Brokoli yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.
Brokoli Hastalıkları
Alternaria yaprak lekesi
Alternaria brassicae, A. brassicicola, A. raphani
Belirti: Bitkinin her döneminde görülür. Erken devrelerde fidelerde kök çürüklüğü veya kök boğazı yanıklığı yapar. İlk belirtiler toprağa yakın yaşlı yapraklarda ortaya çıkar; yapraklarda önce küçük, koyu kahverengi veya siyah lekeler oluşur, sonra bu lekeler 5-7 cm kadar büyür. Brokoli ve karnabaharda genelde taç kısımlarında kahverengi lekeler meydana getirir.
Etmen / koşul: Geç dönemdeki enfeksiyonlar fazla ekonomik kayba neden olmaz. Etmen tohumla taşınır ve tohum üretiminin yapıldığı yerlerde önemli kayıplara yol açabilir.
Önlem: Temiz tohum kullanılmalı, lahanagiller dışındaki bitkilerle münavebe yapılmalıdır. Fidelikler sık sık havalandırılmalı, hastalıklı bitki artıkları ve fideler tarladan uzaklaştırılmalıdır. Tohuma sıcak su uygulaması etkili bir yöntemdir.
Lahana mildiyösü
Peronospora brassicae
Belirti: Lahana fidelerinde ve tarlada gelişmiş bitkilerde özellikle alt yapraklardan başlayarak, yaprakların alt yüzeyinde gri, kirli beyaz renkte küf tabakaları halinde belirir. Yaprağın üst yüzünde ise sarı lekeler dikkat çeker. Zamanla bu lekeli kısımlar kurur ve yaprağın ölümüne neden olur.
Etmen / koşul: Fazla yağışlı yıllarda ve orantılı (bağıl) nemin yüksek olduğu durumlarda; akarsu yatağı bulunan vadiler, orman arazileri ve yüksek yayla bölgelerinde önemli ölçüde verim azalmasına yol açar. Seralarda yetiştirilen fidelerde büyük zarara neden olabilir.
Önlem: Fidelikte birim alana fazla tohum atılmamalı, fidelikler açılarak havalandırılmalı, fazla ve sık sulamadan kaçınılmalıdır. Brokoli fideleri yeterli güneş alan yerlere dikilmeli, lahanagiller dışındaki sebzelerle en az 3 yıllık ekim nöbeti uygulanmalıdır.
Beyaz çürüklük
Sclerotinia sclerotiorum
Belirti: Fide devresinde kök çürüklüğüne neden olur. İleri devredeki bitkilerde kök, gövde, yaprak ve taçlarda çürümeler görülür. Çürüyen doku üzerinde pamuk gibi beyaz bir kitle oluşur; bu kitle zamanla koyulaşarak sert, küçük, önce beyaz sonra pembe en sonunda sert ve siyah renkli yapılar (sklerot) meydana getirir. Brokolide bu yapılar genellikle gövdenin öz kısmında bulunur.
Etmen / koşul: Su tutan, çok rutubetli yerlerde gelişir. Oluşan sklerotlar bulaştıkları toprakta uzun yıllar canlı kalarak yıldan yıla bitkileri hastalandırmayı sürdürür.
Önlem: Çok rutubetli yerlerde drenajla fazla toprak suyu akıtılmalı, temiz tohumluk kullanılmalı, bulaşık alanlarda uzun yıllar münavebe uygulanmalıdır. Hasattan sonra kalan artıklar temizlenip toplanarak yakılmalı; seralarda havalandırma ile nem azaltılmalı, depoya alınan ürünün ıslak olmamasına dikkat edilmelidir.
Lahana kök-ur hastalığı (Kök uru)
Plasmodiophora brassicae
Belirti: Hastalıklı fideler sararır, solar ve kök boğazında küçük urlar oluşur. Hasta bitkiler solar ve taç bağlamaz; geç enfeksiyonlarda solgunluk göstermese de bodur kalır ve küçük taç bağlar. Kök boğazında yumruk gibi, saçak köklerde ise parmak gibi urlar görülür; urlar kesildiğinde benekli mermer görünümündedir.
Etmen / koşul: Hastalık şiddetine göre verimde azalma olur; çok bulaşık topraklarda hiç ürün alınamayabilir.
Önlem: Hastalıksız fide yetiştirilmeli, su tutan yerlerde drenaj yapılmalıdır. Hasattan sonra kökler çıkarılıp yakılmalı veya toprağa gömülmelidir. Lahana, karnabahar, brokoli, şalgam, turp ve kolza gibi bitkiler aynı alana üst üste veya art arda 7 yıl süreyle ekilmemelidir.
Lahana siyah damar çürüklüğü
Xanthomonas campestris pv. campestris
Belirti: Fide döneminde enfekte olan bitkilerde yaprak esmerleşip kurur. Olgun bitkilerde önce alt yapraklarda görülür; yaprak lekeleri kenardan başlayıp içeriye doğru 'V' şeklinde ilerler ve hastalıklı alanlar sarı renk alır. Solgunlaşan doku yaprağın dibine doğru ilerler, enfekteli yaprakların damarları siyah veya kahverengi olur. En tipik belirti damarların siyahlaşıp çürümesidir.
Etmen / koşul: Etmen tohumda ve hastalıklı bitki artıklarında kışı geçirir, artıklarda 2 yıl kadar canlı kalır. Bakteri sıçrayan su damlaları, rüzgâr, böcekler, makineler ve sulama suyuyla yayılır; en önemli yayılma kaynağı bulaşık tohumdur.
Önlem: Hastalıktan ari sertifikalı tohum ve fide kullanılmalı, hastalık görülen alandan tohum alınmamalıdır. Lahanagiller dışındaki bitkilerle en az 3 yıllık ekim nöbeti uygulanmalı, bulaşık fideliğin toprağı değiştirilmeli, yağmurlama sulamadan kaçınılmalı ve toprak altı zararlılarıyla mücadele edilerek bitkide yara açılması önlenmelidir.
Brokoli Zararlıları
Lahana kelebekleri
Pieris brassicae, Artogeia (Pieris) rapae, Artogeia (Pieris) napi
Zarar şekli: Zararı larvalar yapar. Larvalar başlangıçta yaprakların damar aralarını yüzeysel olarak kemirir, sonra yaprakları yiyerek sadece kalın damarları bırakır. Dışkıları yapraklar arasında birikerek brokolinin yenilmez hale gelmesine neden olur. Kanatları kremimsi beyaz olan erginler, yaprakların alt yüzeyine gruplar halinde açık saman sarısı yumurta bırakır; olgun larva 4-5 cm boyunda, yeşilimsi gri renklidir. Ayrıca Şalgam sarı mozaik ve Şalgam kırışıklık virüsü gibi virüs hastalıklarının vektörlüğünü yaparlar.
Koşul: Kışı pupa halinde geçirir. Ege Bölgesi'nde şubat ayının ikinci yarısından, diğer bölgelerde nisan ayından itibaren ergin çıkışı başlar; ülkemizde yılda 2-6 döl verir.
Önlem: Küçük alanlarda grup halindeki yumurtalar ve genç larvalar toplanarak yok edilmelidir; olgun larvalar da kolay görüldüğünden toplanabilir. Bahçe çevresindeki duvar ve çitlerde bulunan pupalar toplanarak imha edilmelidir.
Toprak pireleri
Phyllotreta spp., Epitrix hirtipennis
Zarar şekli: Esas zararı erginler yapar; erginler yapraklarda 1-2 mm çapında delikler açar, deliklerin kenarındaki doku kurur ve beyaz renk alır. Tüm yaprak bu delik ve lekeciklerle kaplanabilir. Erginler metalik yeşil, parlak siyah veya kahverengi olup gelişmiş arka bacaklarıyla pire gibi sıçrarlar; erginler yaprakta, larvalar kökte beslenir. Özellikle ilk gelişme döneminde, fidelerde daha önemli zarar yaparlar.
Koşul: Kışı tarlada kalan ürün artıklarında ve çevredeki bitki kalıntılarında ergin olarak geçirir. İlkbaharda fideliklere ya da tarlaya geçer; özellikle fideliklerdeki nemli toprak üreme için uygun ortam oluşturur.
Önlem: Tarla içi ve çevresindeki yabancı otlar temizlenmeli, ekim zamanında yapılıp geç ekimden kaçınılmalı, konukçusu olmayan bitkilerle münavebe yapılmalıdır.
Zarar şekli: Ergin ve nimfler taze sürgün, yaprak ve yaprak altlarında toplu halde bulunur; vücutları oval, yumuşak, 1,5-3 mm boyunda yeşil, sarı veya siyah renktedir. Bitki özsuyunu emerek beslenir; beslendikleri yaprak ve taze sürgünlerde kıvrılma ve şekil bozuklukları oluşur. Salgıladıkları tatlı madde yaprağı kaplar, üzerinde mantarlar gelişerek yaprak kararır. Virüs hastalıklarını taşıyıp sağlıklı bitkilere bulaştırırlar.
Koşul: Bölgelere ve türlere göre yılda 10-16 döl verirler; nüfusları hızla artar.
Önlem: Hasattan sonra toprak üstünde kalan bitki sapları ve yabancı otlar imha edilmelidir. Uğur böcekleri (Coccinellidae), Chrysopidae ve Syrphidae gibi predatörler ile Aphidius türü parazitoitler korunmalı; faydalılara yan etkisi az olan uygulamalar tercih edilmelidir.
Kök-ur nematodları
Meloidogyne spp.
Zarar şekli: Mikroskobik canlılardır; konukçu bitkinin kök sisteminde urlara neden olur, iletim dokularını bozarak su ve besin alışverişini kısıtlar. Bitkide gelişme yavaşlar ve durur, bodurlaşma görülür; yapraklarda sararma, çiçek ve meyve dökülmeleri olur. Enfeksiyon ağırsa bitki tamamen kuruyabilir. Kılcal köklerde açtıkları yaralardan giren toprak kökenli patojenler ikincil hastalıklara yol açar.
Koşul: Kışı urlu kök artıklarında ve toprakta yumurta veya larva halinde geçirir. Hafif ve orta karakterli toprakları sever, ağır toprakları sevmez. Toprak sıcaklığı 10 derecenin altında gelişemez, zararı 15 derecede başlar; 27 derecede gelişme süresi 3-4 haftadır.
Önlem: Bulaşık olmayan fideler kullanılmalı, üretim materyali dikim öncesi nematolojik analizden geçirilmelidir. Bulaşık tarla nadasa bırakılmalı veya 3-4 yıllık münavebe uygulanmalı, dayanıklı/tolerant çeşit ve aşılı fideler tercih edilmelidir. Hasat sonunda bulaşık kökler toplanıp imha edilmeli (yakma, güneşte kurutma), alet-makineler temizlenmeli ve yaz aylarında 4-8 hafta solarizasyon uygulanmalıdır.
Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.
Bitkinin her döneminde görülür. Erken devrelerde fidelerde kök çürüklüğü veya kök boğazı yanıklığı yapar. İlk belirtiler toprağa yakın yaşlı yapraklarda ortaya çıkar; yapraklarda önce küçük, koyu kahverengi veya siyah lekeler oluşur, sonra bu lekeler 5-7 cm kadar büyür. Brokoli ve karnabaharda genelde taç kısımlarında kahverengi lekeler meydana getirir.
Brokoli lahana mildiyösü belirtileri nelerdir?
Lahana fidelerinde ve tarlada gelişmiş bitkilerde özellikle alt yapraklardan başlayarak, yaprakların alt yüzeyinde gri, kirli beyaz renkte küf tabakaları halinde belirir. Yaprağın üst yüzünde ise sarı lekeler dikkat çeker. Zamanla bu lekeli kısımlar kurur ve yaprağın ölümüne neden olur.
Brokoli beyaz çürüklük belirtileri nelerdir?
Fide devresinde kök çürüklüğüne neden olur. İleri devredeki bitkilerde kök, gövde, yaprak ve taçlarda çürümeler görülür. Çürüyen doku üzerinde pamuk gibi beyaz bir kitle oluşur; bu kitle zamanla koyulaşarak sert, küçük, önce beyaz sonra pembe en sonunda sert ve siyah renkli yapılar (sklerot) meydana getirir. Brokolide bu yapılar genellikle gövdenin öz kısmında bulunur.
Brokoli lahana kelebekleri zararı nasıl anlaşılır?
Zararı larvalar yapar. Larvalar başlangıçta yaprakların damar aralarını yüzeysel olarak kemirir, sonra yaprakları yiyerek sadece kalın damarları bırakır. Dışkıları yapraklar arasında birikerek brokolinin yenilmez hale gelmesine neden olur. Kanatları kremimsi beyaz olan erginler, yaprakların alt yüzeyine gruplar halinde açık saman sarısı yumurta bırakır; olgun larva 4-5 cm boyunda, yeşilimsi gri renklidir. Ayrıca Şalgam sarı mozaik ve Şalgam kırışıklık virüsü gibi virüs hastalıklarının vektörlüğünü yaparlar.
Brokoli toprak pireleri zararı nasıl anlaşılır?
Esas zararı erginler yapar; erginler yapraklarda 1-2 mm çapında delikler açar, deliklerin kenarındaki doku kurur ve beyaz renk alır. Tüm yaprak bu delik ve lekeciklerle kaplanabilir. Erginler metalik yeşil, parlak siyah veya kahverengi olup gelişmiş arka bacaklarıyla pire gibi sıçrarlar; erginler yaprakta, larvalar kökte beslenir. Özellikle ilk gelişme döneminde, fidelerde daha önemli zarar yaparlar.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü (Yalova) - Organik Brokoli Yetiştiriciliği (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).
Deneyimini iyileştirmek için çerez kullanıyoruz. Zorunlu olmayanlar yalnızca onayınla çalışır. Detay: Çerez Aydınlatma Metni.
Çerez Tercihleri
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
+ Kesinlikle Gerekli (Zorunlu) ÇerezlerHer Zaman Aktif
Oturum, güvenlik ve dil tercihi gibi sitenin çalışması için gereklidir. Devre dışı bırakılamaz.
+ İşlevsel Çerezler
Önceki ziyaret ve seçimlerinize dayanarak (örn. son aramalar, favori filtreler) daha kişisel bir deneyim sunar; üçüncü taraf tedarikçiler tarafından yerleştirilebilir.
Yurt Dışı Aktarım İzniAçık rıza metni kapsamında onay vermek için imleci kaydırın.
+ Performans ve Analitik Çerezleri
İnternet Sitesi ziyaret ve trafiğini takip ve analiz etmemizi sağlar; hangi alanların sık ya da seyrek ziyaret edildiğini görüp trafiği optimize ederiz.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Google)Açık rızanızı vermeniz halinde, Google Analytics çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz raporlama amacıyla yurt dışında yerleşik Google LLC'ye aktarılabilecektir.
+ Kişiselleştirilmiş Reklam ve Pazarlama Çerezleri
Görüntüleme geçmişinize ve ziyaretçi profilinize uygun olarak, sitede veya site harici mecralarda kişiselleştirilmiş ürün ve hizmet tanıtımı yapmak için kullanılır.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Facebook)Açık rızanızı vermeniz halinde, Facebook Pixel çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz kişiselleştirilmiş reklam sunumu amacıyla yurt dışında yerleşik Meta Inc.'e aktarılabilecektir.
