Menü
Badem (Prunus dulcis), gülgiller familyasından, sert kabuklu meyveleri için yetiştirilen çok yıllık bir meyve ağacıdır. Ilıman iklimi seven, kışın soğuklama ihtiyacı bulunan ancak ilkbahar geç donlarına karşı erken çiçeklenmesi nedeniyle duyarlı olan badem, Türkiye tarımında hem geleneksel hem de son yıllarda kapama bahçe yatırımlarıyla yükselen bir konuma sahiptir. Anadolu, bademin gen merkezlerinden biri kabul edilir ve ülkemizde çok sayıda yerel çeşit ile Ferragnes, Nonpareil, Texas gibi ıslah edilmiş dış kaynaklı çeşitler yetiştirilmektedir. Türk mutfağında çağla (taze badem) olarak, kuruyemiş olarak, tatlı ve şekerleme sanayisinde, badem ezmesi ve badem sütü gibi ürünlerde geniş kullanım alanı bulur. Sağlıklı yağ, protein ve E vitamini içeriğiyle beslenme açısından değerlidir. Kuraklığa göreli dayanıklılığı, marjinal ve taşlı topraklarda yetişebilmesi ve yüksek katma değeri nedeniyle üreticiler için cazip bir alternatif ürün olarak öne çıkar. Geç çiçeklenen çeşitlerin yaygınlaşması, don riskini azaltarak üretimin daha güvenli hale gelmesine katkı sağlamaktadır.
Badem, Türkiye'de geniş bir yayılış gösterir. Ege Bölgesi (özellikle Datça ile ünlü Muğla, Aydın, Denizli, İzmir, Manisa) bademin geleneksel üretim merkezlerinden biridir; Datça bademi coğrafi işaretiyle tanınır. Akdeniz Bölgesi'nde Mersin, Antalya, Kahramanmaraş ve Adana çevresi, ılıman kışları ve uzun vejetasyon dönemiyle üretimde önemli paya sahiptir. Güneydoğu Anadolu'da Şanlıurfa, Diyarbakır, Gaziantep, Adıyaman ve Mardin; Elazığ, Malatya gibi Doğu Anadolu geçit kuşağı illeri de badem tarımının yaygınlaştığı alanlardır. Bu bölgelerin uygunluğu, bademin ihtiyaç duyduğu ılıman ve kışın yeterli soğuklama sağlayan, ilkbaharı geç don riski düşük iklim koşullarından kaynaklanır. Badem, derin, süzek, hafif kireçli ve iyi drenajlı toprakları sever; ağır ve taban suyu yüksek topraklardan hoşlanmaz. Kuraklığa göreli dayanıklı olması, sulama imkânı sınırlı ve taşlı, meyilli arazilerde bile yetiştirilmesine olanak tanır. Son yıllarda geç çiçeklenen çeşitlerle iç kesimlerde de kapama bahçeler kurularak üretim alanı genişlemektedir.
Bademde verim; ağacın yaşına, çeşide, taç hacmine, sulama ve bakım koşullarına göre geniş bir aralıkta değişir. Kabuklu badem için ağaç başına verim, genç ve verim çağına yeni giren ağaçlarda birkaç kilogram düzeyindeyken, tam verime ulaşmış (yaklaşık 8-10 yaş üzeri) bakımlı ağaçlarda çeşide bağlı olarak yaklaşık 15-30 kg ve üzerine çıkabilir. Modern, damla sulamalı ve klonal anaçlı kapama bahçelerde dekar başına kabuklu verim, seyrek geleneksel dikimlere göre belirgin biçimde yüksektir. Verimi etkileyen başlıca etkenler şunlardır: çeşit seçimi ve tozlayıcı çeşitle uyumlu karışık dikim (badem çoğunlukla kendine kısır olduğundan arı faaliyeti ve tozlanma kritiktir), ilkbahar geç donları (erken çiçeklenen çeşitlerde ürün kaybına yol açar), sulama ve gübreleme yönetimi, budama, hastalık ve zararlılarla mücadele, toprak derinliği ve drenaj ile periyodisite (bir yıl çok bir yıl az ürün verme) eğilimi. Kesin rakamlar için TAGEM ve il tarım müdürlüğü verilerine başvurulması önerilir.
Badem, Türkiye'de hem iç tüketimi yüksek hem de dünya ticaretinde yer alan bir kuruyemiş ürünüdür. İç pazarda kuruyemiş, tatlı, şekerleme, unlu mamul, badem ezmesi ve badem sütü gibi ürünlerde talep gördüğü için tüketim tabanı geniştir; taze badem (çağla) da mevsiminde önemli bir taze pazar oluşturur. Türkiye, iç talebin bir bölümünü karşılamak üzere dünyanın önde gelen üretici ülkelerinden ithalat yapan bir konumdadır; küresel badem üretiminde ve ihracatında ABD (özellikle Kaliforniya) ile İspanya gibi ülkeler belirleyici rol oynar. Son yıllarda ülkemizde kapama bahçe yatırımlarının artması, yerli üretimi yükselterek ithalata olan bağımlılığı azaltmayı ve ihracat potansiyelini geliştirmeyi hedeflemektedir. Bademin yüksek birim değeri, uzun raf ömrü ve işlenmeye elverişliliği, üretici geliri ve tarımsal katma değer açısından ekonomik önemini artırır. Fiyatlar; küresel arz, kur, rekolte ve don olaylarına bağlı olarak dalgalanır. Güncel üretim, dış ticaret ve fiyat verileri için TÜİK ve Ticaret Bakanlığı kaynaklarının izlenmesi uygundur.
Badem genellikle dikimden sonra yaklaşık 3-4 yılda ilk meyvelerini vermeye başlar. Ağacın taç hacmi büyüdükçe verim artar ve çeşit ile bakım koşullarına bağlı olarak yaklaşık 8-10 yaşından itibaren tam verim çağına ulaşır. Klonal anaç ve iyi sulama, verim çağına girişi öne alabilir.
Bademlerin büyük çoğunluğu kendine kısırdır, yani meyve tutması için farklı ve çiçeklenme zamanı uyumlu bir tozlayıcı çeşide ihtiyaç duyar. Bu nedenle bahçe kurarken uyumlu çeşitlerin karışık dikilmesi ve arı faaliyetinin desteklenmesi verim için kritiktir. Bazı yeni çeşitler kendine verimli (self-fertil) olarak ıslah edilmiştir.
En büyük risk ilkbahar geç donlarıdır. Badem erken çiçeklenen bir tür olduğu için çiçeklenme döneminde yaşanan don olayları ürünü büyük ölçüde zarara uğratabilir. Bu riski azaltmak için geç çiçeklenen çeşitlerin seçilmesi ve don tehlikesi düşük bölgelerin tercih edilmesi önerilir.
Badem, ılıman iklimi, kışın belirli bir soğuklama süresini ve ilkbaharı geç don riski düşük yörelerdeki koşulları sever. Derin, süzek, iyi drenajlı, hafif kireçli toprakları tercih eder; ağır, taban suyu yüksek ve drenajı bozuk topraklardan hoşlanmaz. Kuraklığa göreli dayanıklı olduğu için taşlı ve meyilli arazilerde de yetiştirilebilir.
Çağla, bademin henüz olgunlaşmadan, iç dolmadan ve kabuk sertleşmeden toplanan yeşil ve taze halidir; tuzla çiğ olarak tüketilir. Kuru badem ise meyvenin olgunlaşıp iç kısmının dolması ve kabuğun sertleşmesinden sonra hasat edilip kurutulan halidir. Çağla mevsimlik ve daha kısa süreli bir pazar oluştururken kuru badem uzun süre saklanabilir.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM).
Harman üzerinde güncel badem ilanlarını inceleyin ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Badem Badem Üreticileri Ücretsiz İlan VerZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
