Üzüm yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.
Üzüm Hastalıkları
Bağ Mildiyösü
Plasmopara viticola
Belirti: Yaprakların üst yüzeyinde önce parlak, yağ damlasını andıran sarımsı yeşil (yağ lekesi) lekeler oluşur. Bu lekelerin yaprak alt yüzeyindeki karşılığında beyaz, kül rengi tüylü bir küf tabakası görülür. İlerleyen dönemde lekeler kahverengileşip kurur ve yapraklar dökülür. Salkımlarda taneler kurşuni renk alıp buruşur, koruk döneminde tanelerin kararıp büzülmesine yol açar.
Etmen / koşul: Serin ve yağışlı havalarda, yüksek nem ve 18-25 derece sıcaklıkta hızla gelişir. İlkbahar yağışları ve sabah çiyi enfeksiyon için en uygun koşulu sağlar.
Önlem: Bağda hava akımını artıracak şekilde uygun budama ve terbiye yapılır, taban suyu yüksek nemli yerlerden kaçınılır. Hastalıklı yaprak ve sürgünler toplanıp imha edilir, yabancı ot temizliği ile nem azaltılır.
Bağ Küllemesi
Uncinula necator
Belirti: Yaprak, sürgün, salkım ve tanelerin yüzeyinde kül serpilmiş gibi beyaz-gri, tozlu bir tabaka oluşur. Hastalıklı yapraklar kıvrılır ve gelişmeden kalır. Genç tanelerde gelişme durur, taneler çatlar, çekirdekleri açıkta kalacak şekilde yarılır ve şeklini kaybeder.
Etmen / koşul: Sıcak, kuru ve gölgeli ortamlarda; 20-27 derece sıcaklık ve yüksek orantılı nemde gelişir. Gür yapraklı, havasız bağlarda daha şiddetli görülür.
Önlem: Bağda iyi havalanma ve güneşlenmeyi sağlayacak budama ve uç alma yapılır, sık dikimden kaçınılır. Yabancı otlar temizlenir ve obur sürgünler alınarak salkımların hava alması sağlanır.
Ölükol (Kav) Hastalığı
Phomopsis viticola
Belirti: İlkbaharda genç sürgünlerin alt boğum aralarında siyah noktacıklar ve uzunlamasına çatlaklar oluşur. Yapraklarda küçük, sarımtırak haleli siyah lekeler görülür ve yaprak kenarları yırtılır. Şiddetli enfeksiyonda kollar zayıflar, kuruyup ölür; bu nedenle ölükol adını alır.
Etmen / koşul: Serin ve yağışlı ilkbahar koşullarında, sürgünlerin yeni geliştiği nemli dönemde enfeksiyon artar.
Önlem: Budama sırasında hastalıklı, kurumuş kol ve sürgünler dipten kesilerek bağdan uzaklaştırılıp imha edilir. Temiz ve sağlıklı çubuklardan üretim yapılır, budama aletleri temiz tutulur.
Kurşuni Küf (Salkım Çürüklüğü)
Botrytis cinerea
Belirti: Olgunlaşma döneminde salkımlarda taneler kahverengileşip yumuşar ve üzeri kül rengi, kurşuni tüylü bir küf tabakasıyla kaplanır. Çürüme salkım içinde taneden taneye hızla yayılır, taneler buruşup birbirine yapışır. Nemli havada salkımlar tamamen çürüyerek dökülür.
Etmen / koşul: Yüksek nem ve 15-25 derece ılık sıcaklıkta, özellikle olgunlaşma dönemindeki yağışlarda gelişir. Sık ve kapalı salkımlarda, yaralı tanelerde daha şiddetlidir.
Önlem: Salkım çevresindeki yapraklar alınarak havalandırma artırılır, sık salkımlarda seyreltme yapılır. Tanelerin yaralanmasına ve çatlamasına yol açan etmenler önlenir, hasat geciktirilmez.
Bağ Antraknozu (Kömür Lekesi)
Elsinoe ampelina
Belirti: Yaprak, sürgün ve tanelerde ortası gri-beyaz, kenarları koyu kahve-mor renkli, hafif çökük yuvarlak lekeler oluşur. Yapraklarda leke ortaları kuruyup dökülerek delikli görünüm verir. Tanelerde kuş gözü görünümünde çökük lekeler oluşur, sürgünlerde yaralar derinleşir.
Etmen / koşul: Bol yağışlı, nemli ve ılık ilkbahar koşullarında hızla yayılır.
Önlem: Hastalıklı sürgün ve çubuklar budama ile temizlenip imha edilir, sağlıklı üretim materyali kullanılır. Bağda havalanmayı artıracak budama yapılır.
Üzüm Zararlıları
Salkım Güvesi
Lobesia botrana
Zarar şekli: İlk dölün tırtılları çiçek tomurcuklarını ipliksi ağlarla birbirine bağlayıp içlerini yiyerek topak haline getirir. Sonraki döllerin tırtılları taneleri delerek içini yer ve tanelerde giriş delikleri görülür. Zarar gören taneler kurşuni küf gibi çürüklüklere kapı açar ve salkımlar çürür.
Koşul: Sıcak ve kurak yıllarda yılda iki üç döl verir; ilkbahardan itibaren sıcaklıkla birlikte populasyonu artar.
Önlem: Eşeysel çekici (feromon) tuzaklarla ergin uçuşu izlenir ve kitlesel tuzaklama yapılabilir. Hasat sonrası bağ artıkları ve kuru yapraklar temizlenerek kışlayan pupaların barınağı azaltılır.
Bağ Filokserası
Daktulosphaira vitifoliae
Zarar şekli: Kök filokserası asma köklerinde emgi yaparak şişkinlik ve urlar oluşturur, kökler çürür; bitki zayıflar, yapraklar sararıp küçük kalır ve verim düşerek asma birkaç yılda kurur. Yaprak filokserası ise Amerikan asmalarının yaprak alt yüzünde bezelye iriliğinde yeşilimsi urlar (gal) meydana getirir.
Koşul: Toprak altında köklerde yaşar; kumlu olmayan, ağır topraklarda zararı daha fazladır ve bulaşık fidan ile yayılır.
Önlem: Filokseraya dayanıklı Amerikan asma anaçları üzerine aşılı fidan kullanılır. Sertifikalı, temiz fidanla tesis kurulur ve bulaşık bağlardan çubuk alınmaz.
Bağ Yaprakuyuzu (Akar)
Colomerus vitis
Zarar şekli: Yaprakların üst yüzeyinde kabarcık şeklinde şişkinlikler (urlar), bu kabarıklıkların yaprak alt yüzeyindeki karşılığında ise önce beyaz sonra kahverengileşen keçe gibi tüylü bir tabaka oluşur. Şiddetli zararda yapraklar deforme olur, buruşur ve fotosentez azalır.
Koşul: Çok küçük akarlardır; kışı tomurcuk pulları arasında geçirir, ilkbaharda sürgünlerle yapraklara yayılır.
Önlem: Budama artıkları temizlenir, bulaşık çubuklardan üretim yapılmaz. Doğal düşmanları koruyan dengeli bir bağ yönetimi sürdürülür.
Bağ Unlu Biti
Planococcus ficus
Zarar şekli: Asmanın kabuk altı, kol, sürgün ve salkımlarda beyaz, una benzer mumsu örtülü, oval böcekler küme halinde görülür. Bitki özsuyunu emerek zayıflatır ve salgıladığı tatlımsı madde (fumajin) üzerinde siyah is mantarı gelişerek yaprak ve taneleri karartır. Salkımlar kirli ve pazar değeri düşük hale gelir.
Koşul: Sıcak ve kurak koşullarda hızla çoğalır; kabuk altı ve gözlerde kışlar, karıncalar yayılmasına yardımcı olur.
Önlem: Kabuk altında kışlayan bireyleri azaltmak için kış budaması ve kavlamış kabukların temizliği yapılır. Karınca yuvaları ile mücadele edilir ve doğal düşmanları korunur.
Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.
Sık Sorulan Sorular
Üzüm bağ mildiyösü belirtileri nelerdir?
Yaprakların üst yüzeyinde önce parlak, yağ damlasını andıran sarımsı yeşil (yağ lekesi) lekeler oluşur. Bu lekelerin yaprak alt yüzeyindeki karşılığında beyaz, kül rengi tüylü bir küf tabakası görülür. İlerleyen dönemde lekeler kahverengileşip kurur ve yapraklar dökülür. Salkımlarda taneler kurşuni renk alıp buruşur, koruk döneminde tanelerin kararıp büzülmesine yol açar.
Üzüm bağ küllemesi belirtileri nelerdir?
Yaprak, sürgün, salkım ve tanelerin yüzeyinde kül serpilmiş gibi beyaz-gri, tozlu bir tabaka oluşur. Hastalıklı yapraklar kıvrılır ve gelişmeden kalır. Genç tanelerde gelişme durur, taneler çatlar, çekirdekleri açıkta kalacak şekilde yarılır ve şeklini kaybeder.
Üzüm ölükol (kav) hastalığı belirtileri nelerdir?
İlkbaharda genç sürgünlerin alt boğum aralarında siyah noktacıklar ve uzunlamasına çatlaklar oluşur. Yapraklarda küçük, sarımtırak haleli siyah lekeler görülür ve yaprak kenarları yırtılır. Şiddetli enfeksiyonda kollar zayıflar, kuruyup ölür; bu nedenle ölükol adını alır.
Üzüm salkım güvesi zararı nasıl anlaşılır?
İlk dölün tırtılları çiçek tomurcuklarını ipliksi ağlarla birbirine bağlayıp içlerini yiyerek topak haline getirir. Sonraki döllerin tırtılları taneleri delerek içini yer ve tanelerde giriş delikleri görülür. Zarar gören taneler kurşuni küf gibi çürüklüklere kapı açar ve salkımlar çürür.
Üzüm bağ filokserası zararı nasıl anlaşılır?
Kök filokserası asma köklerinde emgi yaparak şişkinlik ve urlar oluşturur, kökler çürür; bitki zayıflar, yapraklar sararıp küçük kalır ve verim düşerek asma birkaç yılda kurur. Yaprak filokserası ise Amerikan asmalarının yaprak alt yüzünde bezelye iriliğinde yeşilimsi urlar (gal) meydana getirir.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı GKGM - Bağ Hastalık ve Zararlıları (Üretici Bilgi Köşesi) (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).
Deneyimini iyileştirmek için çerez kullanıyoruz. Zorunlu olmayanlar yalnızca onayınla çalışır. Detay: Çerez Aydınlatma Metni.
Çerez Tercihleri
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
+ Kesinlikle Gerekli (Zorunlu) ÇerezlerHer Zaman Aktif
Oturum, güvenlik ve dil tercihi gibi sitenin çalışması için gereklidir. Devre dışı bırakılamaz.
+ İşlevsel Çerezler
Önceki ziyaret ve seçimlerinize dayanarak (örn. son aramalar, favori filtreler) daha kişisel bir deneyim sunar; üçüncü taraf tedarikçiler tarafından yerleştirilebilir.
Yurt Dışı Aktarım İzniAçık rıza metni kapsamında onay vermek için imleci kaydırın.
+ Performans ve Analitik Çerezleri
İnternet Sitesi ziyaret ve trafiğini takip ve analiz etmemizi sağlar; hangi alanların sık ya da seyrek ziyaret edildiğini görüp trafiği optimize ederiz.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Google)Açık rızanızı vermeniz halinde, Google Analytics çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz raporlama amacıyla yurt dışında yerleşik Google LLC'ye aktarılabilecektir.
+ Kişiselleştirilmiş Reklam ve Pazarlama Çerezleri
Görüntüleme geçmişinize ve ziyaretçi profilinize uygun olarak, sitede veya site harici mecralarda kişiselleştirilmiş ürün ve hizmet tanıtımı yapmak için kullanılır.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Facebook)Açık rızanızı vermeniz halinde, Facebook Pixel çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz kişiselleştirilmiş reklam sunumu amacıyla yurt dışında yerleşik Meta Inc.'e aktarılabilecektir.
