Yulaf yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.
Belirti: Yaprakların üst yüzeyinde başlangıçta sarı (sarı pas), ilerleyen dönemde kahverengi-kiremit kırmızısı veya koyu (kara pas) renkte, toz halinde spor saçan kabarcıklar (püstüller) oluşur. Sarı pasta püstüller makine dikişi gibi düzgün sıralar halinde dizilir. Kahverengi pasta bir ana püstülün etrafında daire halinde daha küçük püstüller görülür. Kara pasta yaprak ve sapta büyük oval püstüller çıkar ve çevresindeki epidermis yırtılarak beyazımsı bir yaka oluşturur. Şiddetli yıllarda sporlar başak kavuz ve kılçıklarına da geçer.
Etmen / koşul: Sarı pas en erken görülen türdür ve serin nemli koşullarda gelişir; kara pas mevsim ilerleyip havalar ısındığında ortaya çıkar. Sık ekim, fazla azotlu gübre ve yabancı ot yoğunluğu hastalığı artırır.
Önlem: Pasa dayanıklı çeşitler ekilmeli, sık ekimden ve fazla azotlu gübreden kaçınılmalı, ara konukçu bitkiler ve yabancı otlar zamanında imha edilmelidir.
Tahıl Küllemesi
Erysiphe graminis
Belirti: Yapraklar üzerinde önce nokta halinde beyaz-gri renkte, pamuksu püstüller belirir, zamanla bu lekeler esmerleşir. Uygun koşullarda püstüller birleşerek yaprağı tamamen kaplayabilir ve sap ile başağa da geçer. Hastalıklı bitkiler kolayca yatma eğilimi gösterir, nekrozlar oluşarak yaprağın özümleme (fotosentez) yüzeyi azalır ve verim düşer.
Etmen / koşul: Nispi nemin yüksek olduğu yerlerde, sık ekilmiş ve fazla azotla beslenmiş tarlalarda yayılır.
Önlem: Dayanıklı çeşitler yetiştirilmeli, nispi nemin yüksek olduğu yerlerde sık ekimden ve fazla azotlu gübre vermekten kaçınılmalıdır.
Belirti: Bitkilerin alt yaprak kınlarında, sap ve boğumlarda bal rengi bir görünüm oluşur; kök ve kök boğazında koyu veya soluk kahverengi lekeler belirir. Kökler kısalır ve kahverengileşir, bitki gelişmesi geri kalır, bitkiler donuk mor veya koyu yeşil renk alır. Fide döneminde sararma ve ölüm görülür; hastalıklı bitkilerin başakları bükülür, bazı başaklarda tane oluşmaz, hasatta boş ve cılız buruşuk taneli başaklar dikkat çeker. Uygun koşullarda üründe yüzde 50 veya daha fazla kayıp olur.
Etmen / koşul: Kurak geçen uzun bir ilkbahar döneminden sonra gelen yağışlarda şiddetlenir. Oksijenin yetersiz olduğu ağır topraklarda ve zayıf topraklarda daha fazla görülür.
Önlem: Dayanıklı çeşitler ekilmeli, iyi toprak işlemesi yapılıp uygun ekim derinliği ve toprak tavı sağlanmalı, ekim öncesi bitki artıkları yok edilmeli, anız gömülmeli ve 2-3 yıllık ekim nöbeti (rotasyon) uygulanmalıdır.
Septorya Yaprak Lekesi
Septoria tritici
Belirti: Yaprak üzerinde damarlarla sınırlandırılmış, küçük, düzensiz, kırmızımtrak-kahverengi lekeler oluşur; lekelerin merkezinde kül rengi bir bölge gelişir. Lekeler yayılıp birleşerek yaprağın tümünü kaplar, koyu renkli sınırlar kaybolup açık yeşile döner ve içlerinde küçük koyu benekler belirir (benekli yaprak lekesi). Hastalık ilk olarak en alt yapraklarda görülür, olgunlaşma döneminde epidermis çatlayarak beyazdan devetüyüne dönen spor kitlesi dışarı akar.
Etmen / koşul: Kardeşlenme başlangıcından itibaren yağışlı havaların uzaması hastalık zararını artırır.
Önlem: Dayanıklı çeşitler ekilmeli, geç ekim yapılmalı, ekim nöbeti uygulanmalı, derin sürümle bitki artıkları toprağa gömülmeli, fazla azotlu gübreden ve sık ekimden kaçınılmalıdır.
Yulaf Zararlıları
Süne
Eurygaster spp.
Zarar şekli: İlkbaharda tarlaya göç eden kışlamış erginler kardeşlenme döneminde hububat saplarını emerek sararma ve kurumaya yol açar; bu zarara Kurtboğazı denir. Bitki geliştikçe henüz yaprak kılıfı içindeki başaklar emildiğinde başaklar beyazımsı bir renk alır, kurur ve dane bağlamaz; buna Akbaşak denir. Yumurtadan çıkan yavrular danenin süt ve sarı olum döneminde beslenerek tanenin özünü bozar ve unun kalitesini düşürür.
Koşul: Kışı dağlarda meşe, geven ve kirpi otu gibi bitkilerin altında geçirir; ilkbaharda havalar ısınıp sıcaklık 15 dereceye ulaşınca tarlaya göç eder. Yılda bir nesil verir.
Önlem: Erkenci ve sert çeşitlerin ekimi yaygınlaştırılmalı, anız yakılmamalı, mera alanları tahrip edilmemeli, doğal düşmanları olan keklik ve bıldırcın gibi kuşlar korunmalı, tarla kenarları ağaçlandırılarak yeşil kuşaklar oluşturulmalıdır.
Kımıl
Aelia spp.
Zarar şekli: İlkbaharda tarlaya göç eden kışlamış erginler kardeşlenme dönemindeki bitkiyi kök boğazı üstünden emerek Kurtboğazı (göbek kuruması) zararı yapar ve bu bitkiler başak bağlamaz. Erginler başaklanma döneminde başak sapını emerek dane bağlamayı engeller; bu zarara Akbaşak denir. Böcek etrafa pis koku salar.
Koşul: Kışı dağlarda meşe, geven, kirpi otu ve çam gibi bitkilerin altında geçirir; ilkbaharda sıcaklık 20 dereceye ulaşınca tarlaya göç eder. Yılda bir nesil verir.
Önlem: Erkenci çeşitlerin ekimi yaygınlaştırılmalı, nadas iyi yapılmalı, yabancı otlarla mücadele edilmeli, hasat mümkün olduğunca erken yapılmalı, anız yakılmamalı ve tarla kenarındaki ağaç ve çalılar korunmalıdır.
Ekin Kambur Böceği
Zabrus spp.
Zarar şekli: 12-22 mm boyunda, parlak siyah renkli bir böcektir. Larvaları sonbaharda ekin yapraklarını toprak içine çekerek yer; ilkbaharda yaprak ve sürgünleri yiyerek zarar verir. Metrekarede 3-4 larva olduğunda tarlalarda yer yer yenik bölümler, açık hububat sıraları ve boşluklar oluşur. Hasada yakın günlerde başaktaki daneleri, ekimde ise toprak altındaki daneleri kemirerek verimi önemli ölçüde düşürür.
Koşul: Yılda bir döl verir; zararı sonbahar ve ilkbahar dönemlerinde belirgindir.
Önlem: Ekim nöbetine önem verilmeli, nadas uygulanmalı ve tahıllar olgunlaşır olgunlaşmaz tekniğine uygun şekilde erken hasat edilmelidir.
Ekin Bambulu
Anisoplia spp.
Zarar şekli: 10-15 mm boyunda, genellikle başı siyah, vücudu metalik kahverengi renkte bir böcektir. Erginler tahılın süt olum döneminde başaklar üzerinde görülür ve başaktaki taneleri kemirir. Larvalar toprak altında bitkinin kökünü kemirerek zarar verir. Metrekarede 3-4 adet bambul bulunduğunda ekonomik zarar oluşur.
Koşul: Erginler tahılın süt olum döneminde aktiftir.
Önlem: Münavebe uygulanmalı, erken ekim ve erkenci çeşitler tercih edilmeli, olgunlaşan tahıllar erken hasat edilmeli, anız erken ve derin şekilde sürülmeli, tarla kenarlarında işlenmemiş toprak bırakılmamalıdır.
Hububat Hortumlu Böceği
Pachytychius hordei
Zarar şekli: 3-4 mm boyunda, kahverengi renkli, üzeri krem renginde pullarla kaplı, başı uzayıp hortum biçimini almış bir böcektir. Kardeşlenme döneminde yaprak, sap ve başaklarda beslenir ve beslenmesi sonucu dokularda delikler oluşur. Başaklarda süt ve sarı olum döneminde beslenerek boş kavuz oluşmasına ve önemli ürün kaybına neden olur.
Koşul: Zararlı topraktan kademeli olarak çıkar; hububatın sapa kalkma döneminde ve başağın bayrak yaprağı içinde kabarmaya başladığı sırada yumurta bırakır.
Önlem: Çapa bitkilerinin ekim sırasına alınması, nadas uygulaması ve derin sürüm yapılması zararlının baskısını azaltır.
Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.
Sık Sorulan Sorular
Yulaf pas hastalıkları (sarı, kahverengi ve kara pas) belirtileri nelerdir?
Yaprakların üst yüzeyinde başlangıçta sarı (sarı pas), ilerleyen dönemde kahverengi-kiremit kırmızısı veya koyu (kara pas) renkte, toz halinde spor saçan kabarcıklar (püstüller) oluşur. Sarı pasta püstüller makine dikişi gibi düzgün sıralar halinde dizilir. Kahverengi pasta bir ana püstülün etrafında daire halinde daha küçük püstüller görülür. Kara pasta yaprak ve sapta büyük oval püstüller çıkar ve çevresindeki epidermis yırtılarak beyazımsı bir yaka oluşturur. Şiddetli yıllarda sporlar başak kavuz ve kılçıklarına da geçer.
Yulaf tahıl küllemesi belirtileri nelerdir?
Yapraklar üzerinde önce nokta halinde beyaz-gri renkte, pamuksu püstüller belirir, zamanla bu lekeler esmerleşir. Uygun koşullarda püstüller birleşerek yaprağı tamamen kaplayabilir ve sap ile başağa da geçer. Hastalıklı bitkiler kolayca yatma eğilimi gösterir, nekrozlar oluşarak yaprağın özümleme (fotosentez) yüzeyi azalır ve verim düşer.
Yulaf kök ve kök boğazı çürüklüğü belirtileri nelerdir?
Bitkilerin alt yaprak kınlarında, sap ve boğumlarda bal rengi bir görünüm oluşur; kök ve kök boğazında koyu veya soluk kahverengi lekeler belirir. Kökler kısalır ve kahverengileşir, bitki gelişmesi geri kalır, bitkiler donuk mor veya koyu yeşil renk alır. Fide döneminde sararma ve ölüm görülür; hastalıklı bitkilerin başakları bükülür, bazı başaklarda tane oluşmaz, hasatta boş ve cılız buruşuk taneli başaklar dikkat çeker. Uygun koşullarda üründe yüzde 50 veya daha fazla kayıp olur.
Yulaf süne zararı nasıl anlaşılır?
İlkbaharda tarlaya göç eden kışlamış erginler kardeşlenme döneminde hububat saplarını emerek sararma ve kurumaya yol açar; bu zarara Kurtboğazı denir. Bitki geliştikçe henüz yaprak kılıfı içindeki başaklar emildiğinde başaklar beyazımsı bir renk alır, kurur ve dane bağlamaz; buna Akbaşak denir. Yumurtadan çıkan yavrular danenin süt ve sarı olum döneminde beslenerek tanenin özünü bozar ve unun kalitesini düşürür.
Yulaf kımıl zararı nasıl anlaşılır?
İlkbaharda tarlaya göç eden kışlamış erginler kardeşlenme dönemindeki bitkiyi kök boğazı üstünden emerek Kurtboğazı (göbek kuruması) zararı yapar ve bu bitkiler başak bağlamaz. Erginler başaklanma döneminde başak sapını emerek dane bağlamayı engeller; bu zarara Akbaşak denir. Böcek etrafa pis koku salar.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı (GKGM) Çiftçi Eğitim Serisi - Hububat (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).
Deneyimini iyileştirmek için çerez kullanıyoruz. Zorunlu olmayanlar yalnızca onayınla çalışır. Detay: Çerez Aydınlatma Metni.
Çerez Tercihleri
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
+ Kesinlikle Gerekli (Zorunlu) ÇerezlerHer Zaman Aktif
Oturum, güvenlik ve dil tercihi gibi sitenin çalışması için gereklidir. Devre dışı bırakılamaz.
+ İşlevsel Çerezler
Önceki ziyaret ve seçimlerinize dayanarak (örn. son aramalar, favori filtreler) daha kişisel bir deneyim sunar; üçüncü taraf tedarikçiler tarafından yerleştirilebilir.
Yurt Dışı Aktarım İzniAçık rıza metni kapsamında onay vermek için imleci kaydırın.
+ Performans ve Analitik Çerezleri
İnternet Sitesi ziyaret ve trafiğini takip ve analiz etmemizi sağlar; hangi alanların sık ya da seyrek ziyaret edildiğini görüp trafiği optimize ederiz.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Google)Açık rızanızı vermeniz halinde, Google Analytics çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz raporlama amacıyla yurt dışında yerleşik Google LLC'ye aktarılabilecektir.
+ Kişiselleştirilmiş Reklam ve Pazarlama Çerezleri
Görüntüleme geçmişinize ve ziyaretçi profilinize uygun olarak, sitede veya site harici mecralarda kişiselleştirilmiş ürün ve hizmet tanıtımı yapmak için kullanılır.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Facebook)Açık rızanızı vermeniz halinde, Facebook Pixel çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz kişiselleştirilmiş reklam sunumu amacıyla yurt dışında yerleşik Meta Inc.'e aktarılabilecektir.
