Badem yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.
Badem Hastalıkları
Çiçek Monilyası (Monilya)
Monilinia laxa
Belirti: Hastalık önce çiçeklerde başlar; çiçekler aniden kahverengileşip solar, kahverengi yanık görünümünde kalarak dökülmez ve dalda asılı kalır. Etmen çiçekten çiçek sapı yoluyla sürgüne ilerleyerek genç sürgünlerde kanser yaraları ve geriye doğru kurumalar yapar. Nemli havalarda hastalıklı çiçek ve sürgünlerde kül rengi-gri spor yastıkçıkları görülür. Tek tek dalların yanmış gibi kuruması karakteristiktir.
Etmen / koşul: İlkbaharda çiçeklenme döneminde serin, yağışlı ve yüksek nemli hava koşullarında hızla gelişir. Çiçeklenme ile yağışların çakıştığı yıllarda salgın yapar.
Önlem: Kuruyan çiçek, sürgün ve dallar budanarak bahçeden uzaklaştırılıp imha edilmeli, ağaç altındaki mumyalaşmış meyveler toplanmalıdır. Hava akımını artıracak şekilde budama yapılmalı ve dengeli gübreleme ile aşırı sık taç oluşumundan kaçınılmalıdır.
Yaprak Delen (Çil Hastalığı)
Wilsonomyces carpophilus
Belirti: Yapraklarda önce kırmızımtırak-mor kenarlı, yuvarlak küçük lekeler oluşur; lekelerin ortası kuruyup dökülünce yaprak saçma ile delinmiş gibi delik deşik görünür. Meyvelerde çökük kahverengi lekeler ve zamk akıntısı, sürgün ve dallarda ise çatlama ile birlikte zamklanma görülür. Tomurcuklar kararıp ölebilir.
Etmen / koşul: Sonbahar ve ilkbaharın serin ve yağışlı geçen dönemlerinde gelişir. Zamk akıntısının yağmurla erimesiyle sporlar yayılır; yeni enfeksiyonlar için yaprak ve sürgünün ıslak kalması (yağmur) şarttır.
Önlem: Hastalıklı dal, sürgün ve zamklı kısımlar budanıp imha edilmeli, dökülen yapraklar bahçeden temizlenmelidir. Ağaçların havalanmasını sağlayacak budama yapılmalı ve fazla nemden kaçınmak için taban suyu yüksek yerlerde drenaj sağlanmalıdır.
Yaprak Kıvırcıklığı (Klok)
Taphrina deformans
Belirti: Belirtiler özellikle ilkbaharda genç yapraklarda görülür; yapraklar kıvrılıp kabarır, kalınlaşır ve şişkin, dalgalı bir görünüm alır. Klorofil bozulduğu için yapraklar önce sarımsı-beyazımsı, sonra kırmızı-pembe renk alır. Hastalıklı yapraklar zamanla kahverengileşip dökülür, sürgün gelişimi durur ve ağaç zayıf düşer.
Etmen / koşul: Tomurcukların patladığı erken ilkbaharda serin (yaklaşık 10-16 derece) ve yağışlı, nemli havalarda enfeksiyon gerçekleşir. Sıcak ve kuru havalarda hastalık ilerlemez.
Önlem: Kıvrılmış yapraklar ve hastalıklı sürgünler erken dönemde toplanıp imha edilmeli, dökülen yapraklar bahçeden uzaklaştırılmalıdır. Mümkünse dayanıklı çeşitler tercih edilmeli ve ağaçların havalanması sağlanmalıdır.
Badem Zararlıları
Badem İçkurdu
Eurytoma amygdali
Zarar şekli: Erginlerin meyveye yumurta bırakmasıyla larva, henüz sertleşmemiş badem içini (tohumu) yiyerek beslenir ve içi tamamen boşaltır. Zarar görmüş meyveler normal gelişemez, kabuk içi boş veya kararmış olur; bu meyveler dökülmeyip dalda mumyalaşarak asılı kalır. Hasatta bu meyvelerden ürün alınamaz.
Koşul: Kışı olgun larva döneminde dalda kalan mumyalaşmış meyvelerin içinde geçirir. Erginlerin çıkışı ilkbaharda meyve tutumu döneminde olur ve çıkış süresi sıcaklığa bağlı olarak yaklaşık 20-45 gün sürer.
Önlem: Kış ve ilkbahar başında dalda kalan kurtlu, mumyalaşmış meyveler tek tek toplanıp imha edilmelidir; bu kültürel önlem zararlının kaynağını ciddi şekilde azaltır. Yere düşen zararlı meyveler de toplanarak bahçe temiz tutulmalıdır.
Yaprakbiti
Zarar şekli: Genellikle yeşil veya kahverengi, 1-2 mm boyundaki bireyler taze sürgün uçlarında ve yaprak altlarında koloniler halinde toplanır; bitki özsuyunu emerek beslenir. Beslendikleri yapraklarda ve sürgünlerde kıvrılma, buruşma ve şekil bozukluğu oluşur. Salgıladıkları tatlımsı madde (fumajin) üzerinde siyah mantar gelişir, yapraklar isli görünür ve sürgün gelişimi durarak verim ve kalite düşer.
Koşul: İlkbaharda taze ve sulu sürgün döneminde, ılık ve aşırı azotlu gübrelemenin olduğu hızlı büyüme koşullarında popülasyonu hızla artar.
Önlem: Aşırı azotlu gübrelemeden kaçınılmalı, kuvvetli bulaşık sürgünler budanmalıdır. Bahçedeki uğur böceği gibi doğal düşmanlar korunmalı ve kolonilerin yoğunlaştığı obur sürgünler temizlenmelidir.
Kırmızı Örümcek (Akar)
Zarar şekli: Gözle zor görülen çok küçük akarlar yaprağın alt yüzünde beslenir; emgi sonucu yaprak üst yüzeyinde önce sarımtırak benekler, sonra geneline yayılan sararma ve bronzlaşma-paslanma görülür. Yoğun zararda yaprak yüzeyinde ince ağ örgüsü oluşur, yapraklar kuruyup erken dökülür ve ağaç zayıflar.
Koşul: Sıcak, kurak ve tozlu yaz koşullarında hızla çoğalır; toz birikimi ve susuzluk stresinde popülasyon patlaması yapar.
Önlem: Bahçe tozdan arındırılmalı, ağaçlar susuz bırakılmamalıdır. Yabancı ot temizliği yapılmalı, doğal düşman olan avcı akar ve böcekleri olumsuz etkileyecek gereksiz uygulamalardan kaçınılmalıdır.
Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.
Hastalık önce çiçeklerde başlar; çiçekler aniden kahverengileşip solar, kahverengi yanık görünümünde kalarak dökülmez ve dalda asılı kalır. Etmen çiçekten çiçek sapı yoluyla sürgüne ilerleyerek genç sürgünlerde kanser yaraları ve geriye doğru kurumalar yapar. Nemli havalarda hastalıklı çiçek ve sürgünlerde kül rengi-gri spor yastıkçıkları görülür. Tek tek dalların yanmış gibi kuruması karakteristiktir.
Badem yaprak delen (çil hastalığı) belirtileri nelerdir?
Yapraklarda önce kırmızımtırak-mor kenarlı, yuvarlak küçük lekeler oluşur; lekelerin ortası kuruyup dökülünce yaprak saçma ile delinmiş gibi delik deşik görünür. Meyvelerde çökük kahverengi lekeler ve zamk akıntısı, sürgün ve dallarda ise çatlama ile birlikte zamklanma görülür. Tomurcuklar kararıp ölebilir.
Belirtiler özellikle ilkbaharda genç yapraklarda görülür; yapraklar kıvrılıp kabarır, kalınlaşır ve şişkin, dalgalı bir görünüm alır. Klorofil bozulduğu için yapraklar önce sarımsı-beyazımsı, sonra kırmızı-pembe renk alır. Hastalıklı yapraklar zamanla kahverengileşip dökülür, sürgün gelişimi durur ve ağaç zayıf düşer.
Badem badem i̇çkurdu zararı nasıl anlaşılır?
Erginlerin meyveye yumurta bırakmasıyla larva, henüz sertleşmemiş badem içini (tohumu) yiyerek beslenir ve içi tamamen boşaltır. Zarar görmüş meyveler normal gelişemez, kabuk içi boş veya kararmış olur; bu meyveler dökülmeyip dalda mumyalaşarak asılı kalır. Hasatta bu meyvelerden ürün alınamaz.
Badem yaprakbiti zararı nasıl anlaşılır?
Genellikle yeşil veya kahverengi, 1-2 mm boyundaki bireyler taze sürgün uçlarında ve yaprak altlarında koloniler halinde toplanır; bitki özsuyunu emerek beslenir. Beslendikleri yapraklarda ve sürgünlerde kıvrılma, buruşma ve şekil bozukluğu oluşur. Salgıladıkları tatlımsı madde (fumajin) üzerinde siyah mantar gelişir, yapraklar isli görünür ve sürgün gelişimi durarak verim ve kalite düşer.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı - Zirai Mücadele Teknik Talimatları / İl Tarım ve Orman Müdürlükleri Üretici Bilgilendirme Yayınları (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).
Deneyimini iyileştirmek için çerez kullanıyoruz. Zorunlu olmayanlar yalnızca onayınla çalışır. Detay: Çerez Aydınlatma Metni.
Çerez Tercihleri
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
+ Kesinlikle Gerekli (Zorunlu) ÇerezlerHer Zaman Aktif
Oturum, güvenlik ve dil tercihi gibi sitenin çalışması için gereklidir. Devre dışı bırakılamaz.
+ İşlevsel Çerezler
Önceki ziyaret ve seçimlerinize dayanarak (örn. son aramalar, favori filtreler) daha kişisel bir deneyim sunar; üçüncü taraf tedarikçiler tarafından yerleştirilebilir.
Yurt Dışı Aktarım İzniAçık rıza metni kapsamında onay vermek için imleci kaydırın.
+ Performans ve Analitik Çerezleri
İnternet Sitesi ziyaret ve trafiğini takip ve analiz etmemizi sağlar; hangi alanların sık ya da seyrek ziyaret edildiğini görüp trafiği optimize ederiz.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Google)Açık rızanızı vermeniz halinde, Google Analytics çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz raporlama amacıyla yurt dışında yerleşik Google LLC'ye aktarılabilecektir.
+ Kişiselleştirilmiş Reklam ve Pazarlama Çerezleri
Görüntüleme geçmişinize ve ziyaretçi profilinize uygun olarak, sitede veya site harici mecralarda kişiselleştirilmiş ürün ve hizmet tanıtımı yapmak için kullanılır.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Facebook)Açık rızanızı vermeniz halinde, Facebook Pixel çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz kişiselleştirilmiş reklam sunumu amacıyla yurt dışında yerleşik Meta Inc.'e aktarılabilecektir.
