Bezelye yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.
Bezelye Hastalıkları
Bezelye Mildiyösü
Peronospora viciae
Belirti: Yaprakların üst yüzeyinde önce soluk yeşil, sonra sararıp kahverengileşen lekeler oluşur. Bu lekelerin alt yüzeyinde gri mor renkli kül gibi bir küf tabakası görülür. Hastalık ilerledikçe yapraklar kıvrılıp kurur, genç bitkilerde gelişme durur ve baklalarda da renk bozuklukları ile şekil bozuklukları ortaya çıkabilir.
Etmen / koşul: Serin ve nemli hava koşullarında hızla gelişir; özellikle 8-20 derece sıcaklık ve yaprak üzerinde altı saat ya da daha uzun süren ıslaklık enfeksiyon için elverişlidir. İlkbaharın serin yağışlı dönemlerinde yaygındır.
Önlem: Dayanıklı çeşit kullanımı, en az üç-dört yıllık münavebe, sık ekimden kaçınarak iyi havalandırma sağlanması, hastalıklı bitki artıklarının tarladan toplanıp imha edilmesi ve aşırı sulamadan kaçınılması önerilir.
Bezelye Antraknozu (Askokita Yanıklığı)
Ascochyta pisi
Belirti: Yaprak, sap ve baklalarda kenarları koyu kahverengi, ortası açık renkli yuvarlak veya köşeli lekeler oluşur. Lekelerin ortasında etmenin küçük siyah noktacıkları (piknidyumları) görülür. Sapta oluşan lekeler çökükleşip bitkiyi boğabilir; baklalardaki lekeler tohuma geçerek tohumda lekelenme ve çürümeye yol açar.
Etmen / koşul: Bol yağışlı geçen ilkbahar aylarında ve yüksek nemde hızla yayılır; bu koşullarda ürün kaybı yüzde 20 veya daha fazla olabilir. Etmen tohum ve bitki artıklarıyla taşınır.
Önlem: Sağlıklı ve sertifikalı tohum kullanımı, hastalıksız tarladan tohum alınması, münavebe uygulanması ve hasat sonrası bitki artıklarının tarladan uzaklaştırılıp imha edilmesi temel önlemlerdir.
Bezelye Küllemesi
Erysiphe pisi
Belirti: Yaprak, sap ve baklaların yüzeyinde önce dağınık beyaz un serpilmiş gibi küf lekeleri belirir, sonra bu lekeler birleşerek tüm yüzeyi beyaz bir tabaka ile kaplar. İlerleyen dönemde yapraklar sararır, kıvrılır ve erken dökülür; baklalar küçük ve kalitesiz kalır.
Etmen / koşul: Genellikle yetişme döneminin sonlarına doğru, gündüz sıcak gece serin ve nemli geçen, çiğ oluşumunun fazla olduğu dönemlerde hızla gelişir. Diğer küflerden farklı olarak yüksek yağış olmadan da yayılabilir.
Önlem: Dayanıklı çeşit tercih edilmesi, erken ekimle hassas dönemin sıcak kuru aylara denk getirilmemesi, sık ekimden kaçınılması ve hava akımını artıracak seyreklikte ekim yapılması yararlıdır.
Fusarium Solgunluğu ve Kök Çürüklüğü
Fusarium oxysporum f.sp. pisi
Belirti: Bitkilerde alt yapraklardan başlayarak sararma, solma ve gelişme geriliği görülür. Kök boğazı ve kök bölgesi kahverengileşip çürür, iletim demetleri kesitte kızılımsı kahverengiye boyanır. Solan bitkiler gün ortası sıcakta pörsür ve sonunda tamamen kurur; tarlada dağınık ölü bitki kümeleri oluşur.
Etmen / koşul: Toprak kökenli bir etmendir; sıcak topraklarda, ağır ve drenajı kötü, su tutan zeminlerde ve aşırı sulanan tarlalarda zarar artar. Etmen toprakta uzun yıllar canlı kalır.
Önlem: Dayanıklı çeşit kullanımı, uzun süreli münavebe (baklagil ekilmeyen yıllar bırakmak), drenajın iyileştirilmesi, aşırı sulamadan kaçınılması ve hastalıklı bitkilerin kökleriyle birlikte sökülüp imha edilmesi önerilir.
Bezelye Zararlıları
Bezelye Tohum Böceği
Bruchus pisorum
Zarar şekli: Erginler tarla döneminde taze baklalar üzerine yumurta bırakır; çıkan larvalar tane içine girerek beslenir. Tohumun içi oyularak yenir ve tane üzerinde dışarıdan yuvarlak bir pencere ya da ergin çıkış deliği görülür. Zarar gören taneler çimlenme gücünü yitirir, hem tohumluk hem de yemeklik değeri düşer.
Koşul: Erginler ilkbaharda çiçeklenme döneminde tarlaya gelir; sıcak ve kurak geçen yıllarda popülasyon yükselir. Zararlı kışı çoğunlukla depodaki ve tarladaki tane içinde geçirir.
Önlem: Temiz ve böceksiz sertifikalı tohum kullanımı, hasadın gecikmeden yapılması, tarla artıklarının imhası, depoların temizlenip havalandırılması ve bulaşık tohumun ekimde kullanılmaması esastır.
Bezelye Yaprak Biti
Acyrthosiphon pisum
Zarar şekli: Yeşil renkli bu yaprak bitleri sürgün uçlarında, taze yapraklarda ve çiçek saplarında koloniler halinde toplanarak bitki özsuyunu emer. Beslenme sonucu yapraklar kıvrılır, sararır, bitki gelişimi durur ve çiçekler dökülür. Salgıladıkları tatlımsı madde üzerinde siyah fumajin mantarı geliştiği için bitki kararır; ayrıca virüs hastalıklarını taşıyarak ikincil zarar yapar.
Koşul: Ilık ve nemli ilkbahar koşullarında hızla çoğalır; bitkinin hızlı geliştiği taze sürgün döneminde yoğunlaşır.
Önlem: Tarla çevresindeki yabancı otların temizlenmesi, dengeli azotlu gübreleme ile aşırı sulu sürgün gelişiminin önlenmesi ve uğur böceği gibi doğal düşmanların korunması popülasyonu baskılar.
Kırmızı Örümcek (İki Noktalı Akar)
Tetranychus urticae
Zarar şekli: Çok küçük olan bu akarlar yaprakların alt yüzünde beslenir; emgi sonucu yaprak üst yüzeyinde önce sarı beyaz noktalanmalar, sonra bronzlaşma ve kuruma görülür. Yoğunlukta yaprak altında ince ağ örgüsü oluşur, yapraklar kavrularak dökülür ve bitki cılızlaşır.
Koşul: Sıcak ve kurak hava koşullarında, tozlu ve susuz kalmış bitkilerde hızla çoğalır; yaz aylarında zararı artar.
Önlem: Bitkinin susuz bırakılmaması, tozlanmayı azaltacak önlemler, yabancı ot temizliği ve doğal düşmanı olan avcı akar ve böceklerin korunması önerilir.
Bezelye Güvesi
Cydia nigricana
Zarar şekli: Kelebekler çiçeklenme döneminde yumurtalarını bitki üzerine bırakır; çıkan küçük larvalar baklaların içine girerek taneleri yer. Bakla dışından zarar belli olmayabilir, ancak açıldığında taneler arasında larva, dışkı ve örülmüş ipliksi artıklar görülür. Zarar gören taneler yenmez ve tohumluk değerini kaybeder.
Koşul: Erginler ilkbahar sonu çiçeklenme döneminde uçar; ılık geçen mevsimlerde nesil sayısı ve zarar artar. Zararlı kışı toprakta koza içinde geçirir.
Önlem: Erken olgunlaşan çeşitlerle ekim zamanını ayarlayarak çiçeklenmenin kelebek uçuşuyla çakışmasını azaltmak, münavebe, derin sürümle topraktaki kışlayan bireyleri açığa çıkarmak ve hasat artıklarını imha etmek etkilidir.
Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.
Sık Sorulan Sorular
Bezelye bezelye mildiyösü belirtileri nelerdir?
Yaprakların üst yüzeyinde önce soluk yeşil, sonra sararıp kahverengileşen lekeler oluşur. Bu lekelerin alt yüzeyinde gri mor renkli kül gibi bir küf tabakası görülür. Hastalık ilerledikçe yapraklar kıvrılıp kurur, genç bitkilerde gelişme durur ve baklalarda da renk bozuklukları ile şekil bozuklukları ortaya çıkabilir.
Yaprak, sap ve baklalarda kenarları koyu kahverengi, ortası açık renkli yuvarlak veya köşeli lekeler oluşur. Lekelerin ortasında etmenin küçük siyah noktacıkları (piknidyumları) görülür. Sapta oluşan lekeler çökükleşip bitkiyi boğabilir; baklalardaki lekeler tohuma geçerek tohumda lekelenme ve çürümeye yol açar.
Bezelye bezelye küllemesi belirtileri nelerdir?
Yaprak, sap ve baklaların yüzeyinde önce dağınık beyaz un serpilmiş gibi küf lekeleri belirir, sonra bu lekeler birleşerek tüm yüzeyi beyaz bir tabaka ile kaplar. İlerleyen dönemde yapraklar sararır, kıvrılır ve erken dökülür; baklalar küçük ve kalitesiz kalır.
Bezelye bezelye tohum böceği zararı nasıl anlaşılır?
Erginler tarla döneminde taze baklalar üzerine yumurta bırakır; çıkan larvalar tane içine girerek beslenir. Tohumun içi oyularak yenir ve tane üzerinde dışarıdan yuvarlak bir pencere ya da ergin çıkış deliği görülür. Zarar gören taneler çimlenme gücünü yitirir, hem tohumluk hem de yemeklik değeri düşer.
Bezelye bezelye yaprak biti zararı nasıl anlaşılır?
Yeşil renkli bu yaprak bitleri sürgün uçlarında, taze yapraklarda ve çiçek saplarında koloniler halinde toplanarak bitki özsuyunu emer. Beslenme sonucu yapraklar kıvrılır, sararır, bitki gelişimi durur ve çiçekler dökülür. Salgıladıkları tatlımsı madde üzerinde siyah fumajin mantarı geliştiği için bitki kararır; ayrıca virüs hastalıklarını taşıyarak ikincil zarar yapar.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı - Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü, Üretici Bilgi Köşesi (Yemeklik Baklagil) ve Zirai Mücadele Teknik Talimatları (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).
Deneyimini iyileştirmek için çerez kullanıyoruz. Zorunlu olmayanlar yalnızca onayınla çalışır. Detay: Çerez Aydınlatma Metni.
Çerez Tercihleri
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
+ Kesinlikle Gerekli (Zorunlu) ÇerezlerHer Zaman Aktif
Oturum, güvenlik ve dil tercihi gibi sitenin çalışması için gereklidir. Devre dışı bırakılamaz.
+ İşlevsel Çerezler
Önceki ziyaret ve seçimlerinize dayanarak (örn. son aramalar, favori filtreler) daha kişisel bir deneyim sunar; üçüncü taraf tedarikçiler tarafından yerleştirilebilir.
Yurt Dışı Aktarım İzniAçık rıza metni kapsamında onay vermek için imleci kaydırın.
+ Performans ve Analitik Çerezleri
İnternet Sitesi ziyaret ve trafiğini takip ve analiz etmemizi sağlar; hangi alanların sık ya da seyrek ziyaret edildiğini görüp trafiği optimize ederiz.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Google)Açık rızanızı vermeniz halinde, Google Analytics çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz raporlama amacıyla yurt dışında yerleşik Google LLC'ye aktarılabilecektir.
+ Kişiselleştirilmiş Reklam ve Pazarlama Çerezleri
Görüntüleme geçmişinize ve ziyaretçi profilinize uygun olarak, sitede veya site harici mecralarda kişiselleştirilmiş ürün ve hizmet tanıtımı yapmak için kullanılır.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Facebook)Açık rızanızı vermeniz halinde, Facebook Pixel çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz kişiselleştirilmiş reklam sunumu amacıyla yurt dışında yerleşik Meta Inc.'e aktarılabilecektir.
