Roka yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.
Roka Hastalıkları
Beyaz Pas
Albugo candida
Belirti: Yaprağın üst yüzeyinde önce klorotik (sarımsı) lekeler görülür; daha sonra bu bölgelerde ve çevresinde kabarık, beyaz veya krem renkli püstüller (kabarcıklar) ortaya çıkar. Püstüller yaprağın alt ve üst yüzeyinde oluşabilir ve sarı lezyonu çevreleyen eş merkezli daireler halinde dizilebilir. İleri evrede püstüller birleşir, dokular nekrotik hale gelir; ağır enfeksiyonlarda yapraklar kurur ve ölür. Roka bu hastalığın başlıca konukçuları arasındadır.
Etmen / koşul: Nemli koşullarda gelişir; tohumla ve rüzgar yoluyla bulaşık bitki artıklarından yayılır.
Önlem: Varsa dayanıklı çeşit ve hastalıktan ari tohum kullanılmalı, en az 3 yıllık ekim nöbeti (münavebe) uygulanmalı, yabancı otlar temizlenmeli ve hastalıkla bulaşık bitki artıkları toplanarak uzaklaştırılmalıdır.
Külleme
Erysiphe spp.
Belirti: Hastalık ilerledikçe bitkinin tüm organları üzerinde beyaz-grimsi unsu fungal bir örtü oluşur, daha sonra yaprakların alt yüzeyinde lekeler belirir. Hastalık yaşlı yapraklardan genç yapraklara doğru yayılır; canlı kalan yapraklarda zamanından önce yaşlanma görülür, hastalanan yapraklar genellikle solar ve kurur. Yaprakta önemli kalite kayıplarına neden olur.
Etmen / koşul: Düşük ışık yoğunluğu ve nem etmen için uygundur. Gölgede, yüksek nem ve optimum sıcaklıkta hastalık şiddeti artar; etmen rüzgarla bulaşık bitki ve yabancı otlardan kolayca yayılır.
Önlem: Dayanıklı çeşit kullanılmalı, konukçu olmayan bitkilerle münavebe yapılmalı, hastalıklı bitki artıkları ortamdan uzaklaştırılmalı; sık ekim-dikimden kaçınılarak hava akımı ve güneş ışığı sağlanmalı, dengeli gübreleme yapılmalıdır.
Belirti: Hastalık fide devresinde, bazen çıkıştan önce görülür. Fidelerin toprakla temas eden kök boğazından itibaren incelip yattığı; kök boğazının iplik gibi inceldiği ve esmerleştiği görülür. Hasta fidelerin kökleri sağlam fidelerdeki gibi beyaz değil kahverengileşmiştir. Çıkış öncesi ve sonrası ölümler sonucu fidelikte ocaklar halinde boşluklar oluşur; uygun koşullarda fideler tamamen tahrip olabilir.
Etmen / koşul: Fazla sulama, fazla azotlu gübre, sık tohum ekimi ve erken ekim hastalığı artırır; nemli fidelik koşullarında hızla gelişir.
Önlem: Tohum sık ekilmemeli, hastalıklı fideler ayıklanmalı, fideler sık sık havalandırılmalı, fazla sulamadan ve gereksiz azotlu gübreden kaçınılmalı, erken ekim yapılmamalı; fidelikler bol güneş alan, soğuk rüzgarları tutmayan yerlerde kurulmalıdır.
Beyaz Çürüklük
Sclerotinia sclerotiorum
Belirti: Fide devresinde kök çürüklüğüne, ileri devredeki bitkilerde ise kök, gövde, yaprak ve etli kısımlarda çürümelere neden olur. Çürüyen doku üzerinde pamuk gibi beyaz bir kitle oluşur; bu kitle zamanla koyulaşarak önce beyaz, sonra pembe, en sonunda sert ve siyah küçük yapılara (sklerot) dönüşür. Bu yapılar bulaştıkları toprakta uzun yıllar kalarak yıldan yıla bitkileri hastalandırmayı sürdürür.
Etmen / koşul: Su tutan, çok rutubetli yerlerde gelişir; serada yüksek sıcaklık ve nem hastalığı artırır.
Önlem: Rutubetli yerlerde drenajla fazla toprak suyu akıtılmalı, temiz tohumluk kullanılmalı, bulaşık alanlarda uzun yıllar münavebe uygulanmalı, hasat artıkları toplanıp yakılmalı; serada havalandırma ile nem azaltılmalıdır.
Roka Zararlıları
Toprak Pireleri
Phyllotreta spp., Epithrix hirtipennis
Zarar şekli: Pire gibi sıçrayan, metalik yeşil, parlak siyah veya kahverengi küçük erginler yapraklarda 1-2 mm çapında çok sayıda küçük delik açar. Deliklerin kenarındaki doku kurur ve beyazlaşır, zamanla tüm yaprak bu küçük delik ve lekeciklerle kaplanabilir. Rokada yoğun popülasyonlar halinde bulunur ve oburca beslenir; özellikle fide ve ilk gelişme döneminde yaprak kalitesini ciddi şekilde düşürür. Larvalar kökte beslenir.
Koşul: Özellikle fideliklerdeki nemli toprak üremesi için uygun ortam oluşturur. Kurak ve sıcak mevsimlerde zararı daha fazla olur; kışı tarladaki bitki kalıntılarında ergin olarak geçirir.
Önlem: Toprak işleme ve yabancı ot temizliğine özen gösterilmeli; dengeli gübreleme ve sulama ile bitkilerin ilk dönemde hızlı ve sağlıklı gelişmesi sağlanarak zarar azaltılmalıdır.
Tripsler (Tütün tripsi, Çiçek tripsi)
Thrips tabaci, Frankliniella occidentalis
Zarar şekli: Yaklaşık 1 mm boyunda, sarı renkli ve çok hareketli ergin ve larvalar yaprakların alt yüzünde toplu halde bulunur ve bitki özsuyunu emerek beslenir. Emilen yapraklar bir süre sonra beyazımsı veya gümüş rengini alır. Beslenmenin yanı sıra virüs hastalıklarını taşıyarak sağlıklı bitkilere bulaştırır.
Koşul: Sıcak bölgelerde konukçu buldukça üremeyi sürdürür; kurak geçen yerlerde zararı daha da artar.
Önlem: Bulaşık bitki artıkları imha edilmeli, toprak işlemesi ve yabancı ot mücadelesi yapılmalı; seralarda havalandırma açıklıkları küçük delikli tül ile kapatılmalı, izleme için mavi yapışkan tuzaklar kullanılmalıdır.
Zarar şekli: Oval, yumuşak vücutlu, 1,5-3 mm boyunda yeşil, sarı veya siyah renkli ergin ve nimfler taze sürgün ve yaprak altlarında toplu halde bulunur. Bitki özsuyunu emerek beslendikleri yaprak ve sürgünlerde kıvrılma ve şekil bozukluğu oluşur. Salgıladıkları tatlı madde yaprağı kaplar, üzerinde mantarlar gelişerek yaprak kararır; yoğunlukta gelişme durur ve genç bitki ölebilir. Virüs hastalıklarını taşırlar.
Koşul: Popülasyon hava şartlarına çok bağlıdır; kuraklık ve sıcaklık arttığında popülasyon aniden düşer. Yoğunlukları arttığında veya hava soğuduğunda kanatlı bireyler oluşturarak yayılırlar.
Önlem: Hasattan sonra toprak üstünde kalan bitki sapları ve yabancı otlar imha edilmeli; doğal düşmanların (uğur böcekleri, Chrysopidae, Syrphidae) korunması için faydalılara yan etkisi az ürünler tercih edilmelidir.
Yeşilkurt
Helicoverpa armigera, Heliothis viriplaca
Zarar şekli: 15-45 mm boyunda, kirli beyaz renkte, üzeri kıllı ve sırtında yeşil-kahverengi-sarı bantlar bulunan larvalar önce yapraklarda beslenir; yenik kısımlar sararır ve kurur. Daha ileri evrede larvalar sebzenin etli kısımlarını delerek içine girip beslenir ve çürümeye yol açar. Roka da dahil yaprağı yenen birçok sebzede beslendiği tespit edilmiştir.
Koşul: Polifag bir zararlıdır; H. armigera yılda 3-5 döl verir, kelebekler genellikle akşam üzeri uçuşur ve bir dişi 700-1500 yumurta bırakabilir.
Önlem: Tarla ve çevresinde yabancı ot temizliği yapılmalı, hasattan sonra derin sürüm uygulanmalı, zarar görmüş bitki artıkları üretim alanından uzaklaştırılmalı; ergin çıkışını izlemek için eşeysel çekici feromon tuzaklar kullanılmalıdır.
Pamuk Yaprakkurdu
Spodoptera littoralis
Zarar şekli: Önce açık yeşil, sonra kahverengi-siyahımsı kadife görünüşlü, iri ve siyah başlı larvalar yumurtadan çıktıktan sonra toplu halde beslenir. Yaprakları yiyerek elek haline getirir, sebzelerin meyvelerini delerek iç kısmına girer. Roka dahil yaprağı yenen birçok sebzede beslenir; Ege ve Akdeniz Bölgesinde ağustos-ekim aylarındaki zararı önemli olur.
Koşul: Nemli ve loş ortamı sever; yılda 5-6 döl verir.
Önlem: Aşırı sulamadan ve sık ekimden kaçınılmalı, nemli loş ortam oluşturulmamalı; yumurta paketleri ve larvalar toplanarak üretim alanı dışında imha edilmeli, feromon tuzakları ile izleme yapılmalıdır.
Kırmızı Örümcekler (İki noktalı kırmızıörümcek)
Tetranychus urticae
Zarar şekli: 0,5-0,7 mm boyunda, oval ve gözle zor fark edilen erginler yaprağın alt yüzünde ördükleri ipek ağlar arasında larva, nimf ve yumurtalarla bir arada bulunur. Bitki özsuyunu emerek beslenir; emilen yapraklar sararır, kıvrılır ve dökülür. Ürün kalitesi düşer ve verim kaybı yüksek olabilir; çeşitli virüs hastalıklarının yayılmasına neden olurlar.
Koşul: Kışı ılık geçen bölgelerde yaz aylarındaki gibi yaşayıp üremeyi sürdürür; tarla kenarındaki yabancı otlardan ve bulaşık fidelerden geçer.
Önlem: Seraya temiz fideler dikilmeli, hasattan sonra bitki artıkları uzaklaştırılmalı, ot çapasına önem verilmeli, gereğinden fazla azotlu gübre kullanılmamalı; doğal düşmanlar (predatör akarlar, uğur böcekleri) korunmalıdır.
Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.
Sık Sorulan Sorular
Roka beyaz pas belirtileri nelerdir?
Yaprağın üst yüzeyinde önce klorotik (sarımsı) lekeler görülür; daha sonra bu bölgelerde ve çevresinde kabarık, beyaz veya krem renkli püstüller (kabarcıklar) ortaya çıkar. Püstüller yaprağın alt ve üst yüzeyinde oluşabilir ve sarı lezyonu çevreleyen eş merkezli daireler halinde dizilebilir. İleri evrede püstüller birleşir, dokular nekrotik hale gelir; ağır enfeksiyonlarda yapraklar kurur ve ölür. Roka bu hastalığın başlıca konukçuları arasındadır.
Roka külleme belirtileri nelerdir?
Hastalık ilerledikçe bitkinin tüm organları üzerinde beyaz-grimsi unsu fungal bir örtü oluşur, daha sonra yaprakların alt yüzeyinde lekeler belirir. Hastalık yaşlı yapraklardan genç yapraklara doğru yayılır; canlı kalan yapraklarda zamanından önce yaşlanma görülür, hastalanan yapraklar genellikle solar ve kurur. Yaprakta önemli kalite kayıplarına neden olur.
Roka fide çökerteni ve kök çürüklüğü belirtileri nelerdir?
Hastalık fide devresinde, bazen çıkıştan önce görülür. Fidelerin toprakla temas eden kök boğazından itibaren incelip yattığı; kök boğazının iplik gibi inceldiği ve esmerleştiği görülür. Hasta fidelerin kökleri sağlam fidelerdeki gibi beyaz değil kahverengileşmiştir. Çıkış öncesi ve sonrası ölümler sonucu fidelikte ocaklar halinde boşluklar oluşur; uygun koşullarda fideler tamamen tahrip olabilir.
Roka toprak pireleri zararı nasıl anlaşılır?
Pire gibi sıçrayan, metalik yeşil, parlak siyah veya kahverengi küçük erginler yapraklarda 1-2 mm çapında çok sayıda küçük delik açar. Deliklerin kenarındaki doku kurur ve beyazlaşır, zamanla tüm yaprak bu küçük delik ve lekeciklerle kaplanabilir. Rokada yoğun popülasyonlar halinde bulunur ve oburca beslenir; özellikle fide ve ilk gelişme döneminde yaprak kalitesini ciddi şekilde düşürür. Larvalar kökte beslenir.
Roka tripsler (tütün tripsi, çiçek tripsi) zararı nasıl anlaşılır?
Yaklaşık 1 mm boyunda, sarı renkli ve çok hareketli ergin ve larvalar yaprakların alt yüzünde toplu halde bulunur ve bitki özsuyunu emerek beslenir. Emilen yapraklar bir süre sonra beyazımsı veya gümüş rengini alır. Beslenmenin yanı sıra virüs hastalıklarını taşıyarak sağlıklı bitkilere bulaştırır.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü - Çiftçi Eğitim Serisi 23: Yaprağı Yenen Sebzelerde Zararlı Organizmalarla Mücadele (Ankara, 2022) (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).
Deneyimini iyileştirmek için çerez kullanıyoruz. Zorunlu olmayanlar yalnızca onayınla çalışır. Detay: Çerez Aydınlatma Metni.
Çerez Tercihleri
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
+ Kesinlikle Gerekli (Zorunlu) ÇerezlerHer Zaman Aktif
Oturum, güvenlik ve dil tercihi gibi sitenin çalışması için gereklidir. Devre dışı bırakılamaz.
+ İşlevsel Çerezler
Önceki ziyaret ve seçimlerinize dayanarak (örn. son aramalar, favori filtreler) daha kişisel bir deneyim sunar; üçüncü taraf tedarikçiler tarafından yerleştirilebilir.
Yurt Dışı Aktarım İzniAçık rıza metni kapsamında onay vermek için imleci kaydırın.
+ Performans ve Analitik Çerezleri
İnternet Sitesi ziyaret ve trafiğini takip ve analiz etmemizi sağlar; hangi alanların sık ya da seyrek ziyaret edildiğini görüp trafiği optimize ederiz.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Google)Açık rızanızı vermeniz halinde, Google Analytics çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz raporlama amacıyla yurt dışında yerleşik Google LLC'ye aktarılabilecektir.
+ Kişiselleştirilmiş Reklam ve Pazarlama Çerezleri
Görüntüleme geçmişinize ve ziyaretçi profilinize uygun olarak, sitede veya site harici mecralarda kişiselleştirilmiş ürün ve hizmet tanıtımı yapmak için kullanılır.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Facebook)Açık rızanızı vermeniz halinde, Facebook Pixel çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz kişiselleştirilmiş reklam sunumu amacıyla yurt dışında yerleşik Meta Inc.'e aktarılabilecektir.
