Menü
Bamya (Abelmoschus esculentus), ebegümecigiller (Malvaceae) familyasından, sıcak iklim seven, uzun vejetasyon dönemine sahip bir yazlık sebzedir. Kazık köklü yapısı sayesinde toprağın derin katmanlarından yararlanır ve orta düzeyde besin talep eder. Ancak aynı tarlada üst üste yetiştirildiğinde verimi hızla düşer, çünkü kök-ur nematodları, solgunluk etmenleri ve toprak kaynaklı funguslar birikir. Bu nedenle bamya, iyi kurgulanmış bir ekim nöbeti (münavebe) içinde değerlendirilmelidir. Münavebe, hem toprak yorgunluğunu önler hem de zararlı ve hastalık döngüsünü kırarak kimyasal girdi ihtiyacını azaltır. Baklagillerin toprağa kazandırdığı azottan sonra ekilmesi, bamyanın vejetatif gelişimini ve meyve bağlamasını destekler. Bu içerikte bamya için uygun ön ve ard bitkiler, kaçınılması gereken familya tekrarları ve dört yıllık örnek bir münavebe planı olgusal agronomi ilkeleriyle ele alınmıştır. Doğru planlama, sürdürülebilir ve ekonomik bir üretim için temel koşuldur.
Bamyada münavebe, öncelikle toprak kaynaklı hastalık ve zararlıların baskısını kırdığı için kritiktir. Bamya; kök-ur nematodlarına (Meloidogyne spp.), fusarium ve verticillium solgunluğuna karşı duyarlıdır. Aynı tarlada arka arkaya bamya ya da aynı etmenlere konukçuluk eden bitkiler yetiştirildiğinde bu patojenlerin toprakta popülasyonu artar ve verim ciddi biçimde düşer. Ekim nöbeti, konukçu bitkinin araya girmemesiyle bu döngüyü zayıflatır. İkinci olarak besin dengesi açısından önemlidir: bamya uzun süre meyve verdiği için topraktan düzenli olarak azot, fosfor ve potasyum çeker. Baklagil gibi azot bağlayan bir ön bitki bu dengeyi onarır, tek yönlü besin tüketimini engeller. Üçüncü olarak yabancı ot yönetimi kolaylaşır; farklı büyüme dönemine ve sıra aralığına sahip bitkilerin dönüşümlü ekilmesi, belirli yabancı ot türlerinin baskın hale gelmesini önler. Ayrıca farklı kök derinliğine sahip bitkilerin ardışıklığı toprak strüktürünü iyileştirir ve organik madde dağılımını dengeler.
Bamya için en uygun ön bitkiler baklagillerdir. Fasulye, bezelye, börülce ve mercimek gibi baklagiller (Fabaceae), kök nodüllerindeki bakteriler aracılığıyla havadaki azotu toprağa bağlar; böylece bamya azotça zengin bir toprakta gelişir ve daha iyi meyve bağlar. Baklagillerden sonra bamya ekimi klasik ve güvenilir bir tercihtir. Buğday, arpa ve mısır gibi tahıllar (Poaceae) da iyi ön bitkilerdir; yoğun sap-kök kalıntılarıyla organik maddeyi artırır, farklı hastalık grubuna sahip oldukları için bamyanın patojen döngüsünü kırarlar. Soğan ve sarımsak (Alliaceae) gibi kokulu bitkiler nematod baskısını azaltmaya yardımcı olduğu için hem ön hem ard bitki olarak uygundur. Bamyadan sonra ise topraktaki azotu iyi değerlendiren tahıllar veya yaprağı yenen lahanagiller (Brassicaceae; lahana, karnabahar) yerleştirilebilir. Bu familya çeşitliliği, hem besin dengesini korur hem de aynı patojenlere konukçuluk etmediği için toprak sağlığını sürdürür.
En temel kural, bamyayı aynı tarlada üst üste ekmemektir; en az üç yıl aynı parsele bamya dönmemelidir. Aynı familyadan (Malvaceae) pamuk ve hibiskus gibi bitkilerin bamyadan hemen önce veya sonra ekilmesinden kaçınılmalıdır, çünkü bunlar benzer hastalık ve zararlılara konukçuluk ederek toprak patojen yükünü artırır. Ayrıca kök-ur nematodlarına ve solgunluk hastalıklarına duyarlı olan patlıcangiller (Solanaceae; domates, patlıcan, biber, patates) bamya ile ardışık ekilmemelidir; bu bitkiler nematod ve fusarium popülasyonunu besleyerek bir sonraki bamya ürününde zararı büyütür. Nematod baskısının bilindiği tarlalarda duyarlı bitkilerin arka arkaya gelmesi kesinlikle önlenmelidir. Su tutan, drenajı bozuk ve solgunluk geçmişi olan tarlalara bamya yerleştirmek de risklidir. Sürekli aynı besin profiline sahip bitkilerin (örneğin ağır azot tüketen bitkilerin) peş peşe ekilmesi toprağı tek yönlü yorar ve verimi düşürür.
Aşağıda bamyayı içeren dört yıllık örnek bir ekim nöbeti planı yer alır. Birinci yıl: Baklagil (fasulye veya börülce) ekilir; toprak azotça zenginleştirilir ve yapısı iyileştirilir. İkinci yıl: Bamya ekilir; baklagilin bıraktığı azottan yararlanarak güçlü vejetatif gelişim ve iyi meyve bağlama sağlanır. Üçüncü yıl: Tahıl (buğday, arpa veya mısır) ekilir; farklı hastalık grubu sayesinde toprak patojen döngüsü kırılır, bol kök-sap kalıntısıyla organik madde artar. Dördüncü yıl: Lahanagiller (lahana, karnabahar) veya soğan-sarımsak ekilir; hem familya çeşitliliği korunur hem de kokulu bitkilerle nematod baskısı azaltılır. Beşinci yılda döngü yeniden baklagil ile başlatılabilir. Bu planda bamya ile aynı familyadan pamuk-hibiskus ve nematoda duyarlı patlıcangiller bilinçli olarak dışarıda tutulmuştur. Böylece toprak sağlığı, besin dengesi ve hastalık kontrolü sürdürülebilir biçimde sağlanır.
Bamya en iyi baklagillerden (fasulye, bezelye, börülce, mercimek) sonra ekilir. Baklagiller kök nodüllerindeki bakteriler aracılığıyla toprağa azot bağladığı için bamya azotça zengin bir toprakta gelişir, daha güçlü vejetatif büyüme gösterir ve meyveyi daha iyi bağlar. Baklagil bulunmuyorsa buğday, arpa veya mısır gibi tahıllar da uygun ön bitkidir; bunlar farklı hastalık grubuna sahip olduğu için toprak patojen döngüsünü kırar.
Hayır. Bamyanın aynı tarlada üst üste ekilmesi önerilmez. Arka arkaya ekimde kök-ur nematodları, fusarium ve verticillium solgunluğu gibi toprak kaynaklı etmenler birikir, verim hızla düşer. Aynı parsele en az üç yıl bamya dönmemeli, arada farklı familyalardan bitkiler yetiştirilmelidir.
Bamyadan sonra topraktaki azotu iyi değerlendiren tahıllar (buğday, arpa, mısır) veya farklı familyadan lahanagiller (lahana, karnabahar) ekilebilir. Soğan ve sarımsak gibi kokulu Alliaceae bitkileri de hem familya çeşitliliği sağladığı hem de nematod baskısını azaltmaya yardımcı olduğu için iyi bir ard bitki tercihidir. Bamyadan sonra pamuk ve patlıcangillerden kaçınılmalıdır.
Bamya, aynı familyadan (Malvaceae) olan pamuk ve hibiskus ile ardışık ekilmemelidir; benzer hastalık ve zararlılara konukçuluk ettikleri için toprak patojen yükünü artırırlar. Ayrıca kök-ur nematodu ve solgunluğa duyarlı patlıcangiller (domates, patlıcan, biber, patates) de bamya ile arka arkaya getirilmemelidir, çünkü bu etmenlerin topraktaki popülasyonunu beslerler.
Münavebe, bamyanın en çok etkilendiği toprak kaynaklı nematod ve solgunluk etmenlerinin döngüsünü kırar; konukçu bitki araya girmediği için patojen popülasyonu düşer. Ayrıca baklagil gibi azot bağlayan ön bitkiler besin dengesini onararak bamyanın gelişimini destekler, farklı kök yapısına sahip bitkiler toprak strüktürünü iyileştirir ve yabancı ot baskısını azaltır. Bu etkilerin toplamı verimi ve ürün kalitesini yükseltir.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM). Münavebe planı bölge, toprak ve iklim koşullarına göre uyarlanmalıdır.
Harman üzerinde güncel bamya ilanlarını inceleyin ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Bamya Bamya Ne Zaman Ekilir Bamya Yetiştiriciliği Tüm Bamya BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
