Kivi yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.
Kivi Hastalıkları
Bakteriyel Kanser (Psa)
Pseudomonas syringae pv. actinidiae
Belirti: Yapraklarda önce koyu renkli, ıslak görünümlü küçük lekeler oluşur ve bu lekelerin çevresi sarı bir hale ile kuşatılır. Gövde, dal ve sürgünlerde uzunlamasına çatlaklar ve kızılımsı kahverengi kanserli yaralar görülür. Bu kanserli bölgelerden ilkbaharda kızıl-kahverengi renkte bakteriyel akıntı (eksuda) sızar. Çiçek sapları ile taç yapraklarında lekelenme ve çiçek dökülmesi de tipik belirtilerdendir.
Etmen / koşul: Yüksek nemli (yaklaşık yüzde 87-100), 15-25 derece arasındaki serin ve yağışlı dönemlerde hızla gelişir ve yayılır. Yağmur, rüzgar ve budama aletleriyle taşınır.
Önlem: Sertifikalı ve hastalıksız fidan kullanılmalı, hastalıklı dal ve sürgünler kuru havada budanarak bahçeden uzaklaştırılıp imha edilmelidir. Budama aletleri her bitki arasında dezenfekte edilmeli, aşırı azotlu gübrelemeden ve yaralanmalardan kaçınılmalıdır.
Kurşuni Küf
Botrytis cinerea
Belirti: Çiçekler, taze sürgünler ve yaralı dokular üzerinde önce kahverengi yumuşamalar, ardından bunların üzerinde kurşuni-gri renkte tozumsu bir küf tabakası belirir. Özellikle çiçek ve genç meyvelerde yanıklık ve çürüme yapar; depodaki meyvelerde sap ucundan başlayan yumuşak çürüklük gelişir. En hassas dokular çiçek sapları, tomurcuklar ve yaralı kısımlardır.
Etmen / koşul: Hava neminin yüksek, sıcaklığın 17-23 derece olduğu serin ve nemli koşullarda gelişir. Sık dikim, zayıf havalanma ve yaralı dokular hastalığı artırır.
Önlem: Bahçede havalanmayı artıracak budama yapılmalı, hasat ve taşıma sırasında meyveler yaralanmamalı, hastalıklı çiçek ve meyveler toplanıp imha edilmelidir. Depo nem ve sıcaklığı düşük tutulmalı, dökülen bitki artıkları temizlenmelidir.
Kök ve Kök Boğazı Çürüklüğü
Phytophthora spp.
Belirti: Kök boğazı ve köklerde kahverengi-siyah renkte çürüme ve kabuk altında ıslak nekrozlar görülür. Toprak üstünde bitki zayıf gelişir, yapraklar küçülüp sararır ve solar; ağır durumda dallar geriye doğru kurur ve bitki tümüyle ölür. Belirtiler özellikle taban suyu yüksek, drenajı bozuk parsellerde belirginleşir.
Etmen / koşul: Aşırı sulama, ağır ve drenajı kötü topraklarda, kök boğazında su birikmesiyle gelişir. Sıcak ve nemli toprak koşulları hastalığı şiddetlendirir.
Önlem: Bahçe drenajı iyi parsellere kurulmalı, kök boğazına su biriktirmeyen sulama yöntemi seçilmeli ve aşırı sulamadan kaçınılmalıdır. Sağlıklı fidan kullanılmalı, ölen bitkiler kökleriyle sökülüp imha edilmelidir.
Armillaria Kök Çürüklüğü
Armillaria mellea
Belirti: Kök ve kök boğazında kabuk ile odun arasında beyaz, yelpaze biçiminde mantar tabakası (miselyum) bulunur ve buradan mantar kokusu gelir. Toprak yüzeyine yakın kısımlarda sonbaharda bal renginde şapkalı mantarlar çıkabilir. Hastalıklı bitkide genel zayıflama, yaprak sararması, sürgünlerde geriye ölüm ve zamanla bitkinin kuruması görülür.
Etmen / koşul: Eski orman veya meyve bahçesi bozularak kurulan, toprakta çürük kök artığı kalan nemli alanlarda yaygındır. Fungus köklerle temas yoluyla bitkiden bitkiye yayılır.
Önlem: Bahçe kurulmadan önce topraktaki eski kök ve odun artıkları temizlenmeli, hastalıklı bitkiler kökleriyle sökülüp imha edilmeli ve çevresindeki toprak havalandırılmalıdır. Drenaj düzeltilmeli, hasta ocaklar sağlamlardan izole edilmelidir.
Kivi Zararlıları
Unlu Bit
Pseudococcus spp.
Zarar şekli: Yaprak alt yüzünde, sürgünlerde ve meyve sapı çevresinde beyaz, pamuksu ve unlu görünümlü kümeler halinde bulunur. Bitki özsuyunu emerek yaprak ve sürgünlerde sararma, gelişme geriliği yapar; salgıladığı tatlımsı madde (fumajin) üzerinde siyah is küfü oluşarak yaprak ve meyveyi karartır. Meyvelerde tat ve görünüm bozulur.
Koşul: Sıcak ve korunaklı, havalanması zayıf bahçelerde, özellikle yaz aylarında popülasyonu hızla artar. Karıncalar zararlıyı taşıyarak yayılmasına yardımcı olur.
Önlem: Bulaşık dal ve sürgünler budanıp imha edilmeli, bahçede havalanmayı artıracak budama yapılmalı ve karınca yuvalarıyla mücadele edilmelidir. Bulaşık fidan getirilmemeli, doğal düşmanların korunmasına özen gösterilmelidir.
Kahverengi Kokarca
Halyomorpha halys
Zarar şekli: Erginleri ve nimfleri meyveye hortumunu batırarak özsu emer; emgi yerlerinde çökük, süngerimsi ve sertleşmiş lekeler, meyve etinde renk açılması ve şekil bozukluğu oluşur. Zarar gören meyveler buruşur, lezzeti bozulur ve pazar değeri düşer. Ergin böcek kalkan biçimli, kahverengi-alacalı ve rahatsız edildiğinde kötü koku salgılar.
Koşul: İlkbahardan sonbahara kadar aktiftir, sıcak dönemlerde birden çok döl verir. Bahçe kenarındaki yabani bitkiler ve ağaçlar barınak ve kışlak görevi görür.
Önlem: Bahçe kenarındaki yabancı ot ve konukçu bitkiler temizlenmeli, kışlak alanları azaltılmalı ve izleme amaçlı tuzaklarla erken tespit yapılmalıdır. Toplanan zararlılar ve bulaşık meyveler imha edilmelidir.
Kırmızı Örümcek (Akar)
Tetranychus urticae
Zarar şekli: Yaprak alt yüzünde gözle zor görülen küçük akarlar ve ince ağ örgüleri bulunur. Emgi sonucu yaprak üst yüzeyinde önce sarımsı-gümüşi noktalanmalar, ardından yaygın sararma, bronzlaşma ve kuruma görülür. Şiddetli zararda yapraklar erken dökülür, bitki zayıflar ve meyve gelişimi geriler.
Koşul: Sıcak ve kurak, tozlu koşullarda popülasyonu çok hızlı artar. Yaz aylarında ve sulamanın yetersiz olduğu stresli bitkilerde zarar şiddetlenir.
Önlem: Bahçede tozlanmayı azaltacak önlemler alınmalı, bitkiler düzenli sulanarak su stresinden korunmalı ve aşırı azotlu gübrelemeden kaçınılmalıdır. Bulaşık yaprak ve artıklar temizlenmeli, doğal düşmanlar (avcı akarlar) korunmalıdır.
Yaprak Biti
Aphis spp.
Zarar şekli: Taze sürgün uçlarında, genç yaprakların alt yüzünde yeşil veya siyahımsı renkte küçük böcek koloniler halinde toplanır. Özsu emmesiyle yapraklar kıvrılır, buruşur ve sürgün gelişimi durur; salgıladığı tatlı madde üzerinde siyah is küfü oluşur. Ayrıca virüs hastalıklarını taşıyarak bitkiden bitkiye bulaştırabilir.
Koşul: İlkbaharda taze sürgün döneminde, ılıman ve nemli havalarda hızla çoğalır. Aşırı azotlu gübreleme sürgünleri etli kılarak zararı artırır.
Önlem: Aşırı azotlu gübrelemeden kaçınılmalı, bulaşık sürgün uçları budanıp imha edilmeli ve bahçe yabancı otlardan temizlenmelidir. Uğur böceği gibi doğal düşmanlar korunmalı, bulaşık fidan kullanılmamalıdır.
Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.
Sık Sorulan Sorular
Kivi bakteriyel kanser (psa) belirtileri nelerdir?
Yapraklarda önce koyu renkli, ıslak görünümlü küçük lekeler oluşur ve bu lekelerin çevresi sarı bir hale ile kuşatılır. Gövde, dal ve sürgünlerde uzunlamasına çatlaklar ve kızılımsı kahverengi kanserli yaralar görülür. Bu kanserli bölgelerden ilkbaharda kızıl-kahverengi renkte bakteriyel akıntı (eksuda) sızar. Çiçek sapları ile taç yapraklarında lekelenme ve çiçek dökülmesi de tipik belirtilerdendir.
Kivi kurşuni küf belirtileri nelerdir?
Çiçekler, taze sürgünler ve yaralı dokular üzerinde önce kahverengi yumuşamalar, ardından bunların üzerinde kurşuni-gri renkte tozumsu bir küf tabakası belirir. Özellikle çiçek ve genç meyvelerde yanıklık ve çürüme yapar; depodaki meyvelerde sap ucundan başlayan yumuşak çürüklük gelişir. En hassas dokular çiçek sapları, tomurcuklar ve yaralı kısımlardır.
Kivi kök ve kök boğazı çürüklüğü belirtileri nelerdir?
Kök boğazı ve köklerde kahverengi-siyah renkte çürüme ve kabuk altında ıslak nekrozlar görülür. Toprak üstünde bitki zayıf gelişir, yapraklar küçülüp sararır ve solar; ağır durumda dallar geriye doğru kurur ve bitki tümüyle ölür. Belirtiler özellikle taban suyu yüksek, drenajı bozuk parsellerde belirginleşir.
Kivi unlu bit zararı nasıl anlaşılır?
Yaprak alt yüzünde, sürgünlerde ve meyve sapı çevresinde beyaz, pamuksu ve unlu görünümlü kümeler halinde bulunur. Bitki özsuyunu emerek yaprak ve sürgünlerde sararma, gelişme geriliği yapar; salgıladığı tatlımsı madde (fumajin) üzerinde siyah is küfü oluşarak yaprak ve meyveyi karartır. Meyvelerde tat ve görünüm bozulur.
Kivi kahverengi kokarca zararı nasıl anlaşılır?
Erginleri ve nimfleri meyveye hortumunu batırarak özsu emer; emgi yerlerinde çökük, süngerimsi ve sertleşmiş lekeler, meyve etinde renk açılması ve şekil bozukluğu oluşur. Zarar gören meyveler buruşur, lezzeti bozulur ve pazar değeri düşer. Ergin böcek kalkan biçimli, kahverengi-alacalı ve rahatsız edildiğinde kötü koku salgılar.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı GKGM - Kivide Bakteriyel Kanser (Psa) Sürvey Talimatı ve Bitki Hastalıkları Zirai Mücadele Teknik Talimatları (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).
Deneyimini iyileştirmek için çerez kullanıyoruz. Zorunlu olmayanlar yalnızca onayınla çalışır. Detay: Çerez Aydınlatma Metni.
Çerez Tercihleri
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
+ Kesinlikle Gerekli (Zorunlu) ÇerezlerHer Zaman Aktif
Oturum, güvenlik ve dil tercihi gibi sitenin çalışması için gereklidir. Devre dışı bırakılamaz.
+ İşlevsel Çerezler
Önceki ziyaret ve seçimlerinize dayanarak (örn. son aramalar, favori filtreler) daha kişisel bir deneyim sunar; üçüncü taraf tedarikçiler tarafından yerleştirilebilir.
Yurt Dışı Aktarım İzniAçık rıza metni kapsamında onay vermek için imleci kaydırın.
+ Performans ve Analitik Çerezleri
İnternet Sitesi ziyaret ve trafiğini takip ve analiz etmemizi sağlar; hangi alanların sık ya da seyrek ziyaret edildiğini görüp trafiği optimize ederiz.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Google)Açık rızanızı vermeniz halinde, Google Analytics çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz raporlama amacıyla yurt dışında yerleşik Google LLC'ye aktarılabilecektir.
+ Kişiselleştirilmiş Reklam ve Pazarlama Çerezleri
Görüntüleme geçmişinize ve ziyaretçi profilinize uygun olarak, sitede veya site harici mecralarda kişiselleştirilmiş ürün ve hizmet tanıtımı yapmak için kullanılır.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Facebook)Açık rızanızı vermeniz halinde, Facebook Pixel çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz kişiselleştirilmiş reklam sunumu amacıyla yurt dışında yerleşik Meta Inc.'e aktarılabilecektir.
