Menü
Böğürtlen (Rubus fruticosus ve akraba türleri), gülgiller familyasından, dikenli ya da dikensiz sürgünler veren çok yıllık, üzümsü bir meyvedir. Türkiye doğasında yol kenarlarında ve orman açıklıklarında yabani olarak yaygın bulunur; kültür böğürtlenciliği ise özellikle son yıllarda hızla gelişen bir üretim koludur. A, C ve K vitaminleri, antosiyanin gibi antioksidanlar ve lif bakımından zengin olması, sağlıklı beslenme eğilimiyle birlikte talebini artırmıştır. Türk mutfağında taze tüketimin yanı sıra reçel, marmelat, pekmez, meyve suyu, dondurulmuş ürün ve pastacılıkta değerlendirilir. Yalova merkezli araştırma çalışmalarıyla ıslah edilen dikensiz çeşitler sayesinde hasat kolaylaşmış, verimlilik ve pazarlanabilirlik yükselmiştir. Böğürtlen, birim alandan yüksek gelir sağlayabilen, küçük ve orta ölçekli aile işletmeleri için uygun bir alternatif meyve türüdür. Çabuk meyveye yatması, pazarda üzümsü meyvelere yönelik artan ilgi ve işleme sanayisine hammadde olması, böğürtleni Türkiye tarımında büyüme potansiyeli taşıyan ürünler arasına yerleştirir.
Türkiye'de kültür böğürtlenciliğinin merkezi Marmara Bölgesi, özellikle Yalova ve Bursa çevresidir. Yalova'da bulunan Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü'nde yürütülen ıslah çalışmaları, bölgeyi üretim ve fidan kaynağı bakımından öncü konuma getirmiştir. Bunun yanında Karadeniz Bölgesi (Sakarya, Düzce, Ordu ve çevresi) ile Ege Bölgesi'nin serin ve nemli kesimlerinde üretim yapılır. Böğürtlen, ılıman iklimi seven, aşırı sıcak ve kuraklıktan hoşlanmayan bir türdür; yazları çok kavurucu olmayan, kışları aşırı sert geçmeyen bölgeler uygundur. Yeterli yağış veya sulama imkânı olan, hava nemi görece yüksek alanlarda daha iyi gelişir. Toprak isteği bakımından seçici olmamakla birlikte; derin, süzek, organik maddece zengin, hafif asit ile nötr (yaklaşık pH 5,5 ile 7,0 arası) reaksiyonlu, taban suyu yüksek olmayan tınlı topraklarda en yüksek verimi verir. Ağır, su tutan ve kireç oranı çok yüksek topraklardan kaçınılması önerilir.
Böğürtlende verim; çeşide, bitki yaşına, bakım koşullarına ve terbiye sistemine göre önemli ölçüde değişir. Dikimden sonra genellikle ikinci yıldan itibaren ürün alınmaya başlanır, tam verime ise üçüncü ile dördüncü yıllarda ulaşılır. İyi bakılan dikensiz kültür çeşitlerinde dekara verim yaklaşık 1.000 ile 2.000 kg aralığında olabilmekte, ileri düzeyde bakım, uygun budama ve sulama ile daha da yükselebilmektedir. Verimi etkileyen başlıca etkenler arasında çeşit seçimi, dikim sıklığı, telli terbiye (askı) sisteminin kurulması, yıllık budama ile eski sürgünlerin uzaklaştırılması, düzenli sulama (özellikle meyve tutumu ve büyüme döneminde), dengeli gübreleme, çiçeklenmede yeterli tozlaşma, hastalık ve zararlılarla mücadele ve don gibi olumsuz hava koşullarından korunma sayılır. Kesin rakamlar bölgeye ve işletmeye göre farklılık gösterdiğinden, bu değerler yaklaşık aralık olarak değerlendirilmelidir.
Böğürtlen, Türkiye'de üretim hacmi diğer birçok meyveye göre daha sınırlı, ancak katma değeri yüksek bir üründür. İç piyasada talebin önemli kısmı taze tüketim, reçel ve marmelat üretimi ile pastacılık ve dondurulmuş meyve sanayisinden gelir. Sağlıklı ve fonksiyonel gıdalara yönelik ilginin artması, üzümsü meyveler grubunda böğürtlenin pazar payını olumlu etkilemektedir. Taze böğürtlenin çabuk bozulan (dayanıksız) yapısı, soğuk zincir ve hızlı pazarlamayı gerektirdiğinden, ürün büyük ölçüde iç pazara ve işleme sanayisine yönelir. Dondurulmuş ve işlenmiş böğürtlen ürünleri ise ihracata daha uygundur ve zaman zaman dış satışa konu olur. Ürün, küçük ve orta ölçekli işletmeler için birim alandan yüksek gelir sağlama potansiyeli taşıması bakımından ekonomik açıdan önemlidir. Genel eğilim, üretim ve tüketimin artması yönündedir; ancak resmi ticaret ve üretim rakamları için TÜİK ve Tarım ve Orman Bakanlığı verilerinin güncel olarak izlenmesi önerilir.
Böğürtlen, gülgiller (Rosaceae) familyasının Rubus cinsine bağlı, çok yıllık, yarı çalı formunda bir meyve bitkisidir. Üzümsü meyveler grubunda yer alır ve meyvesi çok sayıda küçük tanenin bir araya gelmesinden oluşan bileşik yapıdadır. Olgunlaştığında parlak siyah renk alır. Ülkemizde hem yabani formları doğada bulunur hem de dikensiz kültür çeşitleri bahçe tarımında yetiştirilir. Yabani türlerin sürgünleri dikenli olurken, ıslah edilmiş çeşitler çoğunlukla dikensizdir ve hasadı kolaylaştırır.
Böğürtlen ılıman ve nemli iklimi sever, bu nedenle Türkiye'de özellikle Karadeniz Bölgesi ile Marmara ve Ege'nin kıyı kesimlerinde iyi yetişir. Yabani formuna ülke genelinde çalılıklarda, orman kenarlarında ve dere boylarında rastlanır. Kültür böğürtleni son yıllarda Bursa, Yalova, Sakarya, Aydın ve Karadeniz illerinde ticari bahçeler halinde de yaygınlaşmıştır. Soğuğa dayanıklı olmakla birlikte kışın çok sert geçtiği ve geç don riski yüksek yerlerde verim düşebilir. Güneş gören, süzek ve organik maddece zengin topraklarda en iyi sonucu verir.
Böğürtlen ilkbahar sonunda, genellikle mayıs ayında çiçek açar ve arılarla tozlaşır. Meyveler yaz aylarında olgunlaşır; ülkemiz koşullarında hasat çoğunlukla temmuz ile ağustos aylarında, bazı geççi çeşitlerde eylüle kadar sürer. Meyveler aynı salkımda farklı zamanlarda olgunlaştığı için hasat tek seferde bitmez, birkaç günde bir tekrarlanarak elle toplanır. Tam olgunlaşıp parlak siyah rengini almış, sapından kolayca ayrılan meyveler toplanır. Meyve çok yumuşak olduğundan hasat serin saatlerde yapılır ve ezilmeyi önlemek için sığ kaplara alınır.
Böğürtlen dikimden sonra genellikle ikinci yıldan itibaren ürün vermeye başlar ve üçüncü yıldan sonra tam verime ulaşır. Bitki çok yıllık kök yapısına sahiptir; sürgünleri ise iki yıllık ömre sahip olup meyveyi ikinci yıl sürgünlerde verir ve meyve verdikten sonra o sürgünler kurur. Bu nedenle her yıl budama ile yaşlanan sürgünlerin çıkarılıp yeni sürgünlerin bırakılması verimlilik için önemlidir. İyi bakım, düzenli sulama ve doğru budama ile bir bahçe ekonomik olarak uzun yıllar ürün verebilir; verim çeşide, iklime ve bakım koşullarına göre değişir.
Böğürtlen taze meyve olarak pazarlandığı gibi reçel, marmelat, meyve suyu, dondurulmuş ürün ve pasta sanayisinde de yoğun kullanılır. Antioksidan içeriği ve besleyici değeri nedeniyle talep gören bir üründür. Ancak meyvesi çok yumuşak, ince kabuklu ve dayanıksız olduğundan hasattan sonra çabuk bozulur; bu da taşıma ve raf ömrü açısından pazarlamayı zorlaştırır. Bu nedenle taze tüketim için hızlı soğutma ve kısa sürede pazara ulaştırma gerekir. Dayanıksızlık sorunu nedeniyle üretimin önemli bölümü dondurularak veya işlenerek gıda sanayisine yönlendirilir, bu da ürüne katma değer kazandırır.
Böğürtlen, genellikle ilkbahar aylarında, don tehlikesi geçtikten sonra ekilir. Bazı bölgelerde sonbaharda da ekim yapılabilir.
Böğürtlenler, ekimden sonra yaklaşık 1-2 yıl içinde meyve vermeye başlar. Hasat zamanı ise çeşide ve iklim koşullarına bağlı olarak yaz aylarıdır.
Böğürtlen, humusça zengin, iyi drene olan toprakları tercih eder. Ilıman iklimlerde daha verimli yetişir.
Böğürtlen sulama sıklığı, toprak nemine ve iklim koşullarına bağlı olarak değişir. Genel olarak, toprak kurudukça sulama yapılmalıdır.
Böğürtlenin birçok çeşidi bulunmaktadır; bunlar arasında dikenli ve dikensiz olanlar yer alır. Her çeşidin meyve özellikleri ve büyüme koşulları farklılık gösterir.
Böğürtlenlerde en sık görülen hastalıklar arasında külleme ve kök çürüklüğü bulunur. Ayrıca, böcek zararlıları arasında yaprak bitleri ve örümcek akarları yer alır.
Böğürtlen, her yıl büyüyen sürgünlerin budanmasıyla daha verimli hale gelir. Budama, bitkinin şeklini korumak ve hava sirkülasyonunu sağlamak için önemlidir.
Böğürtlen, taze olarak tüketilmesi önerilen bir meyvedir. Uzun süre saklamak istenirse dondurma veya reçel yapma yöntemleri tercih edilebilir.
Böğürtlen, açık alanda yetiştirildiğinde doğal şartlardan faydalanırken, serada daha kontrollü bir ortamda gelişebilir. İklim koşullarına bağlı olarak her iki yöntem de tercih edilebilir.
Böğürtlen, aynı aileden gelen bitkilerle münavebe yapmaktan kaçınılmalıdır. Diğer meyve sebzelerle dönüşümlü olarak ekilmesi önerilir.
Böğürtlenin verimliliği, çeşit, iklim ve bakım koşullarına göre değişir. Doğru bakım uygulamaları ile verim artırılabilir.
Böğürtlenin organik yetiştirilmesi için kimyasal gübre ve pestisit kullanılmamalıdır. Doğal gübreler ve biyolojik savaş yöntemleri tercih edilmelidir.
Böğürtlen hasat edildikten sonra hemen tüketilmeli veya uygun saklama yöntemleriyle korunmalıdır. Meyveler, hasat sonrası hızlı bir şekilde işlenmelidir.
Böğürtlen, genellikle arılar ve diğer tozlayıcı böcekler tarafından tozlaşır. Bu nedenle, çevrede tozlayıcıların bulunması önemlidir.
Böğürtlen, soğuk havalara karşı hassastır; ancak bazı çeşitleri hafif don olaylarına dayanabilir. Soğuk iklimlerde koruma önlemleri alınmalıdır.
Harman üzerinde güncel böğürtlen ilanlarını inceleyin ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Böğürtlen Böğürtlen Üreticileri Ücretsiz İlan Ver
Sponsorlu
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
