Menü
Bezelye (Pisum sativum), baklagiller (Fabaceae) familyasından serin iklim sever bir kışlık ya da erken ilkbahar bitkisidir. Kök nodüllerindeki Rhizobium leguminosarum bakterileriyle ortak yaşayarak havanın serbest azotunu toprağa bağlar; bu özelliği onu münavebe (ekim nöbeti) sistemlerinin en değerli halkalarından biri yapar. Türkiye'de İç Anadolu, Marmara, Ege ve Göller Bölgesi'nde hem tane hem de yeşil sofralık amaçlı yetiştirilen bezelye, kısa vejetasyon süresi sayesinde ikinci ürün ve ara ürün planlamasına da uygundur. Sürekli aynı tarlada baklagil yetiştirmek toprakta hastalık ve zararlı baskısını artırdığından, bezelyenin genellikle tahıl ağırlıklı bir rotasyon içine yerleştirilmesi önerilir. Doğru kurgulanmış bir ekim nöbetinde bezelye, kendinden sonra gelen azot isteği yüksek ürünler için toprağı zenginleştirirken, önceki tahıl ürününün geride bıraktığı fakir azot ortamını da avantaja çevirir. Bu yaklaşım hem verimi hem toprak sağlığını uzun vadede korur.
Bezelye üretiminde münavebe, öncelikle toprak kaynaklı hastalık ve zararlıların birikmesini engellediği için hayati önem taşır. Aynı tarlaya arka arkaya bezelye ya da başka baklagil ekildiğinde Aphanomyces euteiches ve Fusarium etmenlerinin neden olduğu kök çürüklükleri, Sclerotinia (beyaz çürüklük), Ascochyta yanıklığı ve külleme (Erysiphe pisi) toprakta ve bitki artıklarında kalıcı hale gelir. Bezelye tohum böceği (Bruchus pisorum) ve bezelye yaprak biti gibi zararlıların da popülasyonu tekrarlı ekimde hızla yükselir. Rotasyon, bu etmenlerin konukçusuz kalmasını sağlayarak döngüyü kırar. İkinci olarak besin elementi dengesi açısından önemlidir: bezelye azot bağlayıp toprağı bu yönden zenginleştirse de fosfor ve potasyum gibi elementleri tüketir; farklı kök derinliği ve besin talebi olan ürünlerle sıralanması toprağın tek yönlü yorulmasını önler. Ayrıca bezelyenin erken hasat edilmesi, tarlanın yabancı ot mücadelesi ve toprak işleme için uygun boşluk bırakmasıyla yabancı ot tohum bankasının azaltılmasına da katkı sağlar.
Bezelye için en uygun ön bitkiler tahıllardır. Buğday, arpa, yulaf ve mısır gibi tahıllar topraktaki azotu tükettiğinden, bunlardan sonra ekilen bezelye azot bağlama kapasitesiyle boşluğu doldurur ve tahılların bıraktığı temiz, hastalık baskısı düşük tarla bezelyeye elverişli olur. Tahılların lifli sap artıkları toprak yapısını da iyileştirir. Bezelyeden sonra ise azot isteği yüksek ürünler tercih edilmelidir. Baklagilin geride bıraktığı bağlı azottan en çok buğday, arpa ve özellikle mısır gibi tahıllar ile lahana, karnabahar, brokoli gibi turpgiller (Brassicaceae) ve patates, pancar gibi çapa bitkileri faydalanır. Kök derinliği bezelyeden farklı olan bu ürünler toprağın farklı katmanlarını kullanarak profil dengesini korur. Ayçiçeği ve kolza gibi yağlı tohumlu endüstri bitkileri de bezelye sonrası rotasyona iyi uyar, çünkü bezelye ile ortak toprak hastalığı paylaşmazlar ve derin kökleriyle toprağı gevşetirler.
Bezelyeden önce veya sonra aynı familyadan baklagillerin (fasulye, nohut, mercimek, bakla, fiğ, börülce, soya) ekilmesinden kesinlikle kaçınılmalıdır. Bu bitkiler Sclerotinia, Fusarium, Aphanomyces kök çürüklüğü, Ascochyta ve Botrytis gibi ortak hastalık etmenlerini ve bezelye tohum böceği, yaprak biti gibi zararlıları paylaştığından üst üste ekim bu sorunları toprakta biriktirir. Aynı tarlaya bezelye en az 3 ila 4 yıl aralıkla dönmelidir; ard arda baklagil rotasyonu kök çürüklüğü etmenlerinin sporlarını kalıcı hale getirir. Sclerotinia'ya duyarlı ayçiçeği, kolza ve bazı sebzelerin bezelyeyle çok sık dönüşümlü ekilmesi de bu hastalığın baskısını artırabileceğinden dikkatli planlanmalıdır. Ayrıca drenajı zayıf, taban suyu yüksek tarlalarda bezelye ekimi kök çürüklüğü riskini yükselttiğinden bu tür alanlar rotasyona alınmadan önce iyileştirilmelidir. Yabancı ot ilaçları yönünden, önceki üründe kullanılan bazı kalıntılı herbisitlerin bezelyeye zarar verebileceği unutulmamalı, ön bitki seçimi buna göre yapılmalıdır.
İç Anadolu ve geçit kuşağı koşullarına uygun dört yıllık örnek bir ekim nöbeti şöyle kurulabilir: 1. Yıl Buğday (tahıl): toprağı azotça tüketir, temiz bir tarla bırakır. 2. Yıl Bezelye (baklagil): buğdaydan sonra ekilir, kök nodülleriyle azot bağlayarak toprağı zenginleştirir ve erken hasadıyla yabancı ot mücadelesine imkan tanır. 3. Yıl Mısır veya Ayçiçeği (çapa/endüstri bitkisi): bezelyenin bıraktığı azottan yoğun biçimde faydalanır, derin kökleriyle toprağın alt katmanlarını değerlendirir. 4. Yıl Arpa (tahıl): rotasyonu tamamlar ve bir sonraki döngüde tarlayı yeniden bezelyeye hazırlar. Alternatif olarak sebze ağırlıklı bir sistemde plan şöyle olabilir: 1. Yıl Bezelye, 2. Yıl Lahana veya karnabahar (turpgiller), 3. Yıl Patates, 4. Yıl Buğday. Her iki planda da baklagil olan bezelye dört yılda yalnızca bir kez aynı tarlaya gelir; bu da hastalık ve zararlı döngüsünün kırılmasını sağlar.
Bezelye için en ideal ön bitki tahıllardır. Buğday, arpa veya mısır hasadından sonra ekilen bezelye, bu ürünlerin tükettiği azotu kök nodülleriyle geri kazandırır. Tahıl sonrası tarla, baklagil hastalıkları yönünden temiz olduğundan bezelye sağlıklı gelişir. Baklagil bir üründen sonra bezelye ekmekten kaçınılmalıdır.
Bezelyeden sonra azot ihtiyacı yüksek ürünler tercih edilmelidir. Bezelyenin toprağa bağladığı azottan en çok mısır, buğday, arpa gibi tahıllar ile lahana grubu sebzeler ve patates faydalanır. Ayçiçeği ve kolza gibi yağlı tohumlar da bezelyeyle ortak hastalık paylaşmadığı için uygundur.
Hayır. Bezelye aynı tarlaya en az 3 ila 4 yıl aralıkla dönmelidir. Ard arda ekim, Aphanomyces ve Fusarium kök çürüklükleri, Sclerotinia ve Ascochyta gibi toprak kaynaklı hastalıkların yanı sıra bezelye tohum böceği popülasyonunu artırır. Bu da verimde ciddi düşüşe yol açar.
Fasulye, nohut, mercimek, bakla ve fiğ gibi baklagiller bezelyeyle aynı hastalık etmenlerini ve zararlıları paylaşır. Bir baklagilden sonra bezelye ekildiğinde toprakta biriken Sclerotinia, Fusarium ve kök çürüklüğü sporları bezelyeyi hemen etkiler. Bu nedenle baklagiller rotasyonda üst üste getirilmemelidir.
Evet. Bezelye, kök nodüllerinde yaşayan Rhizobium leguminosarum bakterileri sayesinde havanın azotunu bağlar ve bitki artıklarıyla toprakta azot bırakır. Bu nedenle kendinden sonra ekilen tahıl ve sebzelerin azotlu gübre ihtiyacını azaltır. Ancak fosfor ve potasyumu tükettiği için sonraki ürünlerde bu elementlerin takviyesi gerekir.
Kaynak: TAGEM (Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü) Yemeklik Baklagil Yetiştiriciliği. Münavebe planı bölge, toprak ve iklim koşullarına göre uyarlanmalıdır.
Harman üzerinde güncel bezelye ilanlarını inceleyin ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Bezelye Bezelye Ne Zaman Ekilir Bezelye Yetiştiriciliği Tüm Bezelye BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
