Menü
Badem, Türkiye'de Ege ve Akdeniz kıyılarından Güneydoğu Anadolu'ya kadar geniş bir kuşakta yetişen, hem sert kabuklu hem taze tüketilen bir sert kabuklu meyvedir. Çeşitleri genelde iki büyük eksende ayrılır: çiçeklenme zamanı ve kabuk yapısı. Bademin en büyük düşmanı ilkbahar geç donlarıdır, bu yüzden ticari bahçelerde geç çiçek açan çeşitler tercih edilir. Kabuk yönünden ise taş gibi sert kabuklu yerli tipler ile elle kırılabilen kağıt/yumuşak kabuklu (diş badem) tipler ayrışır. Bir diğer ayrım kullanımdır: kimi çeşit olgun ve kuru içi için, kimi ise ilkbaharda henüz sertleşmemiş yeşil meyvesiyle çağla olarak tüketilir. Türkiye'de Datça (Muğla) yöresi Nurlu, Dişbadem ve Sıra gibi meşhur yerli tipleriyle bir badem merkezi sayılır; ıslah ve seçme çalışmalarıyla Gülcan ve Akbadem gibi yerli çeşitler öne çıkmıştır. Ticari bahçelerde ise Fransız kökenli Ferragnes ve tozlayıcısı Ferraduel, Amerikan Nonpareil ve Texas gibi standart çeşitler yaygınlaşmıştır. Bademlerin çoğu kendine kısır olduğundan, uyumlu bir tozlayıcı çeşit dikilmeden verim alınamaz; bu nedenle çeşit seçiminde tozlanma zamanı uyumu belirleyicidir. Aşağıda Türkiye'de gerçekten yetiştirilen başlıca badem çeşitlerini bulabilirsiniz.
Fransız kökenli, Türkiye ticari bahçelerinde en yaygın çeşitlerden biridir. Geç çiçek açtığı için ilkbahar donlarından büyük ölçüde kurtulur. Sert kabuklu, uzunca ve dolgun tatlı içiyle bilinir; verimlidir ancak kendine kısır olduğundan tozlayıcı ister.
Ferragnes ile aynı dönemde çiçek açtığı için onun başlıca tozlayıcısı olarak birlikte dikilir. Kabuğu daha sert ve iri, içi yassıcadır. Geç çiçeklenmesi sayesinde geç don riskini azaltır ve iki çeşit birbirini tozlar.
Amerika (Kaliforniya) kökenli, kağıt gibi ince yumuşak kabuğuyla ünlü çeşittir. İç oranı yüksek, düz ve pürüzsüz içi çikolata, tatlı ve şekerleme sanayisinde tercih edilir. Elle kolay kırılır fakat kuş ve zararlılara karşı kabuğu koruma sağlamaz.
Amerikan kökenli, geç çiçek açan dayanıklı bir çeşittir. İçi küçük, yuvarlakça ve aromalıdır. Sağlam ağaç yapısı ve geç çiçeklenmesiyle birçok çeşide iyi tozlayıcı olur; soğuğa toleransı yüksektir.
İtalyan kökenli, kendine verimli (kısmen kendine döllenen) olmasıyla öne çıkan çeşittir. Sert kabuklu, düzenli ve bol ürün verir. Tozlayıcı ihtiyacını azalttığı için tek çeşit dikimlerde ve yeni bahçelerde tercih edilir.
Datça (Muğla) yöresinin meşhur yerli badem tiplerindendir. Geççe çiçek açar, yörenin iklimine uyumludur. İçi tatlı ve dolgun olup yerel pazarlarda ve kavrulmuş badem olarak değer görür.
Uzun, iri ve dişe benzeyen içiyle tanınan, elle kırılabilen ince kabuklu yerli tiptir. Özellikle Datça çevresinde yaygındır. Sofralık ve çerezlik olarak sevilir; kolay soyulan tatlı içiyle taze tüketime de uygundur.
Datça ve Güneybatı Anadolu'da yetişen yerel bir tiptir. Adını çotanaklarının sıralı dizilişinden alır. Sert kabuklu ve dayanıklı olup, geleneksel bahçelerde uzun ömürlü ağaçlar oluşturur.
Açık, beyazımsı kabuk rengiyle anılan yerli seçme tiptir. İçi tatlı ve düzgün formludur. Yerel üretimde ve çerezlik pazarında bilinen, Türkiye badem gen kaynakları içinde yer alan bir çeşittir.
Türkiye'deki seçme ve ıslah çalışmaları sonucu öne çıkan yerli çeşittir. Geç çiçeklenmesiyle don kaçınması sağlar. Sert kabuklu, verimli yapısıyla modern kapama bahçeler için önerilen yerli alternatiflerden biridir.
İspanyol kökenli, yuvarlak ve belirgin tatlı içiyle bilinen gurme çeşittir. Yağ oranı yüksek, kavrulunca aroması güçlenen içi kaliteli şekerleme ve çerez ürünlerinde aranır. Türkiye'de sınırlı ölçüde denemeli olarak yetiştirilir.
Ayrı bir botanik çeşit değil, henüz kabuğu sertleşmemiş yeşil bademin ilkbaharda taze tüketilme biçimidir. Yumuşak kabuklu tiplerden toplanır, tuzla çerez olarak yenir. İç Ege ve Akdeniz'de mevsimlik pazarlarda mart-nisan aylarında bulunur.
Amerikan kökenli, tozlayıcı olarak da kullanılan bir çeşittir. Orta iri, sert kabuklu içi vardır. Farklı çeşitlerle çiçeklenme uyumu iyi olduğundan karışık dikimlerde tozlanmayı destekler.
Ticari kapama bahçelerde en çok Ferragnes ve tozlayıcısı Ferraduel birlikte dikilir. Bunun temel nedeni geç çiçek açmaları ve böylece ilkbahar geç donlarından büyük ölçüde kurtulmalarıdır. Amerikan Nonpareil ve Texas da yaygın kullanılan standart çeşitlerdir.
Diş badem, kabuğu ince ve elle kırılabilen, iri ve uzun içli tiptir; sofralık ve çerezlik olarak sevilir. Sert (taş) kabuklu tipler ise Nurlu ve Sıra gibi yerli bademlerdir; kabukları koruma sağlar, kuş ve zararlı zararı daha azdır fakat kırılması güçtür.
Bademlerin çoğu kendine kısırdır, yani tek çeşit dikildiğinde döllenme olmaz ve verim düşer. Bu yüzden uyumlu ve aynı dönemde çiçek açan bir tozlayıcı çeşit gerekir. Tuono gibi kendine verimli çeşitler ise tek başına daha güvenli ürün verir.
Çağla ayrı bir çeşit değil, bademin henüz kabuğu sertleşmemiş yeşil halidir. Genellikle ince/yumuşak kabuklu tiplerin ilkbaharda erken toplanmasıyla elde edilir ve taze olarak tuzla tüketilir. Datça ve Ege yöresinde mart-nisan aylarında yaygındır.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Meyvecilik Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü (Eğirdir-Isparta). Çeşit özellikleri bölge ve koşullara göre değişebilir.
Aradığınız badem çeşidini Harman üzerinde bulun ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Badem İlanları Badem Üreticileri Badem Fiyatları Badem Yetiştiriciliği Tüm Badem BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
