Menü
Bamya (Abelmoschus esculentus), ebegümecigiller familyasından, sıcak iklim seven tek yıllık bir sebzedir. Ülkemizde taze olarak tüketildigi gibi, özellikle kurutularak kışlık olarak saklanan ve geleneksel Türk mutfagının vazgeçilmez ürünlerinden biridir. Etli ve bahçe tarımı içinde önemli bir yer tutan bamya, küçük boylu ve taneli tipleriyle bilinir; en makbul kabul edilen ince taneli bamyalar bazı yörelerde adeta yöreyle özdeşleşmiştir. Anadolu mutfagında bamya çorbası, etli bamya ve zeytinyaglı bamya gibi tabaklarda öne çıkar. Toplama işçiligi yogun ve elle yapılan bir ürün oldugu için genellikle küçük ve orta ölçekli aile işletmelerinde, pazara yönelik olarak yetiştirilir. Yüksek pazar degeri ve kurutulunca uzun süre saklanabilmesi, çiftçi açısından bamyayı ekonomik olarak cazip kılar. Ülkemizde hem açık tarlada hem de erken üretim amacıyla örtü altında yetiştirilmektedir. Türkiye tarımında alan bakımından büyük bir sebze olmasa da, katma degeri yüksek ve kültürel bakımdan güçlü bir yöresel üründür.
Bamya sıcaga ve uzun, güneşli büyüme mevsimine ihtiyaç duydugu için Türkiye’de daha çok ılıman ve sıcak bölgelerde yetiştirilir. Ege, Akdeniz ve Marmara bölgeleri ile İç Anadolu’nun daha ılıman kesimleri başlıca üretim alanlarıdır. Tokat (özellikle ince taneli bamyasıyla ünlü), Amasya, Antalya, Aydın, Manisa, İzmir, Bursa, Çanakkale ve Konya gibi iller bamya üretiminde öne çıkan yöreler arasında sayılabilir. Bu bölgelerin tercih edilmesinin temel nedeni bamyanın soguga çok duyarlı olması ve düşük sıcaklıklarda gelişiminin durmasıdır; bitki don riski olmayan, gündüz sıcaklıkları yüksek dönemlere ihtiyaç duyar. Toprak bakımından ise derin, tınlı, iyi drene olan, organik maddece zengin ve hafif alkali topraklarda en iyi verimi verir. Su tutan, agır killi ve taban suyu yüksek topraklar bamya için uygun degildir. Sıcaklık ve güneşlenmenin bol oldugu, ilkbahar geç donlarının erken bittigi yöreler, hem erkencilik hem de uzun hasat süresi açısından bamya tarımına elverişlidir.
Bamyada verim; çeşit, iklim, sulama, gübreleme ve özellikle hasat sıklıgına baglı olarak genişçe degişir. Açık tarla koşullarında dekara verim yaklaşık birkaç yüz kilogram ile bir tonun üzeri arasında degişebilmekte; iyi bakım yapılan ve düzenli toplanan parsellerde daha yüksek degerlere ulaşılabilmektedir. İnce taneli, kaliteye yönelik yerel çeşitlerde birim verim, iri taneli çeşitlere göre daha düşük olabilir. Verimi etkileyen başlıca etkenler şunlardır: sık ve düzenli hasat (meyveler körpe iken toplandıgında bitki yeni meyve baglamayı sürdürür, gecikince odunlaşıp verim ve kalite düşer), yeterli ve dengeli sulama, sıcaklıgın uygunlugu, toprak verimliligi ve gübreleme, bitki sıklıgı, çeşit seçimi ile hastalık ve zararlılarla mücadeledir. Kurak stresi ve aşırı sıcak dalgalanmaları çiçek ve meyve dökümüne yol açarak verimi azaltabilir. Kesin rakamlar yöre ve yıla göre degiştiginden, bölgesel tarım il/ilçe müdürlükleri ve TAGEM kayıtlarındaki güncel veriler esas alınmalıdır.
Bamya, Türkiye’de üretim alanı bakımından büyük bir sebze olmamakla birlikte, taze ve özellikle kurutulmuş ürün olarak iç pazarda istikrarlı bir talebe sahiptir. Kurutulmuş bamya, uzun süre saklanabildigi için mevsim dışında da ticareti yapılan, katma degeri yüksek bir üründür ve yöresel pazarlarda önemli bir yer tutar. İç tüketim ağırlıklı bir üründür; taze bamya hasat mevsiminde hallerde ve pazarlarda satılırken, kurutulmuş bamya paketli olarak marketlerde ve yöresel ürün satış noktalarında yıl boyu bulunur. İhracatta bamya, sebze ihracatı içinde büyük hacimli kalemlerden biri olmasa da, kurutulmuş bamya ve dondurulmuş ürün olarak özellikle yurt dışındaki Türk ve Orta Dogu kökenli tüketicilere yönelik niş bir ihracat potansiyeli taşır. Emek yogun bir ürün oldugundan üretici için birim degeri yüksektir. Güncel ve ayrıntılı üretim, dış ticaret rakamları için TÜİK bitkisel üretim ve dış ticaret istatistikleri ile Ticaret Bakanlıgı verileri kaynak alınmalıdır.
Bamya sıcak sever bir sebze oldugu için toprak ısındıktan, geç don tehlikesi geçtikten sonra ilkbaharın sonlarında dogrudan tohumdan ekilir. Bölgeye göre genellikle yaz aylarında meyve vermeye başlar ve don gelene kadar süren uzun bir hasat dönemi vardır. Meyveler körpe ve yumuşakken, birkaç günde bir düzenli olarak toplanır.
Bamya meyvesi hızlı büyür ve gecikince lifleşip odunlaşarak yenmez hale gelir. Ayrıca bitki üzerinde olgunlaşan meyve bırakıldıgında bitki yeni meyve baglamayı yavaşlatır. Bu nedenle meyveler küçük ve körpeyken, birkaç günde bir düzenli hasat edilirse hem kalite hem de toplam verim yüksek olur.
İnce taneli bamya çeşitleri daha küçük, körpe toplanan ve mutfakta daha makbul kabul edilen tiplerdir; Tokat bamyası bunun bilinen örnegidir. İri taneli çeşitler ise daha yüksek verim verebilir ancak lif oranı ve iri yapısı nedeniyle kalite algısı farklıdır. Tüketici tercihi çogunlukla küçük ve ince taneli bamyadan yanadır.
Geleneksel olarak körpe bamyalar iple dizilerek veya tepsilere serilerek gölgede ya da güneşte kurutulur. İyi kurutulmuş bamya nemden uzak, serin ve kuru ortamda uzun süre bozulmadan saklanabilir. Bu sayede mevsim dışında da çorba ve yemeklerde kullanılabilir; kurutulmuş bamya bu yönüyle katma degeri yüksek bir üründür.
Bamya soguga çok duyarlıdır; uzun, sıcak ve güneşli bir büyüme mevsimi ister, don olan dönemlerde gelişimi durur. En iyi verimi derin, tınlı, iyi drene olan ve organik maddece zengin topraklarda verir. Agır killi, su tutan ve taban suyu yüksek topraklar bamya için uygun degildir.
Bamya, genellikle havaların ısınmaya başladığı, don tehlikesinin geçtiği Mayıs ayı başlarında ekilir. Sıcak iklimleri sevdiği için, 20-30 °C arasındaki sıcaklıklar idealdir.
Bamya, ekimden yaklaşık 2-3 ay sonra hasat edilebilir. Hasat zamanı, iklim koşullarına ve bakım uygulamalarına bağlı olarak değişiklik gösterebilir.
Bamya, iyi drene edilmiş, organik maddece zengin, hafif asidik veya nötr toprakları tercih eder. Sıcak ve güneşli iklimlerde daha iyi gelişim gösterir.
Bamya, toprak kurudukça sulanmalıdır. Genellikle haftada bir sulama yeterli olur, ancak sıcak havalarda sulama sıklığı artırılabilir.
Bamya çeşitleri arasında 'Lady Finger', 'Clemson Spineless' ve 'Annie Oakley' gibi popüler türler bulunmaktadır. Her bir çeşit, farklı iklim ve toprak koşullarında farklı verimlilik gösterir.
Bamyada en sık görülen hastalıklar arasında yaprak lekesi ve kök çürüklüğü yer alırken, zararlılar arasında afid ve beyaz sinek bulunmaktadır. Bu zararlılar, bitkilerin sağlığını tehdit edebilir.
Bamya bitkisi genellikle fazla budama gerektirmez; ancak, gelişimi desteklemek için alt yaprakların temizlenmesi faydalı olabilir. Düzenli bakım, sağlıklı bir büyüme için önemlidir.
Bamya, taze olarak buzdolabında 3-5 gün saklanabilir. Uzun süreli saklama için kurutma veya dondurma yöntemleri tercih edilebilir.
Bamya, açık alanda yetiştirilebileceği gibi, serada da yetiştirilebilir. Sera, sıcaklık kontrolü sağlayarak daha iyi verim elde edilmesine yardımcı olabilir.
Bamya, aynı aileden gelen bitkilerle münavebe yapılmamalıdır. Nohut, fasulye gibi farklı bitkilerle rotasyon yapmak, toprağın sağlığını korur.
Bamyanın verimi, yetiştirme koşullarına, çeşitlere ve bakım uygulamalarına göre değişiklik gösterir. İyi bakım ile yüksek verim elde etmek mümkündür.
Bamya organik olarak yetiştirilirken, kimyasal gübre ve ilaçlar kullanılmamalıdır. Organik gübreler ve doğal yöntemlerle bitki sağlığı korunmalıdır.
Bamya hasat edildikten sonra hemen işlenmelidir. Taze olarak tüketileceği gibi, kurutma veya dondurma yöntemleriyle saklanabilir.
Bamya, genellikle rüzgar ve böcekler aracılığıyla tozlaşır. Doğru polinatörlerin bulunması, verimi artırmak için önemlidir.
Bamya, soğuğa ve dona karşı oldukça hassastır. Don riskinin geçtiği sıcak iklimlerde yetiştirilmesi önerilir.
Bamya için en uygun toprak pH'ı 6.0 ile 7.0 arasında olmalıdır. Bu pH aralığı, bitkinin besin maddelerini en iyi şekilde almasına yardımcı olur.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı - Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM).
Harman üzerinde güncel bamya ilanlarını inceleyin ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Bamya Bamya Üreticileri Ücretsiz İlan Ver
Sponsorlu
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
