Menü
Çilek (Fragaria x ananassa), gülgiller familyasından, çok yıllık otsu bir bitki olmasına rağmen ülkemizde çoğunlukla yıllık kültür bitkisi olarak yetiştirilen, yumuşak dokulu ve aromatik bir meyvedir. Kısa sürede ürüne yatması, birim alandan yüksek gelir sağlaması ve taze tüketimden gıda sanayisine kadar geniş bir kullanım alanına sahip olması nedeniyle Türkiye meyveciliğinde özel bir yere sahiptir. Örtüaltı (tünel ve sera) ve açık tarla koşullarında üretilebilmesi, üreticiye erkencilik ve pazarlama esnekliği kazandırır. Türkiye, dünyanın önde gelen çilek üreticisi ülkeleri arasında yer alır ve üretim son yıllarda modern fide, damla sulama ve malçlama teknikleriyle belirgin şekilde artmıştır. Taze meyve olarak sofralarda tüketilmesinin yanında reçel, marmelat, dondurulmuş ürün, meyve suyu ve pastacılık sektöründe yoğun kullanılır. Emek yoğun bir üretim olması sayesinde kırsal istihdama katkı sağlar; küçük ve orta ölçekli aile işletmeleri için önemli bir geçim kaynağıdır. Erkenci üretimin ihracata dönük değeri, çileği ekonomik açıdan stratejik ürünler arasına taşımaktadır.
Çilek üretimi Türkiye'de iklim çeşitliliğine bağlı olarak farklı bölgelere yayılmıştır. Akdeniz Bölgesi, özellikle Antalya (Aksu) ve Mersin (Silifke, Anamur) çevresi, ılıman kış koşulları sayesinde örtüaltı erkenci üretimin merkezidir; buralarda kış aylarında bile meyve alınabildiği için pazara erken çıkış avantajı doğar. Ege Bölgesi'nde Aydın, İzmir ve Manisa; Marmara'da ise Bursa önemli üretim alanlarıdır. İç Anadolu'da Konya (özellikle Ereğli) ve çevresi, yüksek rakım ve gündüz-gece sıcaklık farkının meyvede aroma ve şeker birikimini artırması nedeniyle kaliteli açık tarla üretimiyle öne çıkar. Karadeniz'de ise nemli ve serin iklime uyumlu bahçeler bulunur. Çilek, iyi drene olan, organik maddece zengin, hafif asidik (pH yaklaşık 5,5-6,5) tınlı toprakları sever; taban suyu yüksek, tuzlu ve kireçli topraklarda verim düşer. Bölge seçiminde don riski, ışıklanma süresi ve sulama imkânı belirleyicidir; bu nedenle erkencilik isteyen üreticiler Akdeniz kıyı kuşağını, aroma ve depolama dayanımı arayanlar ise serin iç bölgeleri tercih eder.
Çilekte verim, üretim sistemine göre büyük farklılık gösterir. Açık tarla koşullarında dekara verim genellikle daha düşük seyrederken, damla sulama, malçlama ve iyi fide kullanılan modern örtüaltı (alçak tünel, yüksek tünel ve sera) sistemlerinde dekara verim belirgin şekilde artar; kontrollü koşullarda dekara birkaç ton düzeyine ulaşabilir. Kesin rakamlar iklime, çeşide ve bakım koşullarına göre değiştiği için yaklaşık değerlendirmek gerekir. Verimi etkileyen başlıca etkenler şunlardır: kullanılan fidenin sağlığı ve çeşidi (frigo fide, taze fide), dikim sıklığı ve zamanı, sulama ve gübreleme (fertigasyon) düzeni, toprak yapısı ve pH, sıcaklık ile ışıklanma süresi, tozlaşmanın yeterliliği (arı ve böcek aktivitesi), don ve aşırı sıcak stresi, hastalık ve zararlı baskısı (kırmızı örümcek, kurşuni küf, kök çürüklükleri) ile hasat sıklığıdır. Nötr gün ve kısa gün çeşitlerinin doğru bölgede kullanılması da toplam sezon verimini önemli ölçüde belirler.
Çilek, Türkiye'de hem güçlü bir iç talebe hem de ihracat potansiyeline sahip bir üründür. İç pazarda taze tüketimin yanı sıra reçel, dondurulmuş çilek, meyve suyu ve pastacılık sektörü önemli bir talep oluşturur; hasat mevsiminde tüm yurt genelinde yaygın olarak pazarlanır. İhracatta özellikle Akdeniz kıyısındaki erkenci üretim öne çıkar; taze çilek yanında dondurulmuş (IQF) çilek de dış pazarlara gönderilen önemli bir kalemdir ve gıda sanayisine hammadde sağlar. Türkiye, dünyanın önde gelen çilek üreticileri arasında yer aldığından üretiminin bir bölümünü ihraç edebilmektedir. Çileğin çabuk bozulan (dayanıksız) bir meyve olması, soğuk zincir, hızlı lojistik ve uygun ambalajı ticarette kritik hale getirir; bu nedenle dondurulmuş ürün ihracatı taze ürüne göre daha esnek bir pazar sunar. Ekonomik açıdan çilek, birim alandan sağladığı yüksek gelir ve yoğun işgücü ihtiyacı sayesinde üretici gelirine ve kırsal istihdama katkıda bulunur. Fiyatlar sezon başı erkenci dönemde yüksek, ana hasat döneminde arz artışıyla daha dengeli seyreder.
Dikim zamanı bölgeye ve fide tipine göre değişir. Akdeniz kıyı kuşağında örtüaltı üretim için genellikle yaz sonu ile sonbahar başında taze fide dikilir. Serin iç bölgelerde ise ilkbahar dikimi ya da frigo (soğukta muhafaza edilmiş) fide ile geç ilkbahar-yaz dikimi tercih edilebilir. Don riski, sıcaklık ve sulama imkânı dikim zamanını belirleyen temel etkenlerdir.
İkisi de mümkündür ve amaca göre seçilir. Örtüaltı (tünel/sera) üretim erkencilik, daha yüksek verim ve don korumasından dolayı Akdeniz'de yaygındır. Açık tarla üretimi ise daha düşük maliyetlidir ve serin, yüksek rakımlı bölgelerde aromalı, dayanıklı meyve verir. Karar; iklim, pazar hedefi ve bütçeye bağlıdır.
Türkiye'de kısa gün ve nötr gün gruplarına ait çeşitler yetiştirilir. Bölgeye ve amaca göre erkencilik, verim, meyve iriliği, aroma ve raf ömrü öne çıkan seçim kriterleridir. Çeşit seçimi mutlaka bölgenin gün uzunluğu ve iklim koşullarına uygun yapılmalıdır; yanlış çeşit seçimi verimi ve kaliteyi düşürür.
En yaygın sorunlar arasında kurşuni küf (Botrytis), kök ve taç çürüklükleri, külleme gibi hastalıklar ile kırmızı örümcek (kırmızı örümcek akarı) ve yaprak bitleri gibi zararlılar yer alır. Havalandırma, uygun sulama, temiz fide kullanımı ve entegre mücadele bu sorunları azaltır. İlaç ve doz için tarım il/ilçe müdürlüğü ve ziraat mühendisine danışılmalıdır.
Çilek çok yıllık bir bitki olsa da ticari üretimde genellikle bir ya da en fazla birkaç yıl kullanılır. En yüksek verim ve kalite ilk üretim yılında alınır; ilerleyen yıllarda meyve iriliği, verim ve hastalık dayanımı düştüğü için birçok üretici her yıl yeni fide ile yıllık üretim yapmayı tercih eder.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM).
Harman üzerinde güncel çilek ilanlarını inceleyin ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Çilek Çilek Üreticileri Ücretsiz İlan VerZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
