Menü
Üzüm (Vitis vinifera), asma bitkisinin meyvesi olup Türkiye tarımının en köklü ve stratejik ürünlerinden biridir. Anadolu, asmanın anavatanı sayılan coğrafyalar arasında yer alır ve binlerce yıllık bir bağcılık geleneğine sahiptir. Ülkemizde üzüm; sofralık, kurutmalık (çekirdeksiz kuru üzüm) ve şaraplık olmak üzere üç ana kullanım amacıyla yetiştirilir. Türkiye, dünyanın önde gelen üzüm ve kuru üzüm üreticileri arasında yer alır; özellikle çekirdeksiz sultani kuru üzümde küresel ölçekte belirleyici bir konumdadır. Bağcılık, Ege bölgesinden Güneydoğu Anadolu'ya kadar geniş bir alanda milyonlarca üreticinin geçim kaynağıdır ve kırsal istihdama önemli katkı sağlar. Ürün, taze tüketimin yanında kuru üzüm, pekmez, sirke, şıra, şarap ve pestil gibi çok sayıda işlenmiş gıdanın hammaddesidir. Bu ekonomik derinlik ve gıda sanayisiyle güçlü bağ, üzümü hem iç pazarda hem de tarımsal ihracatta yüksek katma değer üreten bir ürün haline getirmektedir. Ülke genelinde bağ alanları geniş bir yayılım gösterir.
Üzüm, Türkiye'nin hemen her bölgesinde yetişebilen esnek bir ürün olmakla birlikte, üretimin merkezi Ege Bölgesi'dir. Özellikle Manisa (Alaşehir, Sarıgöl, Salihli), çekirdeksiz sultani kuru üzüm üretiminin kalbi konumundadır; ılıman iklimi, uzun ve güneşli yaz mevsimi ile kuruma için elverişli düşük nem koşulları bu bölgeyi ideal kılar. Denizli ve İzmir de Ege'deki önemli bağcılık merkezleridir. Güneydoğu Anadolu'da Gaziantep, Şanlıurfa, Mardin ve Diyarbakır sofralık ve şıralık üzüm çeşitleriyle öne çıkar; sıcak ve kurak iklim, yüksek şeker oranına sahip üzümler için uygundur. İç Anadolu'da Nevşehir, Kayseri ve Ankara (Kalecik) yüksek rakımlı bağları ve şaraplık çeşitleriyle bilinir; Kapadokya'nın volkanik tüf toprakları köklü bir bağcılık kültürü barındırır. Ayrıca Tokat, Amasya ve Elazığ (Öküzgözü) gibi iller de yerel şaraplık ve sofralık çeşitlerle bağcılıkta önemli yer tutar. Genel olarak asma; iyi drenajlı, kireçli-tınlı topraklarda, kışın belirli bir soğuklama ihtiyacını karşılayan ve yazın bol güneş alan bölgelerde en yüksek kaliteyi verir.
Üzümde verim; çeşide (sofralık, kurutmalık, şaraplık), terbiye sistemine (goble, telli terbiye), sulama imkânına, bağın yaşına ve bakım koşullarına göre geniş bir aralıkta değişir. Türkiye'de sofralık ve sanayilik üzümde dekara ortalama verim yaklaşık 1.000 ile 2.000 kilogram arasında değişebilmekte; iyi bakılan, sulanan ve modern telli terbiye sistemi uygulanan sofralık bağlarda dekar başına verim daha yüksek seviyelere ulaşabilmektedir. Çekirdeksiz kuru üzüm üretiminde ise yaş üzümün kurutulmasıyla ağırlık önemli ölçüde azalır; genellikle yaklaşık 3-4 kilogram yaş üzümden 1 kilogram kuru üzüm elde edilir. Verimi etkileyen başlıca etkenler arasında budama tekniği, dengeli gübreleme, sulama yönetimi, don ve dolu gibi olumsuz hava olayları, külleme ve mildiyö gibi mantari hastalıklar ile bağ zararlıları yer alır. İlkbahar geç donları ve çiçeklenme dönemindeki olumsuz hava koşulları, tane tutumunu düşürerek verimi ciddi biçimde etkileyebilir. Kesin ve güncel dekar verim değerleri için TÜİK bitkisel üretim istatistikleri esas alınmalıdır.
Üzüm, Türkiye için hem iç tüketim hem de ihracat açısından yüksek önem taşıyan bir üründür. İç pazarda taze sofralık üzüm yaz ve sonbahar aylarında yoğun şekilde tüketilirken, üretimin önemli bir bölümü kuru üzüm, pekmez, şıra, sirke ve şarap gibi işlenmiş ürünlere dönüşür. Türkiye, çekirdeksiz kuru üzüm (sultani) ihracatında dünyanın önde gelen ülkeleri arasında yer alır ve bu ürün, geleneksel tarım ihracat kalemlerimizin başında gelir. Kuru üzüm ihracatının önemli pazarları başta Avrupa Birliği ülkeleri olmak üzere geniş bir coğrafyaya yayılmıştır. Ege İhracatçı Birlikleri, kuru üzüm ticaretinde belirleyici kurumlardan biridir ve Manisa merkezli üretim, ihracatın büyük bölümünü karşılar. Taze sofralık üzüm de özellikle bölge ülkelerine ihraç edilir. Üzüm ithalatı ise üretim yapısı gereği sınırlı düzeydedir; Türkiye net ihracatçı konumundadır. Ürünün gıda sanayisiyle güçlü bağı, kırsal istihdama katkısı ve döviz getirisi, üzümü ülke tarım ekonomisinde stratejik bir konuma taşır. Güncel ve resmi dış ticaret rakamları için TÜİK ve TİM verileri esas alınmalıdır.
Türkiye'de üzüm üretiminin merkezi Ege Bölgesi, özellikle de Manisa ilidir. Manisa'nın Alaşehir, Sarıgöl ve Salihli ilçeleri çekirdeksiz sultani kuru üzüm üretiminde ülke genelinde başı çeker. Denizli, İzmir, Gaziantep, Şanlıurfa ve Nevşehir de önemli üretici illerdir. Güncel il bazlı üretim verileri için TÜİK istatistikleri incelenebilir.
Çekirdeksiz kuru üzüm, başta sultani (sultaniye) çeşidi olmak üzere çekirdeksiz üzümlerin hasat sonrası güneşte veya kontrollü koşullarda kurutulmasıyla elde edilir. Genellikle yaklaşık 3-4 kilogram yaş üzümden 1 kilogram kuru üzüm çıkar. Ege Bölgesi'nin sıcak, güneşli ve nispeten düşük nemli iklimi bu işlem için oldukça elverişlidir.
Üzüm başlıca üç amaçla yetiştirilir: sofralık (taze tüketim), kurutmalık (kuru üzüm üretimi) ve şaraplık. Sultani çeşidi kurutmalıkta, Öküzgözü ve Kalecik Karası gibi çeşitler şaraplıkta, çeşitli iri taneli çeşitler ise sofralık olarak öne çıkar. Ayrıca üzüm; pekmez, şıra, sirke ve pestil gibi ürünlerin de hammaddesidir.
Bağcılıkta en yaygın hastalıklar mantari kökenli külleme (bağ küllemesi) ve mildiyödür. Bu hastalıklar nemli ve uygun sıcaklık koşullarında hızla yayılarak yaprak, sürgün ve salkımlarda zarara yol açar. Ayrıca ölü kol hastalığı ve çeşitli bağ zararlıları da verim ve kaliteyi düşürebilir. Bilinçli budama, havalandırma ve zamanında koruyucu uygulamalar önemlidir.
Üzümde verimi düşüren başlıca etkenler ilkbahar geç donları, çiçeklenme dönemindeki olumsuz hava koşulları, dolu, kuraklık ve yetersiz sulamadır. Bunlara ek olarak külleme ve mildiyö gibi hastalıklar, zararlılar, hatalı budama ve dengesiz gübreleme de verimi olumsuz etkiler. Doğru terbiye sistemi ve düzenli bakım verimi artırıcı en önemli unsurlardır.
Kaynak: TÜİK Bitkisel Üretim İstatistikleri.
Harman üzerinde güncel üzüm ilanlarını inceleyin ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Üzüm Üzüm Üreticileri Ücretsiz İlan VerZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
