Menü
Karnabahar (Brassica oleracea var. botrytis) lahanagiller (Brassicaceae) familyasından, besin maddesine oldukça aç bir sebzedir. Serin mevsim ister ve topraktan yoğun azot, fosfor ile bor gibi mikro besinleri çeker. Bu yoğun tüketim ve familyaya özgü toprak kaynaklı hastalıklar, karnabaharı münavebe (ekim nöbeti) planlamasına en çok ihtiyaç duyan sebzelerden biri yapar. Aynı tarlaya arka arkaya karnabahar veya başka bir lahanagil ekilirse, toprakta kök uru (Plasmodiophora brassicae) etmeni birikir, bitki paraziti nematodlar çoğalır ve verim hızla düşer. Doğru bir nöbet sisteminde karnabahardan önce toprağa azot bağlayan baklagiller veya toprak yapısını iyileştiren tahıllar gelmeli, karnabahardan sonra ise farklı familyalara geçilmelidir. Bu rehberde karnabahar için uygun öncül ve ardıl bitkiler, kaçınılması gereken familyalar ve örnek bir çok yıllık ekim planı, agronomik gerekçeleriyle birlikte açıklanmaktadır.
Karnabaharda münavebe, hem hastalık baskısını hem de besin dengesini yönetmek için kritiktir. Lahanagiller familyasının en yıkıcı sorunu olan kök uru, sporları toprakta yıllarca canlı kaldığı için tek çözümü uzun ekim nöbetidir; aynı tarlada peş peşe lahanagil yetiştirmek bu etmeni katlanarak artırır. Ayrıca karnabahar ağır besleyici bir bitkidir ve topraktan yüksek miktarda azot ile bor çeker; nöbetsiz üretim toprağı fakirleştirir ve fizyolojik bozukluklara (içi boşalma, kahverengileşme) yol açar. Farklı kök derinliğine ve besin talebine sahip bitkilerle sıralama yapmak, toprağın farklı katmanlarını dengeli kullanır, toprak yorgunluğunu önler. Baklagillerle kurulan nöbet ise havadan azot bağlayarak bir sonraki karnabaharın gübre ihtiyacını azaltır. Böylece verim ve kalite korunurken, kimyasal girdi ve toprak kaynaklı zararlı-hastalık riski düşer.
En uygun öncül grup baklagillerdir (fasulye, bezelye, bakla, mercimek, yonca): kök nodüllerindeki bakteriler havadan azot bağlayarak toprağı zenginleştirir ve karnabaharın yüksek azot ihtiyacını doğrudan karşılar. Tahıllar (buğday, arpa, yulaf) de iyi öncüldür; derin ve yoğun kök sistemleriyle toprak yapısını gevşetir, organik madde bırakır ve lahanagil hastalık döngüsünü kırar. Karnabahardan sonra ise topraktaki azotu geri kazandırmak için yeniden baklagiller veya toprağı fazla yormayan soğan, sarımsak, pırasa gibi soğanımsılar (Alliaceae) tercih edilebilir. Kabakgiller (kabak, salatalık) ve patlıcangiller (domates, biber) de farklı familyalardan oldukları için hem öncül hem ardıl olarak uygundur ve toprak kaynaklı ortak hastalık taşımazlar. Amaç, karnabahardan önce ve sonra daima lahanagiller dışındaki familyalara geçerek toprağı dinlendirmektir.
En önemli kural, karnabahardan önce veya hemen sonra başka bir lahanagil (Brassicaceae) ekmemektir. Lahana, brokoli, Brüksel lahanası, karalahana, turp, şalgam, hardal ve roka aynı familyadandır; ortak kök uru, kök-boğaz çürüklüğü, lahana kelebeği ve bitki nematodları toprakta birikerek verimi çökertir. Aynı tarlaya lahanagil dönmeden önce en az 3 ila 4 yıl beklenmelidir. Kök uru görülen tarlalarda bu süre daha da uzatılmalı ve toprak asitliği kireçleme ile düzeltilmelidir, çünkü etmen asidik topraklarda daha zararlıdır. Ayrıca karnabaharı, kendisi gibi azotu tüketen ağır besleyicilerin (örneğin peş peşe yapraklı sebzelerin) hemen ardına koymaktan kaçınılmalı; aksi halde toprak azotu yetersiz kalır. Drenajı bozuk, sürekli ıslak kalan tarlalar da köke saldıran mantari hastalıkları artırdığı için nöbet planında bu alanlar değerlendirilmelidir.
Dört yıllık örnek münavebe planı (aynı parselde): 1. Yıl baklagil olarak bakla veya bezelye ekilir; hasat sonrası kök artıkları toprağa karıştırılarak azot ve organik madde bırakılır. 2. Yıl bu zenginleşmiş toprağa karnabahar (veya karnabahar sonrası ikinci ürün olarak farklı familyadan bir sebze) getirilir; azot ihtiyacı büyük ölçüde önceki baklagilden karşılanır. 3. Yıl tahıl (buğday veya arpa) ekilir; derin kökleriyle toprağı gevşetir, lahanagil hastalık ve zararlı döngüsünü kırar. 4. Yıl soğanımsı (soğan, sarımsak) veya kabakgil (kabak, salatalık) yetiştirilir; farklı familya olduğu için ortak hastalık taşımaz ve toprağı dinlendirir. Beşinci yıl döngü yeniden baklagille başlar ve karnabahar aynı tarlaya ancak bu şekilde en erken üç dört yıl sonra döner. Bu sıralama kök uru riskini düşük tutarken toprak verimliliğini sürdürür.
Karnabahar için en uygun öncül baklagillerdir (fasulye, bezelye, bakla, yonca). Bu bitkiler havadan azot bağlayarak toprağı zenginleştirir ve karnabaharın yüksek azot ihtiyacını karşılar. Tahıllar (buğday, arpa) da toprak yapısını iyileştirdiği ve hastalık döngüsünü kırdığı için iyi bir seçenektir. Karnabaharı asla başka bir lahanagilin ardına ekmeyin.
Karnabahardan sonra topraktaki azotu geri kazandırmak için baklagiller ekilebilir. Ayrıca soğan, sarımsak, pırasa gibi soğanımsılar ile farklı familyadan kabakgiller ve patlıcangiller uygundur. Önemli olan lahanagiller dışındaki bir familyaya geçerek toprağı dinlendirmektir.
Peş peşe lahanagil ekimi, toprakta kök uru (Plasmodiophora brassicae) etmenini, bitki nematodlarını ve ortak zararlıları biriktirir. Ayrıca karnabahar ağır besleyici olduğundan toprak azot ve bor bakımından fakirleşir. Sonuç olarak hastalık baskısı artar, verim ve kalite hızla düşer.
Aynı tarlaya karnabahar veya başka bir lahanagil dönmeden önce en az 3 ila 4 yıl beklenmelidir. Kök uru görülmüş tarlalarda bu süre daha da uzatılmalı ve toprak asitliği kireçleme ile düzeltilmelidir, çünkü etmen asidik topraklarda daha zararlıdır.
Karnabahar lahanagiller (Brassicaceae) familyasındandır. Lahana, brokoli, Brüksel lahanası, karalahana, turp, şalgam, hardal ve roka aynı familyadadır. Bu bitkiler ortak hastalık ve zararlıları paylaştığı için münavebede peş peşe getirilmemeli, aralarına farklı familyalar konulmalıdır.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM). Münavebe planı bölge, toprak ve iklim koşullarına göre uyarlanmalıdır.
Harman üzerinde güncel karnabahar ilanlarını inceleyin ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Karnabahar Karnabahar Ne Zaman Ekilir Karnabahar Yetiştiriciliği Tüm Karnabahar BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
