Kayısı yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.
Kayısı Hastalıkları
Yaprak Delen (Çil) Hastalığı
Stigmina carpophila
Belirti: Yapraklarda önce küçük, yağ lekesi görünümünde benekler oluşur; bu lekeler zamanla kırmızımsı kahverengiye döner. Lekeli dokular kuruyup dökülünce yaprakta saçma deliği gibi delikler meydana gelir. Sürgünler ve meyveler üzerinde de benekler ve yaralar görülür, meyve kalitesi düşer.
Etmen / koşul: Özellikle ilkbaharda, yağışlı ve nemli hava koşullarında hızla yayılır.
Önlem: Hastalıklı yaprak ve sürgünler budanıp bahçeden uzaklaştırılmalı, ağaç altındaki dökülen yapraklar toplanıp imha edilmeli. Sonbaharda yapraklar büyük oranda döküldüğünde koruyucu uygulama zamanı doğru ayarlanmalı.
Monilya (Sürgün ve Çiçek Yanıklığı)
Monilinia laxa
Belirti: Çiçekler aniden kahverengileşip kurur ancak dalda asılı kalır. Sürgün uçlarından başlayan geriye doğru kurumalar görülür, kuruyan dallarda yanık görünümü oluşur. Genç dallarda zamklanma ve kanser yaraları gelişebilir.
Etmen / koşul: İlkbahar donlarının ardından ve çiçeklenme döneminde serin, nemli ve yağışlı havalarda şiddetlenir.
Önlem: Hastalık bulaşmış kuruyan dallar sağlam dokuya kadar budanıp bahçeden uzaklaştırılarak yakılmalı. Budama aletleri ağaçtan ağaca geçerken dezenfekte edilmeli.
Zamklanma Hastalığı
Belirti: Gövde ve ana dallarda yaralı bölgelerden sarımsı, koyu renkli zamk akıntısı görülür. Akıntının olduğu kabuk altındaki dokular çürür, ağaç giderek zayıflar, verim ve meyve kalitesi düşer. İleri durumda dallarda kurumalar oluşur.
Etmen / koşul: Dolu, don, güneş yanıklığı ve budama yaralarının açtığı zayıf noktalarda; aşırı su ve mekanik yaralanmalarda artar.
Önlem: Mekanik yaralanmalardan kaçınılmalı, budama yaraları aşı macunu ile kapatılmalı. Yaralı kabuk dokusu temizlenip ağacın genel bakımı ve dengeli beslenmesi sağlanmalı.
Phytophthora Kök ve Kökboğazı Çürüklüğü
Phytophthora spp.
Belirti: Kökboğazı ve köklerde kahverengi çürüklük gelişir, kabuk altı dokular esmerleşir. Ağaçta tek taraflı dal kurumaları ile başlayan, zamanla tüm ağacı saran solgunluk ve ölüm görülür. Yapraklar küçük kalır, sararır ve ağaç verimden düşer.
Etmen / koşul: Yanlış sulama, kök bölgesinin ve gövde dibinin aşırı ıslanması, taban suyu yüksek ağır topraklarda ve nemli koşullarda gelişir.
Önlem: Damla sulamada su gövdeyi değil taç iz düşümünü ıslatmalı, aşırı sulamadan kaçınılmalı, drenaj iyileştirilmeli. Çift damlama sistemine geçilerek kökboğazı kuru tutulmalı.
Eutypa Geriye Doğru Ölüm
Eutypa spp.
Belirti: Dal ve sürgünlerde uçtan başlayıp geriye doğru ilerleyen kurumalar görülür. Enfekteli dalların kesitinde kahverengi, kama biçiminde renk değişimi fark edilir. Zamanla ana dallar zayıflar ve ağaç verimden düşer.
Etmen / koşul: Budama ve diğer açık yara yerlerinden, özellikle yağışlı dönemlerde bulaşır.
Önlem: Budama kuru havada yapılmalı, budanan kısımlar aşı macunu ile mutlaka kapatılmalı. Budama aletleri ağaçtan ağaca geçerken dezenfekte edilmeli.
Verticillium Solgunluğu
Verticillium spp.
Belirti: Genellikle ağacın bir tarafındaki dallarda yaprak solgunluğu ve sararma görülür, yapraklar dökülür. İletim demetleri tıkandığından dallarda kesit alındığında renk koyulaşması fark edilebilir. Zayıf ağaçlarda kurumalar ilerler.
Etmen / koşul: Toprak kaynaklı bir etmendir; zayıf, yetersiz beslenen ağaçlarda ve önceki yıllarda konukçu bitki yetiştirilen topraklarda daha sık görülür.
Önlem: Bahçe tesisinde temiz fidan kullanılmalı, ağaçların dengeli gübreleme ve sulama ile güçlü tutulması sağlanmalı, hastalık görülen alanlarda konukçu bitkilerden kaçınılmalı.
Kayısı Zararlıları
Capnodis (Metalik Kabuklu Böcek)
Capnodis spp.
Zarar şekli: Larvalar kökboğazı ve köklerde galeriler açarak iletim dokusunu tahrip eder; bu nedenle ağaçlarda yapraklar sararır, sürgünler zayıflar ve özellikle genç ağaçlarda ani kurumalar görülür. Metalik renkli erginler yapraklarda ve sürgünlerde beslenerek zarar yapar.
Koşul: Sıcak ve kurak koşullarda, susuz kalmış ve stresli ağaçlarda zarar artar; bölgede 2015-2017 yıllarında yoğun görülmüştür.
Önlem: Ağaçlar sulama ve gübreleme ile stresten uzak tutulmalı, kurumuş ve zarar görmüş ağaçlar sökülüp imha edilmeli. Bahçede yabancı ot temizliği ve toprak işleme ile larva ve erginlerle mücadele desteklenmeli.
Erik Koşnili (Kabuklu Bit)
Zarar şekli: Dal, sürgün ve gövde kabuğu üzerinde kabuklu, koloniler halinde emici böcekler görülür. Bitki özsuyunu emerek dalları zayıflatır, sürgün gelişimini engeller. Salgıladıkları tatlımsı madde üzerinde fumajin (kara is) gelişerek dal ve yaprakları karartabilir.
Koşul: Bakımsız, sık ve havalanmayan bahçelerde koloniler hızla çoğalır; bölgede 2011 yılından beri görülmektedir.
Önlem: Yoğun bulaşık dallar budanıp bahçeden uzaklaştırılmalı, taç içi havalanmayı artıracak budama yapılmalı. Doğal düşmanları koruyan bahçe yönetimi uygulanmalı.
Ağustosböceği
Zarar şekli: Toprak altındaki larvaları (nimfleri) köklerden beslenerek kök sistemine zarar verir; bu nedenle ağaçlarda zayıflama, sürgün gelişiminde gerileme ve verim düşüklüğü görülür. Erginler yaz aylarında dallarda yumurta bırakırken ince sürgünlerde yarıklara yol açabilir.
Koşul: Larva dönemini toprak içinde geçirir; bölgede 2015-2017 yıllarında yoğun zarar yapmıştır.
Önlem: Nisan-Mayıs ve Ekim-Kasım dönemlerinde 12-15 cm derinliğinde toprak işlemesi ile toprak altındaki dönemleri açığa çıkarılmalı. Bahçede kümes hayvanları bulundurmak doğal mücadeleye katkı sağlar.
Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.
Sık Sorulan Sorular
Kayısı yaprak delen (çil) hastalığı belirtileri nelerdir?
Yapraklarda önce küçük, yağ lekesi görünümünde benekler oluşur; bu lekeler zamanla kırmızımsı kahverengiye döner. Lekeli dokular kuruyup dökülünce yaprakta saçma deliği gibi delikler meydana gelir. Sürgünler ve meyveler üzerinde de benekler ve yaralar görülür, meyve kalitesi düşer.
Kayısı monilya (sürgün ve çiçek yanıklığı) belirtileri nelerdir?
Çiçekler aniden kahverengileşip kurur ancak dalda asılı kalır. Sürgün uçlarından başlayan geriye doğru kurumalar görülür, kuruyan dallarda yanık görünümü oluşur. Genç dallarda zamklanma ve kanser yaraları gelişebilir.
Kayısı zamklanma hastalığı belirtileri nelerdir?
Gövde ve ana dallarda yaralı bölgelerden sarımsı, koyu renkli zamk akıntısı görülür. Akıntının olduğu kabuk altındaki dokular çürür, ağaç giderek zayıflar, verim ve meyve kalitesi düşer. İleri durumda dallarda kurumalar oluşur.
Kayısı capnodis (metalik kabuklu böcek) zararı nasıl anlaşılır?
Larvalar kökboğazı ve köklerde galeriler açarak iletim dokusunu tahrip eder; bu nedenle ağaçlarda yapraklar sararır, sürgünler zayıflar ve özellikle genç ağaçlarda ani kurumalar görülür. Metalik renkli erginler yapraklarda ve sürgünlerde beslenerek zarar yapar.
Kayısı erik koşnili (kabuklu bit) zararı nasıl anlaşılır?
Dal, sürgün ve gövde kabuğu üzerinde kabuklu, koloniler halinde emici böcekler görülür. Bitki özsuyunu emerek dalları zayıflatır, sürgün gelişimini engeller. Salgıladıkları tatlımsı madde üzerinde fumajin (kara is) gelişerek dal ve yaprakları karartabilir.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Malatya İl Müdürlüğü - Kayısı Bahçelerindeki Kurumalar ve Çözüm Önerileri (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).
Deneyimini iyileştirmek için çerez kullanıyoruz. Zorunlu olmayanlar yalnızca onayınla çalışır. Detay: Çerez Aydınlatma Metni.
Çerez Tercihleri
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
+ Kesinlikle Gerekli (Zorunlu) ÇerezlerHer Zaman Aktif
Oturum, güvenlik ve dil tercihi gibi sitenin çalışması için gereklidir. Devre dışı bırakılamaz.
+ İşlevsel Çerezler
Önceki ziyaret ve seçimlerinize dayanarak (örn. son aramalar, favori filtreler) daha kişisel bir deneyim sunar; üçüncü taraf tedarikçiler tarafından yerleştirilebilir.
Yurt Dışı Aktarım İzniAçık rıza metni kapsamında onay vermek için imleci kaydırın.
+ Performans ve Analitik Çerezleri
İnternet Sitesi ziyaret ve trafiğini takip ve analiz etmemizi sağlar; hangi alanların sık ya da seyrek ziyaret edildiğini görüp trafiği optimize ederiz.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Google)Açık rızanızı vermeniz halinde, Google Analytics çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz raporlama amacıyla yurt dışında yerleşik Google LLC'ye aktarılabilecektir.
+ Kişiselleştirilmiş Reklam ve Pazarlama Çerezleri
Görüntüleme geçmişinize ve ziyaretçi profilinize uygun olarak, sitede veya site harici mecralarda kişiselleştirilmiş ürün ve hizmet tanıtımı yapmak için kullanılır.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Facebook)Açık rızanızı vermeniz halinde, Facebook Pixel çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz kişiselleştirilmiş reklam sunumu amacıyla yurt dışında yerleşik Meta Inc.'e aktarılabilecektir.
