Rezene yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.
Rezene Hastalıkları
Külleme
Erysiphe heraclei
Belirti: Yapraklarda, yaprak saplarında, gövde ve çiçek şemsiyeleri üzerinde önce dağınık lekeler hâlinde başlayan, sonra birleşerek bitkiyi kaplayan beyaz, unumsu bir örtü oluşur. İleri dönemde örtünün altındaki dokular sararır, kurur ve buruşur. Şiddetli bulaşmada tohum bağlama bozulur, dane küçük ve cılız kalarak verim ile kalite düşer.
Etmen / koşul: Sıcak ve kurak günlerle birlikte gece-gündüz sıcaklık farkının yüksek olduğu, sabah çiy oluşan dönemlerde hızla gelişir. Sık ekim ve havasız, gölgeli koşullar hastalığı artırır.
Önlem: Sık ekimden kaçınılarak bitkiler arasında hava akımı sağlanmalı, yabancı otlar temizlenmeli ve hasat sonrası bulaşık bitki artıkları tarladan uzaklaştırılarak imha edilmelidir. Dengeli gübreleme ile aşırı azottan kaçınılmalıdır.
Mildiyö
Plasmopara nivea
Belirti: Yaprakların üst yüzeyinde önce soluk sarımsı, açık yeşil lekeler belirir; bu lekelere karşılık gelen alt yüzeyde nemli havalarda beyazımsı-gri kül renginde bir küf tabakası görülür. Lekeler zamanla kahverengileşip kurur, yapraklar erkenden dökülür ve bitki gelişimi zayıflar.
Etmen / koşul: Serin, yağışlı ve yüksek nemli, yaprak yüzeyinin uzun süre ıslak kaldığı ilkbahar koşullarında gelişir. Sık dikim ve drenajı kötü, su tutan topraklar hastalığı şiddetlendirir.
Önlem: Toprak drenajı iyileştirilmeli, sık ekimden kaçınılmalı ve sulama bitki üzerine değil toprağa, günün erken saatlerinde yapılarak yaprakların ıslak kalma süresi kısaltılmalıdır. Hastalıklı bitki artıkları toplanıp imha edilmeli, münavebe uygulanmalıdır.
Kök ve kök boğazı çürüklüğü
Belirti: Genç bitkilerde kök boğazında kahverengi-siyah çökük lekeler oluşur, fide devrilerek ölür (çökerten). Gelişmiş bitkilerde kökler ve kök boğazı kararıp çürür; bitki gün içinde solar, sararır ve kolayca topraktan çekilir. Çürüyen dokuda bazen küf örtüsü görülebilir.
Etmen / koşul: Fazla sulanan, ağır ve drenajı bozuk, su göllenen topraklarda ve serin-nemli koşullarda yaygındır. Aynı tarlaya üst üste ekim toprakta etmen yoğunluğunu artırır.
Önlem: Drenajı iyi, havalanan topraklar seçilmeli, aşırı sulamadan kaçınılmalı ve tava su göllenmesi önlenmelidir. Temiz tohumluk kullanılmalı, münavebe uygulanmalı ve hastalıklı bitkiler çevresindeki toprakla birlikte sökülüp imha edilmelidir.
Rezene Zararlıları
Rezene yaprak biti
Hyadaphis foeniculi
Zarar şekli: Taze sürgün uçlarında, yaprak saplarında ve çiçek şemsiyelerinde yoğun koloniler hâlinde toplanarak bitki özsuyunu emer. Emgi sonucu sürgünler kıvrılır, büzüşür ve gelişimi durur; bitki üzerinde yapışkan tatlımsı salgı (fumajin) birikerek siyah kurum tabakası oluşur ve karıncalar görülür. Çiçek ve tohum bağlama olumsuz etkilenir.
Koşul: Ilık ve kurak ilkbahar-yaz koşullarında hızla çoğalır. Aşırı azotlu gübreleme ile oluşan gür, sukkulent sürgünler bulaşıklığı artırır.
Önlem: Tarla ve çevresindeki yabancı otlar temizlenmeli, dengeli gübreleme ile aşırı azottan kaçınılmalıdır. Uğur böceği gibi doğal düşmanlar korunmalı, ilk görülen bulaşık sürgünler toplanmalı ve sarı yapışkan tuzaklarla izleme yapılmalıdır.
Bozkurtlar (Toprak kurtları)
Agrotis spp.
Zarar şekli: Geceleri toprak yüzeyinde faaliyet gösteren tırtıllar, genç fidelerin kök boğazını toprak seviyesinden keserek bitkiyi devirir; sabah tarlada kesilmiş, yatmış fideler görülür. Gündüz toprağın hemen altında kıvrılmış vaziyette gizlenirler. Sıralarda boşluklar ve seyrekleşme oluşur.
Koşul: Çıkış dönemindeki genç fidelerde ve yabancı otu bol, gevşek topraklarda zarar yüksektir. Ilık ilkbahar koşulları popülasyonu artırır.
Önlem: Ekim öncesi toprak işlemesiyle tırtıl ve pupalar yüzeye çıkarılıp doğal düşmanlara açık bırakılmalı, tarla ve kenarları yabancı otlardan temizlenmelidir. Münavebe uygulanmalı, bulaşık alanlar erken tespit için düzenli kontrol edilmelidir.
Telkurtları
Agriotes spp.
Zarar şekli: Sarımsı-kahverengi, sert ve ince uzun larvalar toprak altında köklerde ve kök boğazında galeriler açarak beslenir. Zarar gören bitkiler sararır, gelişemez ve solarak ölür; sökülünce köklerde delik ve oyuklar görülür. Tarlada dağınık, lekeler hâlinde kuruyan bitkiler dikkat çeker.
Koşul: Uzun süre çayır-mera kalmış, organik maddece zengin, nemli ve yeni tarıma açılan topraklarda yoğundur. Larvalar toprakta birkaç yıl yaşadığından popülasyon zamanla birikir.
Önlem: Derin toprak işlemesiyle larvalar yüzeye çıkarılmalı, münavebede telkurduna elverişsiz bitkiler tercih edilmelidir. Tarla yabancı otlardan temizlenmeli, organik maddenin iyi yanmış olmasına dikkat edilmeli ve düzenli toprak kontrolü yapılmalıdır.
Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.
Sık Sorulan Sorular
Rezene külleme belirtileri nelerdir?
Yapraklarda, yaprak saplarında, gövde ve çiçek şemsiyeleri üzerinde önce dağınık lekeler hâlinde başlayan, sonra birleşerek bitkiyi kaplayan beyaz, unumsu bir örtü oluşur. İleri dönemde örtünün altındaki dokular sararır, kurur ve buruşur. Şiddetli bulaşmada tohum bağlama bozulur, dane küçük ve cılız kalarak verim ile kalite düşer.
Rezene mildiyö belirtileri nelerdir?
Yaprakların üst yüzeyinde önce soluk sarımsı, açık yeşil lekeler belirir; bu lekelere karşılık gelen alt yüzeyde nemli havalarda beyazımsı-gri kül renginde bir küf tabakası görülür. Lekeler zamanla kahverengileşip kurur, yapraklar erkenden dökülür ve bitki gelişimi zayıflar.
Rezene kök ve kök boğazı çürüklüğü belirtileri nelerdir?
Genç bitkilerde kök boğazında kahverengi-siyah çökük lekeler oluşur, fide devrilerek ölür (çökerten). Gelişmiş bitkilerde kökler ve kök boğazı kararıp çürür; bitki gün içinde solar, sararır ve kolayca topraktan çekilir. Çürüyen dokuda bazen küf örtüsü görülebilir.
Rezene rezene yaprak biti zararı nasıl anlaşılır?
Taze sürgün uçlarında, yaprak saplarında ve çiçek şemsiyelerinde yoğun koloniler hâlinde toplanarak bitki özsuyunu emer. Emgi sonucu sürgünler kıvrılır, büzüşür ve gelişimi durur; bitki üzerinde yapışkan tatlımsı salgı (fumajin) birikerek siyah kurum tabakası oluşur ve karıncalar görülür. Çiçek ve tohum bağlama olumsuz etkilenir.
Rezene bozkurtlar (toprak kurtları) zararı nasıl anlaşılır?
Geceleri toprak yüzeyinde faaliyet gösteren tırtıllar, genç fidelerin kök boğazını toprak seviyesinden keserek bitkiyi devirir; sabah tarlada kesilmiş, yatmış fideler görülür. Gündüz toprağın hemen altında kıvrılmış vaziyette gizlenirler. Sıralarda boşluklar ve seyrekleşme oluşur.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı - Zirai Mücadele Teknik Talimatları (BKÜ) (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).
Deneyimini iyileştirmek için çerez kullanıyoruz. Zorunlu olmayanlar yalnızca onayınla çalışır. Detay: Çerez Aydınlatma Metni.
Çerez Tercihleri
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
+ Kesinlikle Gerekli (Zorunlu) ÇerezlerHer Zaman Aktif
Oturum, güvenlik ve dil tercihi gibi sitenin çalışması için gereklidir. Devre dışı bırakılamaz.
+ İşlevsel Çerezler
Önceki ziyaret ve seçimlerinize dayanarak (örn. son aramalar, favori filtreler) daha kişisel bir deneyim sunar; üçüncü taraf tedarikçiler tarafından yerleştirilebilir.
Yurt Dışı Aktarım İzniAçık rıza metni kapsamında onay vermek için imleci kaydırın.
+ Performans ve Analitik Çerezleri
İnternet Sitesi ziyaret ve trafiğini takip ve analiz etmemizi sağlar; hangi alanların sık ya da seyrek ziyaret edildiğini görüp trafiği optimize ederiz.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Google)Açık rızanızı vermeniz halinde, Google Analytics çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz raporlama amacıyla yurt dışında yerleşik Google LLC'ye aktarılabilecektir.
+ Kişiselleştirilmiş Reklam ve Pazarlama Çerezleri
Görüntüleme geçmişinize ve ziyaretçi profilinize uygun olarak, sitede veya site harici mecralarda kişiselleştirilmiş ürün ve hizmet tanıtımı yapmak için kullanılır.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Facebook)Açık rızanızı vermeniz halinde, Facebook Pixel çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz kişiselleştirilmiş reklam sunumu amacıyla yurt dışında yerleşik Meta Inc.'e aktarılabilecektir.
