Limon yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.
Limon Hastalıkları
Uçkurutan (Mal Secco)
Phoma tracheiphila
Belirti: Hastalığın belirtileri öncelikle dallarda görülür. Yaprak ayası dökülür ancak yaprak sapları dallarda asılı kalır. Enfeksiyon şiddetlenirse dalların ve sürgünlerin uçtan başlayarak geriye doğru kuruması, ileri durumda ağacın tamamen kuruması görülür. En yoğun bulaşma sonbaharda, ekim döneminde olur. Limon turunçgiller içinde bu hastalığa en hassas türdür.
Etmen / koşul: Etmen 18 derecenin altındaki serin ve nemli koşullarda çok etkindir, 30 derecenin üzerinde etkisi kalmaz. Dolu, don ve fırtına sonrası oluşan yaralardan giriş yapar.
Önlem: Budama, kuru alma ve uç alma zamanında (kütdiken limonlarda temmuz-eylül) yapılmalı; hastalıklı dallar kuruma yerinin 20 cm altından kesilip yara yerine aşı macunu sürülmelidir. Budama aletleri her kesimden sonra yüzde 10luk sodyum hipoklorit çözeltisiyle dezenfekte edilmeli, sonbaharda azotlu gübre verilerek sürgünlerin kışa odunlaşmış girmesi sağlanmalıdır.
Kahverengi Çürüklük ve Gövde Zamklanması
Phytophthora citrophthora
Belirti: Hastalanan meyvelerde kahverengi lekeler ve derimsi sert bir yapı oluşur. Yapraklar olgunlaşmadan dökülür, ağaçlar tamamen yapraksız kalabilir. Aşı yerinin üzerinde gövde kabuğunda yaralar açılır ve buradan zamk akıntısı görülür. Odun dokusu zamanla kahverengileşir.
Etmen / koşul: Toprağa yakın kısımların ve gövdenin uzun süre ıslak ve nemli kalması, ağır topraklarda su göllenmesi hastalığı teşvik eder. Sonbahar yağmurları meyve enfeksiyonunu artırır.
Önlem: Meyve enfeksiyonunu önlemek için hasat sonbaharda yağmurlardan önce tamamlanmalıdır. Gövde tabanının ıslak kalmaması için sulama düzenlenmeli, ağaç dibinde su göllenmesi engellenmeli ve aşı yeri toprak seviyesinin üzerinde tutulmalıdır.
Kahverengi Leke (Alternarya Yanıklığı)
Alternaria alternata f.sp. citri
Belirti: Hastalık çoğunlukla genç sürgün, yaprak ve yeşil meyve kabuğu üzerinde görülür. Yapraklarda başlangıçta çok küçük olan lekeler zamanla büyür. Meyvelerde çukurlaşmış kahverengi lekeler oluşur. Kaba limon bu hastalığa çok duyarlıdır.
Etmen / koşul: Taze sürgünlerin oluştuğu dönem, yüksek nem ve kötü hava sirkülasyonu hastalık gelişimini artırır. Sık sulama ve fazla azotlu gübreleme hastalığı teşvik eder.
Önlem: Bahçede hava sirkülasyonu çok önemlidir; ağaçlar arası mesafe ve budama ile taç havalandırılmalıdır. Sık sulamadan ve fazla azotlu gübrelemeden kaçınılmalı, dökülen hastalıklı yaprak ve sürgünler bahçeden uzaklaştırılmalıdır.
Yeşil Küf
Penicillium digitatum
Belirti: Hasat ve taşıma sırasında zedelenen meyvelerin kabuğunda önce yumuşak, sulu ve renksiz lekeler belirir. Leke kısa sürede genişler ve üzeri zeytin yeşili-toz halinde küf tabakasıyla kaplanır. Çürüyen meyve temas ettiği komşu meyvelere de bulaşarak depoda yaygın çürümeye yol açar.
Etmen / koşul: Kabuktaki yara, çizik ve berelerden giriş yapar; özellikle nemli hasat koşulları ve depo nemi çürümeyi hızlandırır.
Önlem: Hasatta meyvelerin zedelenmesi önlenmeli, toplayıcıların tırnakları kısa olmalı ya da eldiven giyilmeli; meyveler ucu küt makasla kapsülü zedelemeden kesilmelidir. Çürük meyveler ayıklanmalı, depo serin, kuru ve temiz tutulmalıdır.
Turunçgil Tristeza Virüsü
Citrus tristeza virus
Belirti: Hassas anaç-kalem kombinasyonlarında ağaçlarda genel cılızlaşma, durgunlaşma ve yapraklarda sararma görülür. Ağaçlarda zayıf gelişme, küçük ve seyrek meyve, ileri durumda dal geriye ölümleri ve ağaç ölümleri ortaya çıkabilir. Virüs ve virüs benzeri hastalıkların doğrudan kimyasal mücadelesi yoktur.
Etmen / koşul: Yaprak bitleri (afitler) ile ve aşılama yoluyla taşınır; bulaşık fidan kullanımı yayılmanın başlıca yoludur.
Önlem: Bahçe virüsten temiz, sertifikalı fidanlarla kurulmalı; sık sık kontrol yapılmalıdır. Budama aletleri ağaçtan ağaca geçerken yüzde 10luk sodyum hipoklorite batırılmalı, virüsü taşıyan yaprak bitleriyle etkin mücadele edilmeli, bulaşık ağaçlar en kısa sürede sökülüp imha edilmelidir.
Limon Zararlıları
Turunçgil Unlubiti
Planococcus citri
Zarar şekli: Meyvelerin sapla birleştiği yerlerde ve meyvelerin birbirine değdiği noktalarda beyaz, pamuksu mumlu örtü ile kaplı koloniler halinde bulunur. Bitki özsuyunu emerek beslenir; salgıladığı tatlımsı madde (fumajin) üzerinde siyah is mantarı gelişerek yaprak ve meyveleri karartır.
Koşul: Sıcak ve korunaklı, hava akımının zayıf olduğu sık taçlı bahçelerde populasyon yükselir; tropik ve subtropik koşulları sever.
Önlem: Bahçede yabancı ot temizliği iyi yapılmalı, taç içi havalandırma için budama yapılmalıdır. Avcısı Cryptolaemus montrouzieri ve parazitoiti Leptomastix dactylopii gibi faydalı böceklerin korunması ve mayıs başından ekim sonuna kadar salınması ile populasyon baskı altına alınabilir.
Turunçgil Yaprak Galeri Güvesi
Phyllocnistis citrella
Zarar şekli: Larvalar özellikle taze sürgün ve genç yaprakların alt-üst yüzeyinde, epidermis altında beslenerek yılankavi gümüşi-parlak galeriler açar. Galeri ortasında larvanın siyah dışkı çizgisi görülür. Saldırıya uğrayan genç yapraklar kıvrılır, buruşur ve deforme olur; fidan ve genç ağaçlarda büyüme geriler.
Koşul: Taze sürgün döneminde, ilkbahar ve yaz boyunca sıcak havalarda hızla çoğalır; sürekli yeni sürgün veren genç ağaçlar ve fidanlıklar en çok zarar görür.
Önlem: Aşırı ve düzensiz azotlu gübrelemeden kaçınarak sürgün dönemleri kısaltılmalı, sulama dengelenmelidir. Bulaşık sürgünler budanıp imha edilmeli, doğal düşmanların (parazitoitlerin) korunması sağlanmalıdır.
Turunçgil Kırmızı Örümceği
Panonychus citri
Zarar şekli: Çok küçük kırmızı renkli akarlar yaprak, sürgün ve meyvelerde özsuyu emerek beslenir. Beslenme sonucu yapraklarda donuk, soluk gri-gümüşi lekeler ve renk açılması oluşur; yoğun zararda yapraklar matlaşır, kurur ve dökülebilir. Meyve kabuğunda renk soluklaşması görülür.
Koşul: Sıcak, kurak ve tozlu koşullarda populasyon hızla artar; toz, akarın çoğalmasını teşvik eder.
Önlem: Ağaçların su ve besin dengesi korunarak stres azaltılmalı, yol kenarı tozlanması engellenmelidir. Doğal düşmanları olan avcı akar ve böcekleri olumsuz etkileyecek gereksiz ilaçlamalardan kaçınılmalıdır.
Kırmızı Kabuklubit
Aonidiella aurantii
Zarar şekli: Yaprak, sürgün, dal ve meyveler üzerinde yuvarlak, kırmızımsı-kahverengi kalkanlı kabuklu koloniler oluşturur. Bitki özsuyunu emerek beslenir; yoğun bulaşmada yapraklarda sararma ve dökülme, dallarda kuruma görülür. Meyve üzerindeki kabuklar etrafında açık renkli haleler oluşur ve meyve pazar değerini düşürür.
Koşul: Sıcak ve korunaklı, hava akımı az sık taçlı bahçelerde populasyon yükselir.
Önlem: Kış aylarında dal örneklerinde büyüteçle sayım yapılarak izlenmeli, sık taç budama ile havalandırma sağlanmalıdır. Bulaşık kuru dallar kesilip uzaklaştırılmalı, doğal düşmanları (asalak ve avcı böcekler) korunmalıdır.
Limon Çiçek Güvesi
Prays citri
Zarar şekli: Larvalar limon çiçeklerinde beslenerek çiçek tablası ve organlarını tahrip eder, çiçeklerin dökülmesine ve meyve tutumunun azalmasına yol açar. Zarar gören çiçeklerde ipeksi ağ ve larva dışkısı görülür. Esas konukçusu limondur, zaman zaman portakal çiçeklerinde de bulunur.
Koşul: Yoğun ve uzun süren çiçeklenme döneminde, sıcak koşullarda populasyon artar.
Önlem: Çiçeklenme dönemi düzenli izlenmeli, dökülen bulaşık çiçekler bahçeden uzaklaştırılmalıdır. Eşeysel çekici (feromon) tuzaklarla zararlının uçuşu izlenerek doğal düşmanların korunması sağlanmalıdır.
Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.
Sık Sorulan Sorular
Limon uçkurutan (mal secco) belirtileri nelerdir?
Hastalığın belirtileri öncelikle dallarda görülür. Yaprak ayası dökülür ancak yaprak sapları dallarda asılı kalır. Enfeksiyon şiddetlenirse dalların ve sürgünlerin uçtan başlayarak geriye doğru kuruması, ileri durumda ağacın tamamen kuruması görülür. En yoğun bulaşma sonbaharda, ekim döneminde olur. Limon turunçgiller içinde bu hastalığa en hassas türdür.
Limon kahverengi çürüklük ve gövde zamklanması belirtileri nelerdir?
Hastalanan meyvelerde kahverengi lekeler ve derimsi sert bir yapı oluşur. Yapraklar olgunlaşmadan dökülür, ağaçlar tamamen yapraksız kalabilir. Aşı yerinin üzerinde gövde kabuğunda yaralar açılır ve buradan zamk akıntısı görülür. Odun dokusu zamanla kahverengileşir.
Limon kahverengi leke (alternarya yanıklığı) belirtileri nelerdir?
Hastalık çoğunlukla genç sürgün, yaprak ve yeşil meyve kabuğu üzerinde görülür. Yapraklarda başlangıçta çok küçük olan lekeler zamanla büyür. Meyvelerde çukurlaşmış kahverengi lekeler oluşur. Kaba limon bu hastalığa çok duyarlıdır.
Limon turunçgil unlubiti zararı nasıl anlaşılır?
Meyvelerin sapla birleştiği yerlerde ve meyvelerin birbirine değdiği noktalarda beyaz, pamuksu mumlu örtü ile kaplı koloniler halinde bulunur. Bitki özsuyunu emerek beslenir; salgıladığı tatlımsı madde (fumajin) üzerinde siyah is mantarı gelişerek yaprak ve meyveleri karartır.
Limon turunçgil yaprak galeri güvesi zararı nasıl anlaşılır?
Larvalar özellikle taze sürgün ve genç yaprakların alt-üst yüzeyinde, epidermis altında beslenerek yılankavi gümüşi-parlak galeriler açar. Galeri ortasında larvanın siyah dışkı çizgisi görülür. Saldırıya uğrayan genç yapraklar kıvrılır, buruşur ve deforme olur; fidan ve genç ağaçlarda büyüme geriler.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı BATEM - Limon Yetiştiriciliği (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).
Deneyimini iyileştirmek için çerez kullanıyoruz. Zorunlu olmayanlar yalnızca onayınla çalışır. Detay: Çerez Aydınlatma Metni.
Çerez Tercihleri
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
+ Kesinlikle Gerekli (Zorunlu) ÇerezlerHer Zaman Aktif
Oturum, güvenlik ve dil tercihi gibi sitenin çalışması için gereklidir. Devre dışı bırakılamaz.
+ İşlevsel Çerezler
Önceki ziyaret ve seçimlerinize dayanarak (örn. son aramalar, favori filtreler) daha kişisel bir deneyim sunar; üçüncü taraf tedarikçiler tarafından yerleştirilebilir.
Yurt Dışı Aktarım İzniAçık rıza metni kapsamında onay vermek için imleci kaydırın.
+ Performans ve Analitik Çerezleri
İnternet Sitesi ziyaret ve trafiğini takip ve analiz etmemizi sağlar; hangi alanların sık ya da seyrek ziyaret edildiğini görüp trafiği optimize ederiz.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Google)Açık rızanızı vermeniz halinde, Google Analytics çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz raporlama amacıyla yurt dışında yerleşik Google LLC'ye aktarılabilecektir.
+ Kişiselleştirilmiş Reklam ve Pazarlama Çerezleri
Görüntüleme geçmişinize ve ziyaretçi profilinize uygun olarak, sitede veya site harici mecralarda kişiselleştirilmiş ürün ve hizmet tanıtımı yapmak için kullanılır.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Facebook)Açık rızanızı vermeniz halinde, Facebook Pixel çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz kişiselleştirilmiş reklam sunumu amacıyla yurt dışında yerleşik Meta Inc.'e aktarılabilecektir.
