Menü
Bezelye (Pisum sativum), baklagiller familyasından, serin iklim sebzesi olarak yetiştirilen tek yıllık bir bitkidir. Hem taze tane (yeşil bezelye) olarak sofralık tüketilir hem de kuru tane olarak değerlendirilir; ayrıca sanayide konserve ve dondurulmuş ürün olarak işlenir. Türkiye tarımında bezelye, hem insan beslenmesinde önemli bir bitkisel protein kaynağı olması hem de kök nodüllerindeki bakteriler aracılığıyla havanın serbest azotunu toprağa bağlaması nedeniyle değerlidir. Bu özelliğiyle ekim nöbetinde (münavebe) toprağı zenginleştiren, kendinden sonra ekilen ürünün verimini artıran bir bitki olarak öne çıkar. Mutfak kültüründe zeytinyağlı bezelye, etli bezelye ve pilav garnitürü olarak yaygın biçimde kullanılır. Serin ve nemli koşullardan hoşlanması, sıcağa duyarlı olması nedeniyle genellikle sonbahar ve ilkbahar dönemlerinde ekilir. Gıda sanayisinde dondurulmuş sebze ve konserve sektörünün başlıca hammaddelerinden biri olması, bezelyeyi hem taze pazar hem de işleme sanayisi açısından ekonomik önem taşıyan bir tarım ürünü haline getirir.
Bezelye serin iklimden hoşlanan bir bitki olduğu için Türkiye'de kışları çok sert geçmeyen, ilkbaharı serin ve nemli olan bölgelerde daha başarılı yetişir. Taze bezelye üretiminde Marmara ve Ege bölgeleri, özellikle konserve ve dondurulmuş gıda sanayisinin yoğunlaştığı Bursa, Balıkesir, İzmir ve Manisa çevresi öne çıkar; buradaki ılıman iklim, sanayi tesislerine yakınlık ve sözleşmeli üretim geleneği bölgeyi elverişli kılar. Akdeniz kıyı kuşağında (Antalya, Mersin, Adana) kışın ılık geçmesi sayesinde erkenci taze bezelye yetiştiriciliği yapılabilir. İç Anadolu ve Marmara'nın iç kesimlerinde ise ilkbahar ekimiyle üretim mümkündür. Bezelye derin, iyi drene olan, tınlı ve organik maddece zengin toprakları sever; aşırı asidik ve su tutan ağır topraklarda kök hastalıkları artar. Sıcağa ve kuraklığa duyarlı olması nedeniyle çiçeklenme ve tane bağlama döneminin yüksek yaz sıcaklarına denk gelmemesi için ekim zamanı bölgeye göre ayarlanır.
Bezelyede verim; çeşit (bodur/sırık, taze/kuru amaçlı), ekim zamanı, sulama, gübreleme ve iklim koşullarına göre önemli ölçüde değişir. Taze (yeşil kabuklu) bezelyede dekara verim genel olarak birkaç yüz kilogramdan başlayıp uygun koşullarda daha yüksek düzeylere çıkabilir; kuru tane bezelyede ise dekara verim taze üretime göre daha düşük seyreder. Kesin rakamlar için TÜİK bitkisel üretim istatistikleri ve bölgesel araştırma sonuçları esas alınmalıdır. Verimi etkileyen başlıca etkenler şunlardır: çeşit seçimi ve tohum kalitesi, ekim sıklığı ve zamanı, çiçeklenme ile tane bağlama döneminde sıcaklık (aşırı sıcak tane tutumunu düşürür), toprak nemi ve düzenli sulama, toprağın drenajı ve pH değeri, dengeli gübreleme (baklagil olduğu için azot ihtiyacı düşüktür, fosfor ve potasyum önemlidir), rizobium bakterisiyle etkin nodül oluşumu ve külleme, kök çürüklüğü ile yaprak bitleri gibi hastalık ve zararlılarla mücadele. Hasadın tanelerin gevrek ve yeşil olduğu uygun olgunlukta yapılması da kalite ve pazar değerini doğrudan etkiler.
Bezelye, Türkiye'de hem taze sofralık pazarda hem de gıda sanayisinde talep gören bir üründür. İç tüketimin önemli bölümü taze bezelye olarak hallerden ve pazarlardan karşılanırken; konserve ve dondurulmuş sebze sektörü, üreticilerle yapılan sözleşmeli üretim yoluyla düzenli hammadde tedarik eder. Bu yönüyle bezelye, tarımsal sanayi ile üretici arasında bağ kuran ürünlerden biridir. Dondurulmuş bezelye, tek başına veya karışık dondurulmuş sebze ürünlerinin bir bileşeni olarak ihracata konu olabilmektedir. Kuru bezelye ve bezelye unu ise bitkisel protein kaynağı olarak gıda ve yem sanayisinde kullanılır; küresel ölçekte bitki bazlı protein talebinin artması bu alana ilgiyi yükseltmektedir. Türkiye baklagil ürünlerinde kimi yıllarda dış ticarete konu olan ürünlerde arz-talep dengesine göre ithalat da yapabilmektedir. Güncel ve doğru dış ticaret rakamları için TÜİK dış ticaret istatistikleri ve Ticaret Bakanlığı verileri esas alınmalıdır. Ekonomik önemi; katma değerli işlenmiş ürünlere hammadde sağlaması, ekim nöbetinde toprağı iyileştirerek sonraki ürünün maliyetini düşürmesi ve istihdama katkısıyla öne çıkar.
Bezelye serin iklim bitkisidir ve sıcağa duyarlıdır. Kışı ılık geçen Akdeniz ve Ege kıyılarında sonbahar-kış ekimi yapılabilirken, kışı sert geçen İç Anadolu ve Marmara'nın iç kesimlerinde erken ilkbaharda ekilir. Amaç, çiçeklenme ve tane bağlama döneminin aşırı yaz sıcaklarına denk gelmemesidir.
Evet. Bezelye bir baklagildir ve kök nodüllerinde yaşayan Rhizobium bakterileri havanın serbest azotunu bağlayarak toprağı zenginleştirir. Bu nedenle ekim nöbetinde kendinden sonra ekilen tahıl veya sebzenin azot ihtiyacını azaltır ve toprak verimliliğini artırır.
Taze bezelye, taneler henüz yeşil, gevrek ve şekerli iken hasat edilip sebze olarak tüketilir veya konserve ile dondurulmuş ürün yapılır. Kuru bezelye ise taneler tam olgunlaşıp kuruduktan sonra hasat edilir; daha çok bitkisel protein kaynağı olarak yemeklerde, çorbalarda ve yem sanayisinde değerlendirilir.
Bezelye derin, iyi drene olan, organik maddece zengin, tınlı toprakları sever. Su tutan ağır ve aşırı asidik topraklarda kök çürüklüğü gibi hastalıklar artar. Hafif nemli ve gevşek yapılı, hafif asidik ile nötr pH aralığındaki topraklar en iyi sonucu verir.
Bezelyede külleme (kül hastalığı), kök çürüklükleri, mildiyö gibi mantari hastalıklar ile yaprak bitleri ve bezelye böceği gibi zararlılar sık görülür. Havalanan geniş sıralı ekim, dayanıklı çeşit seçimi, ekim nöbeti ve zamanında bitki koruma önlemleriyle bu sorunlar azaltılabilir.
Bezelye, ekimden yaklaşık 60-90 gün sonra hasat edilebilir. Hasat süresi, çeşide ve iklim koşullarına göre değişiklik gösterebilir.
Bezelye, hafif, iyi drene olmuş ve besin açısından zengin toprakları tercih eder. Serin iklimlerde daha iyi gelişir ve don olaylarına karşı hassastır.
Bezelye, toprak neminin düzenli olarak kontrol edilmesini gerektirir. Özellikle çiçeklenme ve tane dolum dönemlerinde sulama sıklığı artırılmalıdır.
Bezelye çeşitleri arasında tatlı bezelye, kuru bezelye ve dondurulmuş bezelye gibi türler bulunur. Her birinin yetiştirme koşulları ve kullanım alanları farklıdır.
Bezelye, kök çürüklüğü, yaprak lekesi ve bezelye sineği gibi hastalık ve zararlılara karşı hassastır. Bu nedenle düzenli kontrol ve uygun bakım yapılması önemlidir.
Bezelye bitkileri genellikle budama gerektirmese de, fazla yaprak ve sürgünlerin temizlenmesi verimi artırabilir. Ayrıca, destek sağlamak için tel veya direk kullanımı faydalı olabilir.
Taze bezelye, buzdolabında nemli bir bezle sarılarak birkaç gün saklanabilir. Uzun süreli saklama için dondurulması önerilir.
Sera ortamında bezelye, daha kontrollü koşullarda yetiştirilir ve hastalık riski azalır. Açık alanda ise doğal iklim etkileri altında büyür, ancak daha fazla bakım gerektirebilir.
Bezelye, baklagil olduğu için, tahıllar ve diğer sebzelerle rotasyon yapılması önerilir. Bu, toprak sağlığını korur ve hastalık riskini azaltır.
Bezelye verimi, çeşit, iklim ve bakım koşullarına göre değişir. Düzenli sulama, besin desteği ve zararlılarla mücadele verimi artırabilir.
Bezelye organik olarak yetiştirilirken, kimyasal gübre ve ilaçlar yerine doğal yöntemler kullanılır. Organik toprak ve doğal pest kontrol yöntemleri tercih edilir.
Hasat sonrası bezelyelerin hızlı bir şekilde işlenmesi gerekir. Taze bezelyeler, hemen tüketilmeli veya dondurulmalıdır.
Bezelye bitkileri, genellikle kendine döllenme ile tozlaşır. Ancak, arıların ve diğer böceklerin varlığı, tozlaşmayı destekleyebilir.
Bezelye, hafif soğuk havalara dayanıklıdır ancak sert don olaylarına karşı hassastır. Bu nedenle, don riski olan bölgelerde ekim zamanı dikkatle seçilmelidir.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM).
Harman üzerinde güncel bezelye ilanlarını inceleyin ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Bezelye Bezelye Üreticileri Ücretsiz İlan Ver
Sponsorlu
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
