Menü
Leblebi, nohutun (Cicer arietinum) tavlanıp kavrulmasıyla elde edilen, Türk mutfağının en köklü kuruyemişlerinden biridir. Ham madde olan nohut baklagiller familyasından bir bitki olsa da leblebi, özel bir işleme kültürünün ürünüdür; tavlanan nohutların kademeli olarak kavrulup kabuğundan ayrılmasıyla üretilir. Türkiye, leblebi üretiminde dünyada öne çıkan ülkelerden biridir ve bu ürün özellikle Çorum ilinde asırlık bir zanaate dönüşmüştür. Çorum leblebisi coğrafi işaret tesciline sahiptir ve şehrin ekonomik kimliğiyle özdeşleşmiştir. Sarı leblebi, beyaz leblebi, çifte kavrulmuş, şekerli ve baharatlı gibi çok sayıda çeşidi bulunur. Yüksek protein ve lif içeriğiyle sağlıklı bir atıştırmalık olarak değer görür. Leblebi üretimi hem tarımsal (nohut yetiştiriciliği) hem de imalat (kavurma ve işleme) boyutuyla istihdam yaratır; küçük ölçekli aile işletmelerinden orta ölçekli tesislere kadar geniş bir üretici tabanına dayanır. Bu yönüyle leblebi, kırsal ve kentsel ekonomiyi birbirine bağlayan katma değeri yüksek bir gıda ürünüdür.
Leblebi üretiminde Türkiye genelinde en bilinen merkez Çorum ilidir; kentte yüzlerce yıllık bir leblebi işleme geleneği yaşar ve Çorum leblebisi coğrafi işaretli bir üründür. Bunun yanında Tekirdağ, Denizli ve İç Anadolu ile Ege illerinde de leblebi imalatı yapılır. Leblebinin ham maddesi olan nohut ise Türkiye tarımında geniş bir yayılım gösterir; başlıca üretim İç Anadolu (Konya, Karaman, Aksaray, Yozgat, Çorum), Güneydoğu Anadolu (Şanlıurfa, Mardin, Adıyaman) ve Akdeniz ile Ege geçit kuşaklarında yoğunlaşır. Nohut, kurağa dayanıklı bir baklagil olduğu için yazları sıcak ve kurak geçen, nadas alanlarının bol olduğu bu bölgelere iyi uyum sağlar. Kışlık ve yazlık ekilebilen nohut, derin ve iyi drene olan, tınlı-killi topraklarda başarılı olur; taban suyu yüksek, ağır ve çorak topraklardan hoşlanmaz. Leblebilik nohut için tane iriliği, kabuk yapısı ve kavrulmaya uygunluk önemli olduğundan, üreticiler belirli yerel çeşitleri tercih eder.
Leblebi işlenmiş bir ürün olduğundan verimi iki aşamada değerlendirmek gerekir. Birincisi ham madde olan nohutun tarla verimidir; Türkiye koşullarında nohut verimi yaklaşık olarak dekara 100-180 kilogram aralığında değişir, sulanan ve iyi bakılan parsellerde bu değer daha yükseğe çıkabilir. Verimi etkileyen başlıca etkenler çeşit seçimi, ekim zamanı (kışlık ekimlerde genelde daha yüksek verim), toprak nemi ve yağış dağılımı, antraknoz gibi hastalıklarla mücadele, yabancı ot kontrolü ve hasat kayıplarının azaltılmasıdır. İkinci aşama nohudun leblebiye dönüşüm oranıdır; tavlama ve kademeli kavurma sırasında nem kaybı ve kabuk ayrılması nedeniyle 1 kilogram kuru nohuttan yaklaşık olarak daha az miktarda leblebi elde edilir. Dönüşüm oranı çeşide, nem düzeyine ve uygulanan kavurma tekniğine göre değişir. Kaliteli leblebide iriliğin korunması, ikiye ayrılan tane oranının düşük olması ve homojen kavrulma belirleyicidir. Kesin rakamlar için üretim yılına ve bölgeye göre TÜİK ve TAGEM verilerine bakılması önerilir.
Leblebi, Türkiye iç pazarında yıl boyunca tüketilen popüler bir kuruyemiştir; bakkallardan kuruyemişçilere, marketlerden pazarlara kadar geniş bir dağıtım ağına sahiptir ve özellikle Çorum başta olmak üzere üretim merkezlerinde turistik bir hediyelik ürün olarak da satılır. Ürünün ekonomik önemi, hem nohut tarımına dayanan tarımsal boyutu hem de kavurma ve paketleme tesislerinin oluşturduğu imalat boyutuyla ortaya çıkar; bu değer zinciri kırsalda ve kentte istihdam sağlar. Leblebi, Türkiye kuruyemiş ihracatı içinde yer bulan ürünlerden biridir ve yurt dışındaki Türk toplulukları ile etnik gıda pazarlarına yönelik talep görür. Türkiye aynı zamanda önemli bir nohut üreticisi olsa da bazı yıllarda iç talebi karşılamak için nohut ithalatı da yapılabilmektedir; bu durum yıllık üretim, kuraklık ve fiyat koşullarına göre değişir. Güncel üretim, ihracat ve ithalat rakamları için TÜİK dış ticaret ve bitkisel üretim istatistikleri ile Ticaret Bakanlığı verilerinin esas alınması gerekir; burada belirli bir sayısal iddiada bulunulmamaktadır.
Leblebi, nohut (Cicer arietinum) bitkisinin kuru tanelerinden yapılır. Nohutlar önce tavlanır, ardından kademeli olarak kavrulup kabuğundan ayrılır. Yani leblebi ayrı bir bitki değil, nohudun özel bir işleme yöntemiyle elde edilen kavrulmuş halidir.
Türkiye'de leblebi denince ilk akla gelen il Çorum'dur. Şehirde asırlık bir leblebi işleme geleneği bulunur ve Çorum leblebisi coğrafi işaret tesciline sahip, şehirle özdeşleşmiş bir üründür. Bunun dışında Tekirdağ ve Denizli gibi illerde de leblebi imalatı yapılır.
Yaygın leblebi çeşitleri arasında sarı leblebi, beyaz (ak) leblebi, çifte kavrulmuş leblebi, şekerli ve şeker kaplı leblebi ile baharatlı, tuzlu veya çekirdeksiz türler yer alır. Çeşitler kullanılan nohut tipine, kavurma derecesine ve son işleme göre farklılaşır.
Hayır. Leblebilik için tane iriliği, kabuk yapısı ve kavrulmaya uygunluğu iyi olan belirli nohut çeşitleri tercih edilir. Kavurma sırasında dağılmayan, homojen kavrulan ve iriliğini koruyan taneler kaliteli leblebi verir; bu nedenle üreticiler yerel leblebilik çeşitleri üzerinde durur.
Leblebi, nohut kökenli olması sayesinde protein ve lif bakımından zengin bir atıştırmalıktır. Kızartma yerine kavurma yöntemiyle üretildiği için yağ içeriği düşüktür. Tuzsuz ve şekersiz türleri, dengeli beslenmede pratik bir bitkisel protein kaynağı olarak tercih edilebilir.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM).
Harman üzerinde güncel leblebi ilanlarını inceleyin ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Leblebi Leblebi Üreticileri Ücretsiz İlan VerZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
