Lahana Hastalıkları ve Zararlıları

Lahana yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.

Lahana Hastalıkları

Alternaria Yaprak Lekesi

Alternaria brassicae, A. brassicicola, A. raphani

Belirti: Bitkinin her döneminde görülebilir. Erken dönemde fidelerde kök çürüklüğü veya kök boğazı yanıklığı yapar. İlk belirtiler toprağa yakın yaşlı yapraklarda çıkar; yapraklardaki lekeler önce küçük, koyu kahverengi veya siyahken zamanla 5-7 cm büyüklüğe ulaşır. Brokoli ve karnabaharda genellikle baş kısımlarında kahverengi lekeler oluşur.

Etmen / koşul: Hastalık etmeni tohumla taşınır ve özellikle tohum üretiminin yapıldığı yerlerde önemli kayıplara yol açar.

Önlem: Temiz ve sertifikalı tohum kullanılmalı, lahanagiller dışındaki bitkilerle münavebe (ekim nöbeti) uygulanmalı, fidelikler sık sık havalandırılmalı, hastalıklı bitki artıkları ve fideler tarladan uzaklaştırılmalıdır.

Lahana Kök-Ur Hastalığı

Plasmodiophora brassicae

Belirti: Hastalıklı fideler sararır, solar ve kök boğazında küçük urlar oluşur. Hasta bitkiler solar, baş bağlamaz; geç enfeksiyonlarda solgunluk göstermeden bodur kalıp küçük baş bağlar. Kök boğazında yumruk gibi, saçak köklerde parmak gibi urlar görülür; urlar kesildiğinde benekli mermer görünümündedir. Bulaşık topraklarda hiç ürün alınamayabilir.

Etmen / koşul: Su tutan, nemli topraklarda gelişir; etmen toprakta uzun yıllar canlı kalabilir.

Önlem: Hastalıksız fide yetiştirilmeli, su tutan yerlerde drenaj yapılmalı, hasattan sonra kökler çıkarılıp yakılmalıdır. Lahana, karnabahar, şalgam, turp, kolza gibi bitkiler aynı yere üst üste 7 yıl süreyle ekilmemelidir.

Lahana Mildiyösü Hastalığı

Peronospora brassicae

Belirti: Fidelerde ve tarlada gelişmiş bitkilerde, özellikle alt yapraklardan başlayarak yaprakların alt yüzeylerinde gri, kirli beyaz renkte küf tabakaları oluşur. Yaprağın üst yüzünde sarı lekeler dikkat çeker; zamanla bu lekeli kısımlar kurur ve yaprağın ölümüne neden olur. Seralarda yetiştirilen fidelerde büyük zarara yol açabilir.

Etmen / koşul: Fazla yağışlı yıllarda, orantılı nemin yüksek olduğu durumlarda, akarsu yatağı bulunan vadilerde, orman arazisi ve yüksek yayla bölgelerinde önemli verim azalması yapar.

Önlem: Fidelikte birim alana fazla tohum atılmamalı, fidelikler açılarak havalandırılmalı, fazla ve sık sulamadan kaçınılmalı, lahanalar yeterli güneş alan yerlere dikilmeli ve en az 3 yıllık ekim nöbeti uygulanmalıdır.

Sebzelerde Beyaz Çürüklük

Sclerotinia sclerotiorum

Belirti: Fide döneminde kök çürüklüğü, ileri dönemde kök, gövde, yaprak ve baş kısmında çürümeler yapar. Belirtiler önce kök boğazı ve toprağa yakın alt yapraklarda ortaya çıkar. Hastalık ilerledikçe kök boğazı veya gövdede bol miktarda pamuk beyazlığında bir misel tabakası oluşur; zamanla yumaklar şeklinde toplanan yapılar önce kirli beyaz, sonra pembe, daha sonra sert ve siyah hale gelir.

Etmen / koşul: Su tutan, çok rutubetli yerlerde gelişir. Oluşan sert siyah yapılar (sklerot) bulaştıkları toprakta uzun yıllar canlı kalır.

Önlem: Su tutan yerlerde drenaj yapılmalı, temiz tohumluk kullanılmalı, bulaşık alanlarda uzun yıllar münavebe uygulanmalı, hasat artıkları toplanıp yakılmalıdır. Seralarda havalandırma ile nem azaltılmalı, depoya alınan ürün ıslak olmamalı ve depo nemi düşük tutulmalıdır.

Bakteriyel Yaprak Lekesi

Pseudomonas syringae pv. maculicola

Belirti: Yeşil yaprakların hem damarları hem de parankiması üzerinde 1-3 mm çapında, çok sayıda kahverengimsi leke oluşur. Lekeler önce tek tek, zamanla birleşerek yaprak yüzeyinde geniş enfekteli alanlar meydana getirir. Ağır enfekteli yapraklar sararıp 3-5 hafta içinde dökülür; uygun koşullar sürerse etmen karnabahar başlarına geçerek çürümelere yol açar.

Etmen / koşul: Etmen kışı hastalıklı bitki artıkları üzerinde toprakta ve enfekteli tohumlarda geçirir; toprakta bir yıl canlı kalabilir. İlk bulaşma bulaşık toprak ve tohumlarla, ikincil bulaşma yaralardan ve stomalardan olur.

Önlem: Hastalıktan ari sertifikalı tohum ve fide kullanılmalı, hastalık görülen üretim alanlarından tohum alınmamalı, bulaşık alanlarda bir yıllık ekim nöbeti uygulanmalı, fidelik toprağı dezenfekte edilmeli veya değiştirilmelidir.

Lahana Siyah Damar Çürüklüğü

Xanthomonas campestris pv. campestris

Belirti: Fide döneminde enfekte olursa yaprak esmerleşip kurur. Olgun bitkilerde önce alt yapraklarda görülür; yaprak lekeleri kenardan başlar ve içeriye doğru 'V' şeklinde ilerleyerek hastalıklı alanlar sarı renk alır. En tipik belirti, enfekteli yaprak damarlarının siyah veya kahverengi olup çürümesidir.

Etmen / koşul: Etmen tohumda ve hastalıklı bitki artıklarında kışlar; artıklarda 2 yıl canlı kalabilir. Sıçrayan su damlaları, rüzgar, böcekler, makineler ve sulama suyuyla yayılır; en önemli yayılma kaynağı bulaşık tohumdur.

Önlem: Hastalıktan ari sertifikalı tohum ve fide kullanılmalı, tohumluk üretimi sıcak ve kurak bölgelerde yapılmalı, Haçlıgiller dışındaki bitkilerle en az 3 yıllık ekim nöbeti uygulanmalı, fidelik toprağı değiştirilmeli, yağmurlama sulamadan kaçınılmalı ve bitkilerde yara açılması önlenmelidir.

Lahana Zararlıları

Lahana Göbekkurdu

Hellula undalis

Zarar şekli: Larva en önemli zararı bitkinin büyüme (göbek) noktasında yapar; bitki gelişemez, yan dallar vererek çatallanır ve baş bağlayamaz. Özellikle fideliklerde beslenme sonucu genç bitkiler 3-4 yapraklı dönemde kuruyup ölür. Larvanın açtığı galerinin ağzında ve içinde dışkı ve ipliklerden oluşan ağımsı bir görünüm, zararlının varlığını gösteren tipik belirtidir. Zarar görmüş bitkide cüceleşme ve gelişme geriliği belirgindir.

Koşul: Akdeniz Bölgesi'nde yılda 5 döl verir; yumurtalar kök ile gövde arasına, bazen yapraklara bırakılır.

Önlem: Tarladaki kurumuş, çürümüş lahana ve karnabahar bitkileri toplanıp yok edilmelidir.

Lahana Galböceği

Ceutorrhynchus pleurostigma

Zarar şekli: Erginler yaprak ve saplarla beslenir; fidelikte yaptıkları zarar önemlidir. Larvalar konukçu bitkilerin köklerinde urlar oluşturur; urlar bezelye büyüklüğüne ulaşıp birleşerek kök boğazını tamamen sarar. Genç bitkilerde gelişme engellenir, lahana ve karnabahar baş bağlayamaz.

Koşul: Yılda tek döl verir; ergin dişiler dikimden sonra yumurtalarını ana ve yan köklere, kök boğazına ve çevredeki toprağa bırakır. Larvalar neme karşı çok hassastır.

Önlem: Tarlada bırakılan kökler sökülüp yok edilmeli, bulaşık arazilerde ekim nöbeti yapılarak lahana, karnabahar ve turp üst üste aynı tarlaya dikilmemeli, tarla derin işlenmeli, bakım işlerine özen gösterilerek bitkiler kuvvetli geliştirilmelidir. Hasat sonrası tarlanın sulanması, pupa olmak için toprağa geçmiş larvaları öldürür.

Lahana Kelebekleri

Pieris brassicae, Artogeia (Pieris) rapae, Artogeia (Pieris) napi

Zarar şekli: Zararı larvalar yapar. Larvalar başlangıçta yaprakların damar aralarını yüzeysel kemirir, sonra yaprakları yiyerek sadece kalın damarları bırakır. Dışkıları yapraklar arasında birikerek lahananın yenilmez hale gelmesine neden olur. Larvalar ayrıca şalgam sarı mozaik ve şalgam kırışıklık virüsü gibi bazı virüs hastalıklarının vektörlüğünü yapar.

Koşul: Kışı pupa halinde geçirir; Ege Bölgesi'nde şubat ayının ikinci yarısından, diğer bölgelerde nisandan itibaren ergin çıkışları başlar. Yılda 2-6 döl verir.

Önlem: Küçük alanlarda grup halindeki yumurtalar ve genç larvalar toplanarak yok edilmeli; bahçe çevresindeki duvar ve çitlerde bulunan pupalar da toplanıp imha edilmelidir (mekanik mücadele).

Lahana Kokulu Böceği

Eurydema ornatum

Zarar şekli: Konukçu bitkinin yaprak ve dallarında bitki özsuyunu emerek zarar verir. Yapraklarda kıvrılmalar, emgi yerlerinde beyazımsı sarı lekeler oluşur; lekeler birleşip kuruyarak delinmeler meydana gelir. Özellikle fide döneminde yoğun olduğunda fidenin gelişmesini engeller ve kurutabilir; beslendiği yerlerde pis koku bırakır.

Koşul: Kışı ergin halde korunaklı alanlarda geçirir; ilkbaharda havalar ısınınca kışlaklardan çıkar. Ege ve Marmara bölgelerinde yılda 3-4 döl verir.

Önlem: Gübreleme ve sulama gibi bakım işlemleri zamanında yapılarak bitkilerin ilk dönemlerinde hızlı gelişmeleri sağlanmalıdır.

Lahana Sineği

Delia brassicae

Zarar şekli: Larva döneminde zararlı olur. Yumurtadan çıkan larva bitkinin kök boğazı ve köklerin epidermisi altına girip galeriler açar; açtığı galeride kök çürüklüğü yapan bakterilerin de etkisiyle kök sistemi bozulur. Zarar gören lahanalar kurşuni renk alır, büyümeleri yavaşlar ve en dıştaki yaprakları aşağıya doğru sarkar. Larva yoğunluğu yüksek olduğunda sararma veya kök boğazından kırılmalar görülür.

Koşul: İlkbaharda mart-mayıs aylarında çıkan erginler yumurtalarını genç bitkilerin kök boğazı civarındaki toprak çatlaklarına bırakır; yılda 2-3 döl verir. Karadeniz, İç Anadolu ve Doğu Anadolu bölgelerinde yaygındır.

Önlem: Tarla ve çevresindeki lahanagiller yabancı otları temizlenmeli, hasattan sonra lahana kökleri yok edilmeli, zarar gören lahanalarda yeni kök oluşması için boğaz doldurma yapılmalı, hızlı gelişen çeşitler tercih edilmeli ve ilkbaharda dikim mümkün olduğunca geciktirilmelidir.

Lahana Yaprakgüvesi

Plutella xylostella (P. maculipennis)

Zarar şekli: Larvalar yaprakları alttan üst epidermise kadar kemirerek beslenir; kemirilmiş kısımların üstünde sadece ince bir zar kalır. Yapraklara üstten bakıldığında yenik kısımlar gümüşi beyaz renkte ve irili ufaklı çok delikli bir görünüm alır. Özellikle fideler ve genç bitkilerin gelişmesi durur, hatta kurumalar görülebilir; larvalar dışkılarıyla da yaprakları kirleterek kaliteyi düşürür.

Koşul: Genellikle pupa döneminde kışlar, ilkbaharda havaların ısınmasıyla kelebek çıkışları başlar. Yılda 2-6 döl verir; mayıs-eylül aylarında larva yoğunluğu artar.

Önlem: Uygun gübreleme, düzenli sulama ve sık çapa ile lahananın hızlı ve kuvvetli gelişmesi sağlanmalı, zararlıya barınak olabilecek yabancı otlarla mücadele edilmeli, hasattan sonra tarlada kalan lahana ve karnabahar artıkları toplanarak imha edilmelidir.

Sebzelerde Yaprakbitleri

Aphis gossypii, Aphis fabae, Myzus persicae, Macrosiphum euphorbiae

Zarar şekli: Vücutları oval ve yumuşak, 1,5-3 mm boyunda yeşil, sarı, siyah veya pembemsi renklerdedir. Bitki özsuyunu emerek beslenir, yapraklarda kıvrılma ve gelişme geriliğine yol açar. Salgıladıkları tatlımsı madde üzerinde gelişen siyah fumajin yaprakları kirletir; ayrıca bazı virüs hastalıklarını taşıyabilirler.

Koşul: Kanatlı ve kanatsız formları vardır; uygun koşullarda hızla çoğalarak koloniler oluşturur.

Önlem: Yabancı otlarla mücadele edilmeli, bitkilerin dengeli beslenmesi sağlanmalı, doğal düşmanları korunmalı ve zarar eşiği aşılmadan kültürel önlemlerle popülasyon baskı altında tutulmalıdır.

Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.

Sık Sorulan Sorular

Lahana alternaria yaprak lekesi belirtileri nelerdir?

Bitkinin her döneminde görülebilir. Erken dönemde fidelerde kök çürüklüğü veya kök boğazı yanıklığı yapar. İlk belirtiler toprağa yakın yaşlı yapraklarda çıkar; yapraklardaki lekeler önce küçük, koyu kahverengi veya siyahken zamanla 5-7 cm büyüklüğe ulaşır. Brokoli ve karnabaharda genellikle baş kısımlarında kahverengi lekeler oluşur.

Lahana lahana kök-ur hastalığı belirtileri nelerdir?

Hastalıklı fideler sararır, solar ve kök boğazında küçük urlar oluşur. Hasta bitkiler solar, baş bağlamaz; geç enfeksiyonlarda solgunluk göstermeden bodur kalıp küçük baş bağlar. Kök boğazında yumruk gibi, saçak köklerde parmak gibi urlar görülür; urlar kesildiğinde benekli mermer görünümündedir. Bulaşık topraklarda hiç ürün alınamayabilir.

Lahana lahana mildiyösü hastalığı belirtileri nelerdir?

Fidelerde ve tarlada gelişmiş bitkilerde, özellikle alt yapraklardan başlayarak yaprakların alt yüzeylerinde gri, kirli beyaz renkte küf tabakaları oluşur. Yaprağın üst yüzünde sarı lekeler dikkat çeker; zamanla bu lekeli kısımlar kurur ve yaprağın ölümüne neden olur. Seralarda yetiştirilen fidelerde büyük zarara yol açabilir.

Lahana lahana göbekkurdu zararı nasıl anlaşılır?

Larva en önemli zararı bitkinin büyüme (göbek) noktasında yapar; bitki gelişemez, yan dallar vererek çatallanır ve baş bağlayamaz. Özellikle fideliklerde beslenme sonucu genç bitkiler 3-4 yapraklı dönemde kuruyup ölür. Larvanın açtığı galerinin ağzında ve içinde dışkı ve ipliklerden oluşan ağımsı bir görünüm, zararlının varlığını gösteren tipik belirtidir. Zarar görmüş bitkide cüceleşme ve gelişme geriliği belirgindir.

Lahana lahana galböceği zararı nasıl anlaşılır?

Erginler yaprak ve saplarla beslenir; fidelikte yaptıkları zarar önemlidir. Larvalar konukçu bitkilerin köklerinde urlar oluşturur; urlar bezelye büyüklüğüne ulaşıp birleşerek kök boğazını tamamen sarar. Genç bitkilerde gelişme engellenir, lahana ve karnabahar baş bağlayamaz.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı (GKGM) - Lahanagiller Hastalık ve Zararlıları ile Mücadele, Üretici Bilgi Köşesi (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).

Lahana üretimi ve ticareti Harman'da

Ücretsiz İlan Ver Lahana Yetiştiriciliği Satılık Lahana Tarım Araçları