Menü
Karnabahar (Brassica oleracea var. botrytis), lahanagiller familyasından, yenen kısmı sıkışık çiçek taslaklarından oluşan beyaz baş (küme) olan bir kışlık sebzedir. Serin ve nemli iklimi seven, sıcaklara ve kurağa hassas bir tür olduğu için Türkiye'de genellikle sonbahar ve kış dönemlerinde, kıyı bölgelerde ise kış boyunca yetiştirilir. Brokoli ve lahana ile aynı botanik gruba girer ve benzer yetiştirme koşulları ister. Türkiye mutfağında kızartması, graten, turşusu, çorbası ve haşlaması ile geniş bir kullanım alanına sahiptir; besin değeri yüksek, C vitamini ve lif bakımından zengin bir sebzedir. Tarımsal açıdan karnabahar, sebze üreticileri için kış aylarında pazara ürün sunmayı sağlayan, ekim nöbetinde değerlendirilen ve taze tüketim yanında işleme (dondurulmuş sebze) sanayisine de hammadde veren önemli bir kışlık sebzedir. Marmara ve Ege gibi ılıman kıyı bölgeleri başta olmak üzere birçok ilde açık tarımda üretilir. Görece kısa yetişme süresi ve serin mevsimde iyi verim vermesi, onu Türkiye sebze üretiminde düzenli yer tutan ürünlerden biri yapmaktadır.
Karnabahar serin ve nemli iklimi tercih ettiğinden, Türkiye'de üretimi ağırlıklı olarak ılıman kıyı ve geçit bölgelerinde yoğunlaşır. Marmara Bölgesi, karnabaharın önemli üretim merkezlerindendir; İstanbul çevresi, Yalova, Bursa ve Çanakkale gibi iller serin sonbahar-kış koşulları ve elverişli toprakları sayesinde uygun ortam sunar. Ege Bölgesi'nde İzmir, Manisa ve Aydın çevresi de kışlık karnabahar üretiminde öne çıkar. Akdeniz kıyılarında, özellikle Antalya, Adana ve Mersin çevresinde ise kış boyunca ılıman geçen hava sayesinde erkenci ve kışlık üretim yapılabilir; bu bölgeler soğukların sert olmadığı dönemlerde pazara ürün sağlar. Karadeniz'in kıyı kesimleri de yüksek nem ve serinlik nedeniyle karnabahar yetiştiriciliğine uygundur. Karnabahar için organik maddece zengin, iyi drene olan, tınlı-killi tınlı ve nötre yakın pH'lı topraklar idealdir. Baş bağlama döneminde ılıman sıcaklıklar (yaklaşık 15-20 derece) kaliteli, sıkı ve beyaz baş oluşumu için gereklidir; aşırı sıcak baş kalitesini bozar, şiddetli don ise zarar verir. Bu nedenle kıyı bölgelerinin ılıman kış iklimi karnabahar için en uygun koşulları sağlar.
Karnabaharda verim; çeşide, yetiştirme mevsimine, sulama, gübreleme ve bakım koşullarına göre önemli ölçüde değişir. İyi bakım koşullarında dekara yaklaşık 2.000-4.000 kg arasında verim alınabilmekte, ileri teknik ve uygun çeşitlerle bu değerler daha da yukarı çıkabilmektedir. Verimi etkileyen başlıca etkenler şunlardır: yetiştirme döneminde sıcaklık (baş bağlama sırasında serin ve ılıman hava kaliteyi ve verimi artırır, aşırı sıcak baş oluşumunu bozar); düzenli ve dengeli sulama (özellikle baş bağlama döneminde su stresi verim ve kaliteyi düşürür); toprak verimliliği ve azot başta olmak üzere dengeli gübreleme; fide kalitesi ve dikim sıklığı; çeşit seçimi (erkenci-geçci, mevsime uygunluk); hastalık ve zararlılarla (mildiyö, lahana kelebeği, kök uru gibi) etkin mücadele. Ayrıca iz element (bor, molibden gibi) eksiklikleri başlarda kalite kusurlarına yol açarak pazarlanabilir verimi azaltabilir. Kesin rakamlar bölge ve yıla göre değiştiğinden bu değerler yaklaşık aralık olarak değerlendirilmelidir.
Karnabahar, Türkiye'de üretiminin büyük bölümü iç pazarda taze olarak tüketilen bir kışlık sebzedir. Sonbahar ve kış aylarında hallerde ve pazarlarda düzenli olarak bulunur; ayrıca dondurulmuş sebze sanayisine hammadde sağlayarak yıl boyu tüketime katkı verir. İç tüketimde lahana, brokoli gibi diğer kışlık sebzelerle birlikte önemli bir yer tutar. İhracat açısından karnabahar, brokoli ile birlikte zaman zaman komşu ülkelere ve bölgesel pazarlara taze veya dondurulmuş olarak gönderilebilmekte, ancak ihracat hacmi domates, biber gibi öne çıkan sebzelere kıyasla daha sınırlı kalmaktadır. İthalat ise, yurt içi üretim iç talebi büyük ölçüde karşıladığından genellikle düşük düzeydedir. Ekonomik olarak karnabahar; kış aylarında üreticiye gelir sağlaması, ekim nöbetinde değerlendirilmesi ve işleme sanayisine girdi olması bakımından bölgesel ölçekte önem taşır. Fiyatları arz miktarına, mevsim koşullarına ve hava durumuna bağlı olarak sezon içinde dalgalanabilir. Güncel üretim, dış ticaret ve fiyat verileri için TÜİK ve Tarım ve Orman Bakanlığı kayıtları esas alınmalıdır.
Karnabahar serin iklim sebzesi olduğu için Türkiye'de ağırlıklı olarak Marmara ve Ege bölgelerinde yetiştirilir. Özellikle İzmir, Manisa, Bursa, Balıkesir, Antalya ve Adana öne çıkan üretim merkezleridir. Sahil kuşağında ılıman kış koşulları sayesinde sonbahar ve kış aylarında açık alanda üretim yapılabilir. İç bölgelerde ise ilkbahar ve yaz başı dönemlerinde yetiştiriciliği tercih edilir.
Karnabahar serin ve nemli iklimi sever; baş bağlama döneminde ideal sıcaklık 15-20 derece civarındadır. Yüksek sıcaklık ve kuraklık başların gevşek, tüylü ve sararmış olmasına yol açar. Derin, humusça zengin, su tutan ancak drenajı iyi, tınlı topraklarda en verimli sonucu verir. Hafif asidik ile nötr arası (yaklaşık pH 6-7) topraklar uygundur. Düzenli sulama ister, su stresi baş kalitesini düşürür.
Karnabahar genellikle fide ile üretilir; tohum yastıklara ekildikten yaklaşık 4-6 hafta sonra fideler tarlaya şaşırtılır. Sahil bölgelerinde sonbahar üretimi için yaz sonunda, ilkbahar üretimi için ise kış sonu ekim yapılır. Çeşide ve iklime göre fide dikiminden hasada kadar yaklaşık 2,5-4 ay geçer. Hasat, başlar sıkı, beyaz ve istenen iriliğe ulaştığında yapılır; başlar açılmaya ve dağılmaya başlamadan toplanmalıdır.
Karnabahar başının güneş görmesi durumunda sararması ve kalitesinin düşmesini önlemek için geleneksel olarak beyazlatma uygulanır. Bunun için baş oluşmaya başladığında dış yapraklar başın üzerine getirilip bağlanır ya da kırılarak başın üstü örtülür. Böylece baş güneşten korunur, beyaz ve pazar değeri yüksek kalır. Bazı modern çeşitler ise yaprakları başı kendiliğinden örttüğü için ayrıca bağlama gerektirmez.
Karnabaharda en yaygın sorunlar arasında yüksek sıcaklık ve dengesiz sulamaya bağlı başların gevşek, tüylü veya erken açılması yer alır. Bor ve molibden gibi mikro element eksiklikleri başlarda kahverengileşme ve içi boşalma yapabilir. Hastalık ve zararlı olarak mildiyö, kök çürüklükleri, lahana kelebeği ve yaprak biti öne çıkar. Kaliteli fide kullanımı, dengeli gübreleme, düzenli sulama ve uygun ekim zamanı bu sorunları büyük ölçüde azaltır.
Karnabahar, genellikle yaz sonu veya sonbahar başında ekilir. İklim koşullarına bağlı olarak, kış aylarında da ekim yapılabilir.
Karnabahar, ekimden sonra genellikle 2-4 ay içinde hasat edilebilir. Hasat süresi, çeşit, iklim ve bakım şartlarına göre değişir.
Karnabahar, humuslu, iyi drene olmuş toprakları tercih eder ve serin, nemli iklimlerde en iyi verimi alır. Sıcak ve kuru iklimlerde yetiştirilmesi zordur.
Karnabahar, düzenli sulama gerektirir; toprak nemli kalmalıdır. Özellikle çiçeklenme döneminde sulama daha da önem kazanır.
Karnabahar çeşitleri arasında beyaz, mor, yeşil ve turuncu gibi farklı renklerde çeşitler bulunmaktadır. Her birinin yetiştirme koşulları ve tat profilleri farklılık gösterebilir.
Karnabahar, külleme, yaprak lekesi ve bakteriyel hastalıklar gibi sorunlarla karşılaşabilir. Zararlılar arasında ise kara sinek ve yaprak bitleri sıkça görülmektedir.
Karnabahar, düzenli olarak yabancı otlardan arındırılmalı ve gerektiğinde yaprakları budanmalıdır. Budama, bitkinin enerji tasarrufu yapmasına ve daha iyi bir verim almasına yardımcı olur.
Karnabahar, serin ve kuru bir ortamda saklanmalıdır. Buzdolabında, nemli bir bezle sarılarak birkaç gün taze kalabilir.
Karnabahar, hem serada hem de açık alanda yetiştirilebilir. Ancak sera koşulları, hastalık riskini azaltabilir ve verimi artırabilir.
Karnabahar, lahanagiller familyasından olduğu için, aynı aileden bitkilerle ardışık ekim yapılmamalıdır. Diğer sebzelerle dönüşümlü ekim yapmak, toprak sağlığını korur.
Karnabaharda verim, çeşide, iklim koşullarına ve bakım uygulamalarına bağlı olarak değişir. İyi bir bakım ve uygun iklim, yüksek verim elde etmede etkilidir.
Karnabahar, organik tarım yöntemleri ile yetiştirilebilir; kimyasal gübre ve ilaçlar kullanılmamalıdır. Organik malç ve doğal gübreler tercih edilmelidir.
Hasat sonrası karnabahar, hemen tüketilmeyecekse soğuk ortamda saklanmalıdır. Ayrıca, yaprakları temizlenmeli ve çiçek başları dikkatlice ayrılmalıdır.
Karnabahar, genellikle rüzgar ve böcekler aracılığıyla tozlaşır. Bu nedenle, farklı çeşitlerin bir arada bulunması, tozlaşma için önemlidir.
Karnabahar, soğuk havalarda dayanıklıdır ancak aşırı dona karşı hassastır. Genellikle 0°C'ye kadar dayanabilir, ancak don olaylarından korunması önemlidir.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı - Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM).
Harman üzerinde güncel karnabahar ilanlarını inceleyin ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Karnabahar Karnabahar Üreticileri Ücretsiz İlan Ver
Sponsorlu
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
