Karnabahar yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.
Karnabahar Hastalıkları
Mildiyö
Hyaloperonospora parasitica
Belirti: Yaprakların üst yüzeyinde önce soluk yeşil, sonra sararıp kahverengileşen köşeli lekeler belirir. Bu lekelerin tam altında, yaprağın alt yüzeyinde grimsi beyaz, kül gibi bir küf tabakası görülür. Fide döneminde hastalanan bitkilerde gelişme durur, ileri dönemde yapraklar kurur ve dökülür. Çiçek tablasına (gül kısmına) ulaşırsa tablada kararma ve kalite kaybı oluşur.
Etmen / koşul: Serin ve yüksek nemli havalarda, özellikle uzun süren çiğ, sis ve %90 dolayında orantılı nemde hızla yayılır. Sık ve sürekli ıslak kalan yapraklarda enfeksiyon artar.
Önlem: Fideler sık dikilmemeli, sıra arası havalanacak şekilde ayarlanmalı ve akşama doğru ıslaklık bırakan sulamadan kaçınılmalıdır. Hastalıklı yaprak ve bitki artıkları toplanıp imha edilmeli, dayanıklı çeşitler tercih edilmeli ve münavebe uygulanmalıdır.
Lahanagillerde Siyah Çürüklük (Bakteriyel)
Xanthomonas campestris pv. campestris
Belirti: Yaprak kenarlarından içeriye doğru ilerleyen, V harfi biçiminde sararmış (kloroz) alanlar oluşur. Bu sararan kısımların içindeki yaprak damarları kararıp siyahlaşır; kesildiğinde iletim demetlerinin siyah olduğu görülür. Hastalık ilerledikçe yapraklar kahverengileşip kurur, bitkide tek taraflı bodurluk ve dengesiz gelişme görülür.
Etmen / koşul: Ilık ve yağışlı, nemli havalarda hızlı gelişir. Bakteri tohumla, hastalıklı bitki artıklarıyla ve sulama suyu, yağmur sıçraması ile taşınır.
Önlem: Temiz ve sertifikalı tohum/fide kullanılmalı, en az 2-3 yıllık münavebe yapılmalıdır. Hastalıklı bitkiler sökülüp imha edilmeli, tarla hijyenine dikkat edilmeli ve bitkiler ıslakken (çiğli, yağmurlu) çapa/işçilik yapılmamalıdır.
Lahana Kök Uru (Kök Kanseri)
Plasmodiophora brassicae
Belirti: Bitkinin kök ve kökçüklerinde küçükten irileşen, şişkin, urumsu yumru ve kalınlaşmalar oluşur. Köklerin işlevi bozulduğu için bitki sıcak saatlerde solar, gün boyu pörsük durur, bodur kalır ve sararır. İleri dönemde urlar çürüyüp parçalanır ve bitki ölür.
Etmen / koşul: Asidik (düşük pH), nemli ve drenajı kötü topraklarda yaygındır. Etmen toprakta uzun yıllar (7 yıla kadar) canlı kalabilir.
Önlem: Bulaşık tarlalarda lahanagiller uzun süre ekilmemeli, en az 5-7 yıllık münavebe uygulanmalıdır. Toprak kireçlemesiyle pH yükseltilmeli, drenaj iyileştirilmeli; hasta bitkiler kökleriyle sökülüp imha edilmeli ve alet-ekipman ile bulaşık toprak taşınmamalıdır.
Fusarium Solgunluğu (Sarılık)
Fusarium oxysporum f.sp. conglutinans
Belirti: Önce alt yapraklarda başlayan sararma ve solma, genellikle bitkinin bir tarafında daha belirgindir. Yapraklar sararıp kıvrılır ve dökülür. Gövde enine kesildiğinde iletim demetlerinin kahverengileştiği görülür. Bitki bodur kalır, gelişemez ve sonunda kurur.
Etmen / koşul: Toprak kökenli bir mantardır; sıcak toprak koşullarında (yaklaşık 20-28 santigrat) zarar artar. Etmen toprakta ve bitki artıklarında uzun yıllar canlı kalır.
Önlem: Dayanıklı çeşitler kullanılmalı ve münavebeye özen gösterilmelidir. Hastalıklı bitkiler sökülüp imha edilmeli, hasat artıkları tarlada bırakılmamalı, temiz fide ve dezenfekte edilmiş harç kullanılmalıdır.
Külleme
Erysiphe cruciferarum
Belirti: Önce yaşlı yapraklarda başlayıp genç yapraklara yayılan, yaprağın üst yüzeyinde parça parça, nispeten yuvarlak lekeler belirir. Lekeler ilk zamanlarda beyaz, un veya kül serpilmiş gibi toz tabakası şeklindedir; zamanla birleşerek yaprağın her iki yüzeyini, yaprak sapını ve gövdeyi kaplar. İlerleyen dönemde lekeler esmerleşir, yapraklar kuruyup dökülür ve bitkide gelişme durur.
Etmen / koşul: Sıcak ve kurakça, gündüz sıcak gece serin geçen dönemlerde gelişir; hastalık için en uygun sıcaklık 27 santigrat dolayındadır.
Önlem: Hasattan sonra hastalıklı bitki artıkları toplanarak imha edilmelidir. Dengeli gübreleme yapılmalı, aşırı azottan kaçınılmalı ve hava akımını engellemeyecek dikim sıklığı seçilmelidir.
Karnabahar Zararlıları
Lahana Kelebeği
Pieris brassicae
Zarar şekli: Sarımsı yeşil, üzeri siyah benekli ve tüylü tırtıllar (larvalar) yaprakları kemirir. Önce yaprağın yumuşak kısımlarını yiyerek delik deşik eder, yoğunlukta yaprağı sadece kalın damarları kalacak şekilde tahrip eder. Tırtıllar çiçek tablasının (gülün) içine girerek kemirir ve siyah-yeşil pislikleriyle ürünü kirletir, pazar değerini düşürür.
Koşul: İlkbahar ve sonbaharın ılık dönemlerinde yılda birkaç döl verir; sıcak aylarda popülasyonu yükselir. Erginleri (beyaz kelebek) gündüz uçuşarak yaprak altlarına sarımsı yumurta kümeleri bırakır.
Önlem: Yaprak altındaki sarı yumurta kümeleri ve genç tırtıl toplulukları elle toplanıp imha edilmelidir. Yabancı otlarla mücadele edilmeli, hasat artıkları kaldırılmalı; erginleri izlemek ve azaltmak için tuzaklardan yararlanılabilir.
Lahana Yaprak Güvesi (Elmas Sırtlı Güve)
Plutella xylostella
Zarar şekli: Küçük, açık yeşil tırtıllar yaprağın alt yüzünde beslenir; epidermisi (zarı) bırakarak yaprakta pencere benzeri saydam alanlar ve ardından küçük delikler oluşturur. Yoğunlukta yapraklar elek gibi delik deşik olur. Tırtıllar büyüme noktasına ve çiçek tablasına da zarar vererek gelişmeyi bozar.
Koşul: Sıcak ve kurak geçen dönemlerde hızla çoğalır, yılda çok sayıda döl verir. Erginleri küçük, gri-kahverengi gece kelebekleridir.
Önlem: Bitki artıkları ve lahanagil yabancı otlar imha edilmeli, münavebe uygulanmalıdır. Erginleri izlemek için eşeysel çekici (feromon) tuzaklar kullanılabilir; doğal düşmanları koruyacak şekilde gereksiz geniş etkili uygulamalardan kaçınılmalıdır.
Lahana Yaprak Biti (Un Biti)
Brevicoryne brassicae
Zarar şekli: Üzeri grimsi beyaz mumsu toz tabakasıyla kaplı yaprak bitleri, çoğunlukla yaprak altlarında ve taze sürgünlerde yoğun koloniler oluşturur. Bitki özsuyunu emerek yapraklarda kıvrılma, buruşma, sararma ve gelişme geriliği yapar. Salgıladıkları tatlımsı madde (fumajin) üzerinde siyah is küfü gelişerek yaprakları karartır ve çiçek tablasını kirletir.
Koşul: Ilık ve kurak havalarda hızla çoğalır; ilkbahar ve sonbaharda popülasyon yükselir. Yabancı otlar ve kalan lahanagil artıkları üzerinde barınıp yayılır.
Önlem: Lahanagil yabancı otlarla ve hasat artıklarıyla mücadele edilmeli, münavebe yapılmalıdır. Doğal düşmanlar (uğur böceği, parazitoit arılar) korunmalı; bulaşık ilk fideler ayıklanarak yoğunluğun yayılması önlenmelidir.
Toprak Pireleri (Lahana Piresi)
Phyllotreta spp.
Zarar şekli: Küçük, sıçrayabilen, koyu renkli (bazıları sarı çizgili) böcekler yapraklarda çok sayıda küçük, yuvarlak delik ve gözenek açarak yaprağı elek gibi delik deşik eder. Özellikle yeni çıkan fideler ve genç bitkiler için tehlikelidir; yoğun beslenmede fideler gelişemez, sararıp kurur.
Koşul: Sıcak ve kurak günlerde aktivitesi ve zararı artar; ilkbaharda fide çıkışı döneminde en yoğundur. Kışı bitki artıkları ve toprak altında geçirir.
Önlem: Fideler hızlı gelişip kuvvetlenecek şekilde iyi bakım ve düzenli sulama yapılmalı, yabancı otlar temizlenmelidir. Tarla artıkları kaldırılmalı, münavebe uygulanmalı; erken dönemde fideleri korumak için tülbent/örtü gibi fiziksel engellerden yararlanılabilir.
Bozkurt
Agrotis spp.
Zarar şekli: Toprak yüzeyine yakın yaşayan, gri-toprak renkli, dokununca kıvrılan tırtıllar geceleri toprak yüzeyine çıkarak genç fideleri kök boğazından kesip devirir. Sabah tarlada kesilmiş, yatmış ve solmuş fideler görülür; bir tırtıl bir gecede birkaç fideyi kesebildiği için sıralarda boşluklar oluşur. Gündüz fidelerin dibindeki toprakta kıvrılmış halde bulunurlar.
Koşul: Ilık dönemlerde, yabancı otlu ve önceden çapalanmamış tarlalarda zarar artar. Tırtıllar gündüz toprak altında saklanıp gece beslenir.
Önlem: Dikim öncesi toprak iyi işlenmeli, yabancı otlar yok edilmeli ve önceki ürün artıkları kaldırılmalıdır. Tarla kenarları temiz tutulmalı; kesik fide görülen yerlerde dip toprağı eşelenerek tırtıllar toplanıp imha edilebilir.
Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.
Sık Sorulan Sorular
Karnabahar mildiyö belirtileri nelerdir?
Yaprakların üst yüzeyinde önce soluk yeşil, sonra sararıp kahverengileşen köşeli lekeler belirir. Bu lekelerin tam altında, yaprağın alt yüzeyinde grimsi beyaz, kül gibi bir küf tabakası görülür. Fide döneminde hastalanan bitkilerde gelişme durur, ileri dönemde yapraklar kurur ve dökülür. Çiçek tablasına (gül kısmına) ulaşırsa tablada kararma ve kalite kaybı oluşur.
Karnabahar lahanagillerde siyah çürüklük (bakteriyel) belirtileri nelerdir?
Yaprak kenarlarından içeriye doğru ilerleyen, V harfi biçiminde sararmış (kloroz) alanlar oluşur. Bu sararan kısımların içindeki yaprak damarları kararıp siyahlaşır; kesildiğinde iletim demetlerinin siyah olduğu görülür. Hastalık ilerledikçe yapraklar kahverengileşip kurur, bitkide tek taraflı bodurluk ve dengesiz gelişme görülür.
Karnabahar lahana kök uru (kök kanseri) belirtileri nelerdir?
Bitkinin kök ve kökçüklerinde küçükten irileşen, şişkin, urumsu yumru ve kalınlaşmalar oluşur. Köklerin işlevi bozulduğu için bitki sıcak saatlerde solar, gün boyu pörsük durur, bodur kalır ve sararır. İleri dönemde urlar çürüyüp parçalanır ve bitki ölür.
Karnabahar lahana kelebeği zararı nasıl anlaşılır?
Sarımsı yeşil, üzeri siyah benekli ve tüylü tırtıllar (larvalar) yaprakları kemirir. Önce yaprağın yumuşak kısımlarını yiyerek delik deşik eder, yoğunlukta yaprağı sadece kalın damarları kalacak şekilde tahrip eder. Tırtıllar çiçek tablasının (gülün) içine girerek kemirir ve siyah-yeşil pislikleriyle ürünü kirletir, pazar değerini düşürür.
Karnabahar lahana yaprak güvesi (elmas sırtlı güve) zararı nasıl anlaşılır?
Küçük, açık yeşil tırtıllar yaprağın alt yüzünde beslenir; epidermisi (zarı) bırakarak yaprakta pencere benzeri saydam alanlar ve ardından küçük delikler oluşturur. Yoğunlukta yapraklar elek gibi delik deşik olur. Tırtıllar büyüme noktasına ve çiçek tablasına da zarar vererek gelişmeyi bozar.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı - Karnabahar Yetiştiriciliği ve Zirai Mücadele (İl Tarım Müdürlüğü çiftçi rehberleri) (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).
Deneyimini iyileştirmek için çerez kullanıyoruz. Zorunlu olmayanlar yalnızca onayınla çalışır. Detay: Çerez Aydınlatma Metni.
Çerez Tercihleri
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
+ Kesinlikle Gerekli (Zorunlu) ÇerezlerHer Zaman Aktif
Oturum, güvenlik ve dil tercihi gibi sitenin çalışması için gereklidir. Devre dışı bırakılamaz.
+ İşlevsel Çerezler
Önceki ziyaret ve seçimlerinize dayanarak (örn. son aramalar, favori filtreler) daha kişisel bir deneyim sunar; üçüncü taraf tedarikçiler tarafından yerleştirilebilir.
Yurt Dışı Aktarım İzniAçık rıza metni kapsamında onay vermek için imleci kaydırın.
+ Performans ve Analitik Çerezleri
İnternet Sitesi ziyaret ve trafiğini takip ve analiz etmemizi sağlar; hangi alanların sık ya da seyrek ziyaret edildiğini görüp trafiği optimize ederiz.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Google)Açık rızanızı vermeniz halinde, Google Analytics çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz raporlama amacıyla yurt dışında yerleşik Google LLC'ye aktarılabilecektir.
+ Kişiselleştirilmiş Reklam ve Pazarlama Çerezleri
Görüntüleme geçmişinize ve ziyaretçi profilinize uygun olarak, sitede veya site harici mecralarda kişiselleştirilmiş ürün ve hizmet tanıtımı yapmak için kullanılır.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Facebook)Açık rızanızı vermeniz halinde, Facebook Pixel çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz kişiselleştirilmiş reklam sunumu amacıyla yurt dışında yerleşik Meta Inc.'e aktarılabilecektir.
