Çilek yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.
Çilek Hastalıkları
Kurşuni Küf
Botrytis cinerea
Belirti: Çileğin en yıkıcı meyve hastalığıdır. Olgunlaşan veya hasada yakın meyvelerde önce açık kahverengi yumuşak çürüklük başlar, kısa sürede meyvenin tamamını sarar. Çürüyen kısımların üzeri zamanla toz gibi kalkan kurşuni-gri renkli bir küf tabakasıyla kaplanır. Çiçeklerde de kahverengileşme ve kuruma yaparak meyve tutumunu engeller; depolama ve taşıma sırasında bulaşmayı sürdürür.
Etmen / koşul: Yüksek nem, serin ve yağışlı hava ile sık dikim koşullarında hızla gelişir. Bitki üzerinde uzun süre kalan su damlaları ve yetersiz hava akımı bulaşmayı artırır.
Önlem: Sıralar arası havalanmayı artıracak seyrek dikim yapılmalı, damla sulamayla yaprak ve meyvelerin ıslanması azaltılmalı, çürüyen meyve ve bitki artıkları bahçeden uzaklaştırılarak imha edilmelidir. Malçlama ile meyvenin toprakla teması önlenmelidir.
Külleme
Sphaerotheca macularis
Belirti: Yaprakların özellikle alt yüzeyinde beyaz, una benzer toz şeklinde fungus örtüsü görülür. Hastalıklı yaprakların kenarları yukarı doğru kıvrılır, alt yüzeyde kırmızımsı-mor lekeler oluşur. Çiçek ve meyvelere bulaştığında meyveler matlaşır, sertleşir ve normal gelişimini tamamlayamaz; tat ve pazar değeri düşer.
Etmen / koşul: Ilık ve nispeten kurak ama nemli havada, örtüaltı ve havalandırması zayıf alanlarda hızla yayılır. Su gerektirmeden, yüksek bağıl nemde gelişebilir.
Önlem: Dayanıklı çeşitler tercih edilmeli, örtüaltında havalandırma ve nem yönetimi sağlanmalı, hastalıklı yaprak ve bitki artıkları temizlenmelidir. Aşırı azotlu beslemeden kaçınılmalıdır.
Antraknoz
Colletotrichum acutatum
Belirti: Meyvelerde başlangıçta su emmiş gibi açık renkli, daha sonra koyulaşıp çöken kahverengi-siyah yuvarlak lekeler oluşur; nemli havada lekeler üzerinde pembe-turuncu renkli spor kütleleri belirir. Yaprak sapı, stolon (kol) ve taç kısmında kahverengi-siyah çökük lekeler ile fidelerde solgunluk ve ölüme yol açar.
Etmen / koşul: Sıcak ve yüksek nemli, yağışlı dönemlerde, sıçrayan su damlalarıyla hızla yayılır. Hastalıklı fidelerle uzak mesafelere taşınır.
Önlem: Sağlıklı ve sertifikalı fide kullanılmalı, münavebe uygulanmalı, hastalıklı bitki ve meyve artıkları imha edilmeli, üstten sulama yerine damla sulama tercih edilmelidir.
Kök ve Taç Çürüklüğü
Phytophthora cactorum
Belirti: Bitkilerde ani solgunluk, bodurlaşma ve gelişme geriliği görülür. Taç (kron) kısmı enine kesildiğinde iç dokuda kırmızı-kahverengi renk değişimi dikkat çeker. Kökler kahverengileşip çürür, kılcal kökler azalır; sıcak günlerde bitki tamamen solar ve ölür.
Etmen / koşul: Ağır, drenajı kötü ve su tutan topraklarda, aşırı sulama ve taban suyu yüksekliğinde gelişir. Etmen toprakta uzun süre canlı kalır.
Önlem: Drenajı iyi topraklar seçilmeli, yüksek sırt (masura) dikimi yapılmalı, aşırı sulamadan kaçınılmalı, hastalıklı bitkiler kökleriyle sökülüp imha edilmeli ve temiz fide kullanılmalıdır.
Yaprak Lekesi
Mycosphaerella fragariae
Belirti: Yaprakların üst yüzeyinde başlangıçta küçük, koyu mor-kırmızı yuvarlak lekeler oluşur. Lekelerin ortası zamanla grimsi-beyaza döner, kenarları mor renkli kalır; bu görünümüyle 'kuş gözü' lekesi olarak tanınır. Şiddetli durumda lekeler birleşir, yapraklar kurur ve fotosentez alanı azalır.
Etmen / koşul: Serin ve nemli, yağışlı hava koşullarında, bitki üzerinde uzun süre kalan ıslaklıkta gelişir.
Önlem: Hastalıklı yaprak ve bitki artıkları toplanıp uzaklaştırılmalı, hava akımını artıracak seyrek dikim yapılmalı, üstten sulamadan kaçınılmalı ve dayanıklı çeşit tercih edilmelidir.
Çilek Zararlıları
Kırmızı Örümcek (İki Noktalı Kırmızı Örümcek)
Tetranychus urticae
Zarar şekli: Yaprakların alt yüzünde özsuyu emerek beslenir; emgi noktalarında önce sarımsı-beyaz noktalanmalar, ardından yapraklarda kurşun-gümüş renk ve sararma oluşur. Yoğunlaştığında yapraklar kahverengileşip kurur, bitki üzerinde ince ağ örgüsü görülür. Bitki cılızlaşır, verim ve meyve kalitesi düşer.
Koşul: Sıcak ve kurak hava koşullarında, tozlu ortamlarda hızla çoğalır; yüksek sıcaklıkta döl süresi kısalır ve popülasyon patlaması yaşanır.
Önlem: Bahçe yabancı otlardan temizlenmeli, tozlanma önlenmeli, aşırı azotlu gübrelemeden kaçınılmalı, doğal düşmanları (avcı akarlar, uğur böcekleri) korunmalı ve bulaşık bitki artıkları imha edilmelidir.
Çiçek Thripsi
Frankliniella occidentalis
Zarar şekli: Çiçek ve genç meyvelerde özsuyu emerek beslenir. Beslenme sonucu meyvelerde kahverengi-bronzlaşma, paslanma ve deformasyon (şekil bozukluğu) oluşur; meyve yüzeyi pürüzlü ve donuk görünür. Çiçeklerde renk açılması ve solgunluk yapar, ayrıca emgi yaralarından virüs ve mantar hastalıklarını bulaştırır.
Koşul: Sıcak ve kurak koşullarda, özellikle örtüaltında hızla çoğalır. İlkbahar ve yaz aylarında popülasyonu artar.
Önlem: Mavi renkli yapışkan tuzaklarla izleme ve kütle yakalama yapılmalı, yabancı otlar temizlenmeli, doğal düşmanlar korunmalı ve bulaşık bitki artıkları uzaklaştırılmalıdır.
Yaprakbiti
Aphididae
Zarar şekli: Genç sürgün, yaprak altı ve çiçek saplarında koloniler hâlinde toplanarak özsu emer. Beslendikleri yapraklar kıvrılır, buruşur ve sararır; bitki gelişimi yavaşlar. Salgıladıkları tatlımsı madde (fumajin) üzerinde siyah is küfü gelişerek yaprakları kaplar ve fotosentezi engeller; ayrıca virüs hastalıklarını taşırlar.
Koşul: Ilık ilkbahar aylarında ve taze sürgün döneminde hızla çoğalır. Aşırı azotlu beslenen bitkilerde popülasyon artar.
Önlem: Dengeli gübreleme yapılmalı, yabancı otlar temizlenmeli, uğur böceği ve avcı sineklerden oluşan doğal düşmanlar korunmalı, sarı yapışkan tuzaklarla izleme yapılmalıdır.
Bozkurt (Toprak Kurdu)
Agrotis ipsilon
Zarar şekli: Kelebeğin tırtılları toprak yüzeyine yakın yerde gizlenir, geceleri faaliyet göstererek genç fide ve bitkilerin kök boğazını keser. Kesilen bitkiler devrilir ve kurur; sabah bahçede toprak yüzeyinde devrilmiş fideler görülür. Olgun meyvelere de zarar verebilir.
Koşul: Yeni dikilen fidelerde ve ilkbaharda zarar yoğundur. Otlu, nemli ve organik maddece zengin topraklarda popülasyonu artar.
Önlem: Dikim öncesi toprak işlenerek tırtıl ve pupalar yüzeye çıkarılmalı, bahçe ve çevresi yabancı otlardan temizlenmeli, devrilen fidelerin çevresindeki toprak elle kontrol edilerek tırtıllar toplanmalıdır.
Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.
Sık Sorulan Sorular
Çilek kurşuni küf belirtileri nelerdir?
Çileğin en yıkıcı meyve hastalığıdır. Olgunlaşan veya hasada yakın meyvelerde önce açık kahverengi yumuşak çürüklük başlar, kısa sürede meyvenin tamamını sarar. Çürüyen kısımların üzeri zamanla toz gibi kalkan kurşuni-gri renkli bir küf tabakasıyla kaplanır. Çiçeklerde de kahverengileşme ve kuruma yaparak meyve tutumunu engeller; depolama ve taşıma sırasında bulaşmayı sürdürür.
Çilek külleme belirtileri nelerdir?
Yaprakların özellikle alt yüzeyinde beyaz, una benzer toz şeklinde fungus örtüsü görülür. Hastalıklı yaprakların kenarları yukarı doğru kıvrılır, alt yüzeyde kırmızımsı-mor lekeler oluşur. Çiçek ve meyvelere bulaştığında meyveler matlaşır, sertleşir ve normal gelişimini tamamlayamaz; tat ve pazar değeri düşer.
Çilek antraknoz belirtileri nelerdir?
Meyvelerde başlangıçta su emmiş gibi açık renkli, daha sonra koyulaşıp çöken kahverengi-siyah yuvarlak lekeler oluşur; nemli havada lekeler üzerinde pembe-turuncu renkli spor kütleleri belirir. Yaprak sapı, stolon (kol) ve taç kısmında kahverengi-siyah çökük lekeler ile fidelerde solgunluk ve ölüme yol açar.
Çilek kırmızı örümcek (i̇ki noktalı kırmızı örümcek) zararı nasıl anlaşılır?
Yaprakların alt yüzünde özsuyu emerek beslenir; emgi noktalarında önce sarımsı-beyaz noktalanmalar, ardından yapraklarda kurşun-gümüş renk ve sararma oluşur. Yoğunlaştığında yapraklar kahverengileşip kurur, bitki üzerinde ince ağ örgüsü görülür. Bitki cılızlaşır, verim ve meyve kalitesi düşer.
Çilek çiçek thripsi zararı nasıl anlaşılır?
Çiçek ve genç meyvelerde özsuyu emerek beslenir. Beslenme sonucu meyvelerde kahverengi-bronzlaşma, paslanma ve deformasyon (şekil bozukluğu) oluşur; meyve yüzeyi pürüzlü ve donuk görünür. Çiçeklerde renk açılması ve solgunluk yapar, ayrıca emgi yaralarından virüs ve mantar hastalıklarını bulaştırır.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı - Çilek Entegre Mücadele Teknik Talimatı (TAGEM) (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).
Deneyimini iyileştirmek için çerez kullanıyoruz. Zorunlu olmayanlar yalnızca onayınla çalışır. Detay: Çerez Aydınlatma Metni.
Çerez Tercihleri
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
+ Kesinlikle Gerekli (Zorunlu) ÇerezlerHer Zaman Aktif
Oturum, güvenlik ve dil tercihi gibi sitenin çalışması için gereklidir. Devre dışı bırakılamaz.
+ İşlevsel Çerezler
Önceki ziyaret ve seçimlerinize dayanarak (örn. son aramalar, favori filtreler) daha kişisel bir deneyim sunar; üçüncü taraf tedarikçiler tarafından yerleştirilebilir.
Yurt Dışı Aktarım İzniAçık rıza metni kapsamında onay vermek için imleci kaydırın.
+ Performans ve Analitik Çerezleri
İnternet Sitesi ziyaret ve trafiğini takip ve analiz etmemizi sağlar; hangi alanların sık ya da seyrek ziyaret edildiğini görüp trafiği optimize ederiz.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Google)Açık rızanızı vermeniz halinde, Google Analytics çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz raporlama amacıyla yurt dışında yerleşik Google LLC'ye aktarılabilecektir.
+ Kişiselleştirilmiş Reklam ve Pazarlama Çerezleri
Görüntüleme geçmişinize ve ziyaretçi profilinize uygun olarak, sitede veya site harici mecralarda kişiselleştirilmiş ürün ve hizmet tanıtımı yapmak için kullanılır.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Facebook)Açık rızanızı vermeniz halinde, Facebook Pixel çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz kişiselleştirilmiş reklam sunumu amacıyla yurt dışında yerleşik Meta Inc.'e aktarılabilecektir.
