Şeftali yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.
Şeftali Hastalıkları
Şeftali Yaprak Kıvırcıklığı (Klok)
Taphrina deformans
Belirti: İlkbaharda yeni süren yapraklarda kalınlaşma, kıvrılma ve büzülme görülür. Hastalıklı yaprak dokusu önce sarımsı veya kırmızımsı renk alır, sonra şişkin ve kıvrık bir görünüm kazanır. İleri dönemde yapraklar normalden kalın, sert ve kırılgan hâle gelir, kuruyarak dökülür. Erken ve şiddetli bulaşmalarda sürgün uçları ile bazen çiçek ve meyveler de zarar görür.
Etmen / koşul: Serin ve yağışlı ilkbahar koşullarında, tomurcukların kabarıp sürmeye başladığı dönemde hızla gelişir. Yüksek nem ve düşük sıcaklık enfeksiyonu artırır.
Önlem: Kış budamasıyla hastalıklı dal ve sürgünler kesilip bahçeden uzaklaştırılmalı ve imha edilmelidir. Bahçe temizliği ve havalanmayı kolaylaştıran budama ile nem azaltılmalıdır.
Monilya (Çiçek Yanıklığı ve Meyve Çürüklüğü)
Monilinia laxa
Belirti: Çiçeklenme döneminde çiçekler aniden kahverengileşip solar ve dalda asılı kalır (çiçek yanıklığı). Bulaşma sürgünlere ilerleyerek küçük dal kanserleri ve zamklanma oluşturur. Olgunlaşan meyvelerde kahverengi yumuşak çürüklük başlar, üzerinde halkalar hâlinde gri-bej renkli mantar yastıkçıkları gelişir. Çürüyen meyveler büzüşüp mumyalaşarak ağaçta kalır.
Etmen / koşul: Çiçeklenme ve hasat dönemindeki nemli, yağışlı ve serin havalarda hızla yayılır. Yaralı ve çatlamış meyvelerde bulaşma kolaylaşır.
Önlem: Mumyalaşmış meyveler ve kuruyan çiçekli sürgünler toplanıp imha edilmelidir. Hasatta meyvelerin yaralanması önlenmeli, dökülen meyveler bahçeden uzaklaştırılmalı, havalanmayı sağlayan budama yapılmalıdır.
Yaprak Delen (Çil Hastalığı)
Wilsonomyces carpophilus
Belirti: Yapraklarda önce kırmızımsı mor kenarlı küçük yuvarlak lekeler oluşur; bu lekelerin ortası kuruyup dökülünce yaprak saçma ile delinmiş gibi görünür. Sürgünlerde koyu renkli, çökük ve zamk çıkaran lekeler belirir. Meyvelerde kabukta çukurlaşan, kabarık ve zamklanan lekeler oluşarak meyve kalitesi düşer.
Etmen / koşul: Serin ve yağışlı ilkbahar koşullarında, yüksek nemde gelişir. Etmen hastalıklı sürgün ve tomurcuklarda kışlar.
Önlem: Hastalıklı sürgün ve dallar budanıp imha edilmelidir. Bahçede havalanma sağlanmalı, dökülen yapraklar temizlenmeli ve aşırı sulamadan kaçınılmalıdır.
Külleme
Sphaerotheca pannosa
Belirti: Genç yaprak, sürgün ve meyveler üzerinde una benzer beyaz, tozumsu bir örtü oluşur. Hastalıklı yapraklar deforme olup kıvrılır ve gelişemez. Genç meyvelerde beyaz lekeler, ileride paslı, sertleşmiş ve çatlamış yüzeyler görülür; meyve gelişimi geriler.
Etmen / koşul: Sıcak ve kuru havalarda, gece-gündüz sıcaklık farkının yüksek olduğu dönemlerde gelişir. Sık dikim ve aşırı azotlu gübreleme hastalığı artırır.
Önlem: Hastalıklı sürgünler budanıp uzaklaştırılmalı, ağaçlar arası havalanmayı sağlayacak budama yapılmalı ve dengeli gübreleme uygulanmalıdır.
Kloroz (Demir Noksanlığı)
Belirti: Özellikle genç ve uç yapraklarda damar araları sararırken damarlar yeşil kalır (damar arası sararma). Şiddetli durumda yapraklar tümüyle açık sarı-beyazımsı renk alır, kenarlarından kahverengileşip kurur. Ağaçta gelişme geriler, sürgünler zayıflar ve verim düşer.
Etmen / koşul: Kireçli, ağır ve aşırı nemli topraklarda bitkinin demir alımının engellenmesiyle ortaya çıkan bir beslenme bozukluğudur. Yüksek toprak pH'sı sorunu artırır.
Önlem: Toprak analizine dayalı dengeli gübreleme yapılmalı, drenaj iyileştirilerek aşırı sulamadan kaçınılmalı ve uygun anaç seçimine dikkat edilmelidir.
Şeftali Zararlıları
Kırmızı Örümcek (Akar)
Tetranychus urticae
Zarar şekli: Yaprağın alt yüzeyinde gözle zor görülen küçük akarlar beslenir. Beslenme sonucu yaprak üst yüzeyinde önce sarımsı küçük noktalanmalar, sonra soluk, donuk ve grimsi-bronz bir renk oluşur. Yoğun bulaşmada yapraklar kuruyup dökülür, yaprak ve sürgünlerde ince ağ örgüsü görülür; ağaç zayıflar.
Koşul: Sıcak ve kurak, tozlu havalarda hızla çoğalır. Yaz aylarında popülasyon en yüksek seviyeye ulaşır.
Önlem: Bahçe tozlanmasını azaltacak şekilde temiz tutulmalı, dengeli sulama ve gübreleme ile ağaç sağlıklı tutulmalı, doğal düşmanları (avcı akarlar) koruyan uygulamalar tercih edilmelidir.
Akdeniz Meyve Sineği
Ceratitis capitata
Zarar şekli: Dişi sinek olgunlaşmaya başlayan meyvenin kabuğu altına yumurta bırakır; bıraktığı yerde küçük bir nokta ve etrafında çöküntü oluşur. İçeride gelişen larvalar meyve etini yiyerek çürümeye yol açar, meyve yumuşar ve dökülür. Kesildiğinde meyve içinde kurtlanma ve kahverengileşmiş galeriler görülür.
Koşul: Sıcak iklim koşullarında, meyvenin olgunlaştığı yaz sonu ve sonbahar döneminde zararı artar.
Önlem: Dökülen ve bulaşık meyveler düzenli toplanıp imha edilmeli, tuzaklarla erkenci izleme yapılmalı ve hasat zamanlaması iyi planlanmalıdır.
Trips
Frankliniella occidentalis
Zarar şekli: Çiçek ve genç meyvelerde beslenen çok küçük, ince uzun böceklerdir. Çiçeklerde renk açılması ve dökülme, genç meyvelerde kabukta gümüşi-paslı lekeler, çizgiler ve şekil bozukluğu oluşturur. Zarar gören meyvelerde yüzeysel kabuklanma ve deformasyon nedeniyle pazar değeri düşer.
Koşul: Sıcak ve kurak koşullarda, çiçeklenme döneminde popülasyon yükselir. Yabancı ot bol bahçelerde zarar artar.
Önlem: Bahçe ve çevresindeki yabancı otlar temizlenmeli, mavi yapışkan tuzaklarla izleme yapılmalı, doğal düşmanları koruyan uygulamalar tercih edilmelidir.
Şeftali Kabuklu Biti
Zarar şekli: Dal, gövde ve bazen meyve üzerinde küçük, yuvarlak-oval, kabuk gibi kalkanlarla örtülü emici böceklerdir. Yoğun bulaşmada dal ve gövde adeta beyazımsı-grimsi bir kabuk tabakasıyla kaplanır. Bitki özsuyu emildiğinden sürgünler zayıflar, kurur ve ağaçta genel gerileme ile verim kaybı görülür.
Koşul: Bakımsız, sık ve havalanması zayıf, gölgeli bahçelerde popülasyon hızla artar.
Önlem: Aşırı bulaşmış dallar budanıp imha edilmeli, havalanmayı sağlayan budama yapılmalı, fidan ve kalemler temiz materyalden seçilerek bulaşma önlenmelidir.
Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.
İlkbaharda yeni süren yapraklarda kalınlaşma, kıvrılma ve büzülme görülür. Hastalıklı yaprak dokusu önce sarımsı veya kırmızımsı renk alır, sonra şişkin ve kıvrık bir görünüm kazanır. İleri dönemde yapraklar normalden kalın, sert ve kırılgan hâle gelir, kuruyarak dökülür. Erken ve şiddetli bulaşmalarda sürgün uçları ile bazen çiçek ve meyveler de zarar görür.
Şeftali monilya (çiçek yanıklığı ve meyve çürüklüğü) belirtileri nelerdir?
Çiçeklenme döneminde çiçekler aniden kahverengileşip solar ve dalda asılı kalır (çiçek yanıklığı). Bulaşma sürgünlere ilerleyerek küçük dal kanserleri ve zamklanma oluşturur. Olgunlaşan meyvelerde kahverengi yumuşak çürüklük başlar, üzerinde halkalar hâlinde gri-bej renkli mantar yastıkçıkları gelişir. Çürüyen meyveler büzüşüp mumyalaşarak ağaçta kalır.
Şeftali yaprak delen (çil hastalığı) belirtileri nelerdir?
Yapraklarda önce kırmızımsı mor kenarlı küçük yuvarlak lekeler oluşur; bu lekelerin ortası kuruyup dökülünce yaprak saçma ile delinmiş gibi görünür. Sürgünlerde koyu renkli, çökük ve zamk çıkaran lekeler belirir. Meyvelerde kabukta çukurlaşan, kabarık ve zamklanan lekeler oluşarak meyve kalitesi düşer.
Şeftali kırmızı örümcek (akar) zararı nasıl anlaşılır?
Yaprağın alt yüzeyinde gözle zor görülen küçük akarlar beslenir. Beslenme sonucu yaprak üst yüzeyinde önce sarımsı küçük noktalanmalar, sonra soluk, donuk ve grimsi-bronz bir renk oluşur. Yoğun bulaşmada yapraklar kuruyup dökülür, yaprak ve sürgünlerde ince ağ örgüsü görülür; ağaç zayıflar.
Şeftali akdeniz meyve sineği zararı nasıl anlaşılır?
Dişi sinek olgunlaşmaya başlayan meyvenin kabuğu altına yumurta bırakır; bıraktığı yerde küçük bir nokta ve etrafında çöküntü oluşur. İçeride gelişen larvalar meyve etini yiyerek çürümeye yol açar, meyve yumuşar ve dökülür. Kesildiğinde meyve içinde kurtlanma ve kahverengileşmiş galeriler görülür.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü - Şeftali Yetiştiriciliği Broşürü (2022) ve Tarım ve Orman Bakanlığı Şeftali Yaprak Kıvırcıklığı bilgi notu (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).
Deneyimini iyileştirmek için çerez kullanıyoruz. Zorunlu olmayanlar yalnızca onayınla çalışır. Detay: Çerez Aydınlatma Metni.
Çerez Tercihleri
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
+ Kesinlikle Gerekli (Zorunlu) ÇerezlerHer Zaman Aktif
Oturum, güvenlik ve dil tercihi gibi sitenin çalışması için gereklidir. Devre dışı bırakılamaz.
+ İşlevsel Çerezler
Önceki ziyaret ve seçimlerinize dayanarak (örn. son aramalar, favori filtreler) daha kişisel bir deneyim sunar; üçüncü taraf tedarikçiler tarafından yerleştirilebilir.
Yurt Dışı Aktarım İzniAçık rıza metni kapsamında onay vermek için imleci kaydırın.
+ Performans ve Analitik Çerezleri
İnternet Sitesi ziyaret ve trafiğini takip ve analiz etmemizi sağlar; hangi alanların sık ya da seyrek ziyaret edildiğini görüp trafiği optimize ederiz.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Google)Açık rızanızı vermeniz halinde, Google Analytics çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz raporlama amacıyla yurt dışında yerleşik Google LLC'ye aktarılabilecektir.
+ Kişiselleştirilmiş Reklam ve Pazarlama Çerezleri
Görüntüleme geçmişinize ve ziyaretçi profilinize uygun olarak, sitede veya site harici mecralarda kişiselleştirilmiş ürün ve hizmet tanıtımı yapmak için kullanılır.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Facebook)Açık rızanızı vermeniz halinde, Facebook Pixel çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz kişiselleştirilmiş reklam sunumu amacıyla yurt dışında yerleşik Meta Inc.'e aktarılabilecektir.
