda hastalık şiddeti artar.
Önlem: Dayanıklı çeşit kullanılmalı, etmenin konukçusu olmayan bitkilerle münavebe uygulanmalı ve hastalıklı bitki artıkları üretim alanından uzaklaştırılmalıdır. Sık ekimden kaçınılarak bitkilerin arasında hava akımı sağlanmalı, dengeli gübreleme ile sağlıklı gelişim desteklenmelidir.
Şemsiyegillerde psillid sarılığı (Bakteriyel)
Candidatus Liberibacter solanacearum
Belirti: Floem dokusuna yerleşen bakteri, şemsiyegil bitkilerde ciddi fizyolojik bozukluklar yapar. Yapraklarda kıvrılma, sararma, bronzlaşma ve morarma şeklinde renk değişimleri görülür; sürgünlerde aşırı çoğalma, sürgün ve kök gelişiminde kısalma ile bodurlaşma ortaya çıkar. Maydanozda sararma ile birlikte kızarma şeklinde belirti verir. Kök yapısında saçaklanma tarzında aşırı ikincil kök oluşumu ve buna bağlı verim kaybı oluşur.
Etmen / koşul: Bakteri psillid (yaprak piresi) böcekleriyle taşınır; enfekteli psillid floemden etmeni alıp beslenirken sağlıklı bitkiye aktararak hastalığı kısa mesafede yayar. Enfekteli tohum ve vejetatif çoğaltım materyali ile uzak bölgelere taşınabilir.
Önlem: Sertifikalı, temiz tohum kullanılmalı, vektör psillid popülasyonu izlenmeli ve enfekteli bitkiler ile şemsiyegil yabancı otlar üretim alanından temizlenmelidir. Bulaşık bitki artıkları imha edilmelidir.
Dereotu Zararlıları
Havuç-maydanoz psillidi (yaprak piresi)
Trioza apicalis / Bactericera trigonica
Zarar şekli: Nimf ve erginler bitki özsuyunu emerek beslenir; beslenme sonucu yapraklarda kıvrılma, bükülme, sararma ve gelişme geriliği görülür. Asıl önemi, beslenirken Candidatus Liberibacter solanacearum bakterisini sağlıklı bitkilere taşıyarak sarılık hastalığını yaymasıdır; bu nedenle dolaylı zararı doğrudan emgi zararından daha büyüktür.
Koşul: Şemsiyegil (Apiaceae) bitkilerinde yaşar ve hareketli erginleri bir bitkiden diğerine uçarak bulaşmayı yaygınlaştırır. Yumurta, nimf ve ergin dönemlerinde aynı bitki üzerinde farklı noktalara dağılabilir.
Önlem: Erken dönemde sarı yapışkan tuzaklarla popülasyon izlenmeli, bulaşık bitki ve şemsiyegil yabancı otlar temizlenmelidir. Komşu konukçu ekimlerden uzak, izole alanlarda yetiştiricilik ve bulaşık artıkların imhası bulaşmayı azaltır.
Yaprak biti
Myzus persicae
Zarar şekli: Ergin ve nimfler yaprak, sürgün ve gövdede koloniler halinde toplanır ve bitki özsuyunu emerek beslenir. Beslendikleri taze yaprak ve sürgünlerde kıvrılma ve şekil bozuklukları oluşur; yoğunlukta bitki gelişimi durur, verim ve kalite düşer. Salgıladıkları tatlımsı madde yaprak yüzeyini kaplar ve üzerinde siyah mantar tabakası (fumajin) gelişerek fotosentezi engeller. Ayrıca bitki virüslerini taşıyarak dolaylı ve ekonomik açıdan ağır zarar verir.
Koşul: Polifag bir zararlıdır; maydanoz dahil birçok sebzeyi konukçu eder. Ilıman, sıcak ve kurak dönemlerde hızla çoğalır ve kanatlı bireyler komşu bitkilere uçarak bulaşmayı yaygınlaştırır.
Önlem: Tarla düzenli kontrol edilmeli, yabancı otlarla mücadele yapılmalı ve bulaşık bitki artıkları uzaklaştırılmalıdır. Doğal düşmanları (uğur böceği, altın gözlü böcek gibi) korunmalı ve sarı yapışkan tuzaklarla erken tespit sağlanmalıdır.
Kırmızıörümcek (iki noktalı akar)
Tetranychus urticae
Zarar şekli: Yaprağın alt yüzünde toplanan akarlar özsuyu emerek beslenir. Zarar önce yaprağa üstten bakıldığında serpiştirilmiş sarı noktalar (beneklenme) şeklinde belli olur; sonra yaprağın bir bölümü ya da tamamı homojen olarak sararıp kızarır. Yoğun zararda klorofil parçalanır, yapraklar kurur ve dökülür; bitki zayıflar.
Koşul: Çok geniş konukçu dizisine sahip polifag bir akardır ve sebzelerde yaygın görülür. Sıcak ve kurak hava ile tozlu ortamlarda popülasyonu hızla artar; özellikle yaz aylarında (temmuz-ağustos) zarar yoğunlaşır.
Önlem: Bitkiler su stresine sokulmadan dengeli sulanmalı, toz oluşumu azaltılmalı ve yabancı otlar ile bulaşık artıklar temizlenmelidir. Düzenli yaprak altı kontrolü ile erken tespit yapılmalı ve doğal düşmanları korunmalıdır.
Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.
Sık Sorulan Sorular
Dereotu külleme belirtileri nelerdir?
Belirti, yaprakların ve yaprak saplarının yüzeyinde un serpilmiş gibi beyaz grimsi bir fungal örtünün oluşmasıyla başlar. Hastalık ilerledikçe bu örtü bitkinin tüm yeşil aksamına yayılır ve yapraklar üzerinde büyük sarımsı (klorotik) lekeler belirir. Hastalık yaşlı yapraklardan genç yapraklara doğru ilerler; canlı kalan yapraklarda erken yaşlanma, solma ve kuruma görülür. Şemsiyegiller (Apiaceae) familyasındaki dereotu, maydanoz, havuç ve kişnişte aynı tabloyu oluşturur ve tohum üretim alanlarında çiçeklerde deformasyona yol açarak verimi düşürür.
Floem dokusuna yerleşen bakteri, şemsiyegil bitkilerde ciddi fizyolojik bozukluklar yapar. Yapraklarda kıvrılma, sararma, bronzlaşma ve morarma şeklinde renk değişimleri görülür; sürgünlerde aşırı çoğalma, sürgün ve kök gelişiminde kısalma ile bodurlaşma ortaya çıkar. Maydanozda sararma ile birlikte kızarma şeklinde belirti verir. Kök yapısında saçaklanma tarzında aşırı ikincil kök oluşumu ve buna bağlı verim kaybı oluşur.
Dereotu havuç-maydanoz psillidi (yaprak piresi) zararı nasıl anlaşılır?
Nimf ve erginler bitki özsuyunu emerek beslenir; beslenme sonucu yapraklarda kıvrılma, bükülme, sararma ve gelişme geriliği görülür. Asıl önemi, beslenirken Candidatus Liberibacter solanacearum bakterisini sağlıklı bitkilere taşıyarak sarılık hastalığını yaymasıdır; bu nedenle dolaylı zararı doğrudan emgi zararından daha büyüktür.
Dereotu yaprak biti zararı nasıl anlaşılır?
Ergin ve nimfler yaprak, sürgün ve gövdede koloniler halinde toplanır ve bitki özsuyunu emerek beslenir. Beslendikleri taze yaprak ve sürgünlerde kıvrılma ve şekil bozuklukları oluşur; yoğunlukta bitki gelişimi durur, verim ve kalite düşer. Salgıladıkları tatlımsı madde yaprak yüzeyini kaplar ve üzerinde siyah mantar tabakası (fumajin) gelişerek fotosentezi engeller. Ayrıca bitki virüslerini taşıyarak dolaylı ve ekonomik açıdan ağır zarar verir.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı TAGEM - Sebze Hastalıkları ve Bitki Zararlıları Zirai Mücadele Teknik Talimatları (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).
Deneyimini iyileştirmek için çerez kullanıyoruz. Zorunlu olmayanlar yalnızca onayınla çalışır. Detay: Çerez Aydınlatma Metni.
Çerez Tercihleri
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
+ Kesinlikle Gerekli (Zorunlu) ÇerezlerHer Zaman Aktif
Oturum, güvenlik ve dil tercihi gibi sitenin çalışması için gereklidir. Devre dışı bırakılamaz.
+ İşlevsel Çerezler
Önceki ziyaret ve seçimlerinize dayanarak (örn. son aramalar, favori filtreler) daha kişisel bir deneyim sunar; üçüncü taraf tedarikçiler tarafından yerleştirilebilir.
Yurt Dışı Aktarım İzniAçık rıza metni kapsamında onay vermek için imleci kaydırın.
+ Performans ve Analitik Çerezleri
İnternet Sitesi ziyaret ve trafiğini takip ve analiz etmemizi sağlar; hangi alanların sık ya da seyrek ziyaret edildiğini görüp trafiği optimize ederiz.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Google)Açık rızanızı vermeniz halinde, Google Analytics çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz raporlama amacıyla yurt dışında yerleşik Google LLC'ye aktarılabilecektir.
+ Kişiselleştirilmiş Reklam ve Pazarlama Çerezleri
Görüntüleme geçmişinize ve ziyaretçi profilinize uygun olarak, sitede veya site harici mecralarda kişiselleştirilmiş ürün ve hizmet tanıtımı yapmak için kullanılır.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Facebook)Açık rızanızı vermeniz halinde, Facebook Pixel çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz kişiselleştirilmiş reklam sunumu amacıyla yurt dışında yerleşik Meta Inc.'e aktarılabilecektir.
