Kayısı Yetiştiriciliği

Kayısı hakkında

Kayısı (Prunus armeniaca L.), gülgiller familyasından, taze, kurutulmuş ve işlenmiş olarak yıl boyu tüketilen, vitamin ve minerallerce zengin bir ılıman iklim meyvesidir. Türkiye dünya kayısı üretiminde birinci sıradadır ve kuru kayısı dışsatımında pazarın büyük bölümünü elinde tutar. Erken çiçek açtığından yetiştiricilikteki en önemli sorun ilkbahar geç donlarıdır.

Ekim zamanı ve tohum

Kayısı genellikle aşılı fidanla, kışları çok sert geçmeyen yerlerde sonbaharda fidan sökümünü takiben dikilir. Dikim aralık ve mesafeleri çeşit ve anaca göre 7x7, 8x8, 7x8 veya 9x9 m olarak ayarlanır; bodur anaçlarda daha sık dikim yapılabilir.

Kayısı tohumla değil, genellikle aşı ile çoğaltılır. En yaygın anaç zerdali (kayısı çöğürü) olup kurağa, kirece ve nematoda dayanıklıdır; taban suyu yüksek ağır topraklarda erik anaçları tercih edilir.

Gübreleme

Gübreleme yaprak ve toprak tahlili sonucuna göre yapılmalıdır. Meyve ağaçları topraktan yaklaşık 2,5 azot : 1 fosfor : 3,5 potasyum oranında besin kaldırır. Örnek olarak 10-15 yaşındaki, 70-120 kg ürün veren ağaçlara 5-6 kg azotlu, 2-3 kg fosforlu, 4-5 kg potasyumlu gübre verilebilir. Azotun 2/3'ü çiçeklenmeden yaklaşık 20 gün önce, kalanı hasattan 1 ay önce uygulanır. Kaynak kg/da değil ağaç başına değer verdiği için dekara sayısal doz belirtilmemiştir.

Sulama

Kayısı kurağa dayanıklı bilinse de kaliteli meyve ve ağaç sağlığı için sulama gereklidir. Killi ağır topraklarda daha seyrek, kumlu hafif topraklarda daha sık sulanır. İlk sulama çağla döneminde başlar; ardından hasattan önce, hasattan sonra, ağustos ve eylülde olmak üzere yaklaşık 5 sulama yapılabilir. Damlama sulama önerilir.

Yaygın hastalık ve zararlılar

Hastalıklar

• Çiçek monilyası (Monilinia laxa): Yapraklarda açık kahverengi lekeler ve üzerinde kirli beyaz tabaka oluşur; yaprakla sürgün birleşim yerinde 2-3 cm lekeler görülür. Sürgünler kurur ve aşağı sarkar, çiçekler kahverengileşip dökülür. Hastalıklı meyveler kahverengi lekelenip yumuşar, su kaybederek buruşur ve mumyalaşıp dalda asılı kalır.
• Yaprakdelen (Çil) hastalığı (Wilsonomyces carpophilus): Yaprak üzerinde önce 1 mm çapında yağ lekesi görünümünde lekeler oluşur, zamanla kırmızımsı-kahverengiye döner. Lekeli kısımlar dökülerek yaprakta delikler meydana getirir. Meyvede yuvarlak çökük lekeler oluşturarak kaliteyi düşürür; genç sürgünlerde zamk çıkararak küçük kanser yaralarına dönüşür.
• Bakteriyel kanser ve zamklanma (Pseudomonas syringae pv. syringae): En çok gövde ve dallarda görülür; ana dal ve gövdede ıslak, yanık görünümlü kanserli yapılar oluşur ve zamk akıntısı görülür. Çiçek, sürgün, göz, yaprak ve meyveler de etkilenir; ağaç zayıflar, verim ve kalite düşer. Enfeksiyon sonbaharda göz dipleri, budama yerleri ve yaprak izlerinden girer.

Zararlılar

• Şeftali güvesi (Anarsia lineatella): Koyu gri-boz renkli bir kelebektir. İlkbaharda larvalar önce çiçek ve yaprak tomurcuklarında beslenir, ardından sürgünlerin tepe kısmından girerek içeri oyar ve sürgünleri kurutur. Daha sonra genç meyvelere geçip sap dibinden veya iki meyvenin değdiği yerden girerek meyve dökümüne neden olur.

Kayısı hastalıkları ve zararlılarının belirtileri ve önlemleri ›

Hasat

Kayısı, yeşil renk tamamen kaybolduğunda ancak sarı renk tam oluşmadan, günün serin saatlerinde hasat edilir. Sofralık çeşitlerde yaklaşık yüzde 15-19 suda çözünür kuru madde değeri uygundur. Erken hasatta yeterli irilik, tat ve renk oluşmaz; geç hasatta tat bozulur ve taşıma sırasında zararlanma riski artar.