Limon Yetiştiriciliği

Limon hakkında

Limon, Akdeniz ve Ege bölgelerinde yoğun yetiştirilen, turunçgiller içinde su ve besin isteği yüksek subtropik bir meyve türüdür. Mersin, Adana, Hatay, Antalya, Muğla, Aydın ve İzmir’in uygun kıyı kesimleri başlıca üretim alanlarıdır. Ilık kış, uzun sıcak dönem ve don tehlikesinin sınırlı olduğu yerler bahçe kurulumu için elverişlidir. Marmara’nın korunaklı kıyıları dışında, İç Anadolu, Doğu Anadolu ve yüksek Karadeniz kesimlerinde kış soğukları açıkta yetiştiriciliği sınırlar. Limon çoğunlukla açıkta bahçe şeklinde üretilir; örtü altı, ticari meyve bahçesinden çok genç materyalin korunması ve fidan yetiştiriciliğinde kullanılır. Taze tüketim, işleme, uzun dönem pazarlama ve dış satım bakımından ekonomik öneme sahiptir. Bu rehberde uygun dikim zamanı, aşılı fidan seçimi, dikim mesafesi, analizli gübreleme, damla sulama ve olgunlukta hasat ile muhafaza ilkeleri açıklanır.

Ekim zamanı ve tohum

Limonda en uygun dikim dönemi ilkbahardır. Şubat ortalarından nisan sonlarına kadar dikim yapılabilir, en uygun zaman çoğu kıyı üretim alanında şubat ve mart aylarıdır. Akdeniz ve Ege’de geç don tehlikesi azaldığında dikime başlanır; Marmara’nın korunaklı kesimlerinde don riski tamamen geçmeden dikim yapılmamalıdır. İç Anadolu, Karadeniz’in yüksekleri, Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu’nun sert kışlı alanları açıkta limon yetiştiriciliği için uygun değildir. Toprak sıcaklığı kök gelişimini destekleyecek düzeyde olmalı, çukurda su birikmemelidir. Fidanlar genellikle 7 x 7 metre aralıkla dikilir; sulama sistemi, toprak verimliliği ve çeşidin gelişme gücüne göre mesafe azaltılabilir. Kök boğazı toprak seviyesinden 3-4 parmak yukarıda kalacak biçimde dikilir ve can suyu verilir. Yaygın hata, fidanı derin dikmek, rüzgâra açık alanlarda koruma önlemi almamak ve yaz başında yetersiz sulamayla dikim yapmaktır.

Limon ticari bahçelerde tohumla kurulmaz. Fidanlar, çöğür anaçları üzerine göz aşısı yapılarak çoğaltılır; Türkiye’de turunç anacı yaygın kullanılan anaçlardan biridir. Turunçgil tohumlarının en iyi çimlenme sıcaklığı 27-32 derece arasındadır; ısıtmalı sera koşullarında 7-14 gün içinde çimlenme başlayabilir. Çöğürler yaklaşık 1 metre boya veya 0,5 santimetre çapa ulaştığında aşılanabilir. Fidan alırken anaç ile kalem uyumu, fidanın ismine doğruluğu, kök yapısının sağlamlığı ve bölgedeki iklim koşullarına uyum öncelik taşımalıdır. Erkenci, orta mevsim ve geççi tipler; hasat takvimi ile pazar ihtiyacına göre seçilmelidir. Dikimde genel olarak 7 x 7 metre aralık kullanılır, ancak sık dikim kararı ancak toprak yapısı ve sulama düzeni değerlendirilerek verilmelidir. Sağlıklı, iyi gelişmiş aşı noktası bulunan fidanlar bahçenin ilk yıllardaki gelişimini doğrudan etkiler.

Gübreleme

Limonda etkin ve ekonomik gübreleme için yaprak ve toprak analizi zorunludur. Analizlerin eylül ortası ile kasım başı arasında yaptırılması, bir sonraki uygulama döneminin planlanmasını kolaylaştırır. Kasım ve aralık aylarında fosforlu ve potasyumlu gübreler ile çiftlik gübresi, ağacın taç hizasına açılan 15-20 santimetre derinlikteki çukur veya banda gömülür. Azotlu gübreler toprak yüzeyine serpilerek uygulanabilir; fosfor ve potasyumun ise taç izdüşümüne açılan çukura gömülmesi gerekir. Organik madde, toprağın yapısını ve su tutma kapasitesini destekler. İlkbahar ve yazın güçlü sürgün, çiçek ve meyve gelişimi için azot, fosfor ve potasyum dengesi önemlidir. Çinko, mangan ve demir limonda izlenmesi gereken mikro besinler arasındadır. Dozlar, kaynakta kesin birim alan miktarı bulunmadığından analiz sonucu, ağaç yaşı ve verim durumuna göre belirlenmelidir.

Sulama

Limon, turunçgiller içinde su isteği en yüksek türlerden biridir. Dikimden sonra fidanlar tamamen tutuncaya kadar, toprak özelliği dikkate alınarak genellikle 10-15 günde bir sulanır. Sulamalar nisan ve mayıs aylarında başlar; çok sıcak geçen temmuz ve ağustos döneminde daha sık yapılır, ekim ve kasım aylarına kadar sürdürülür. Akdeniz ve Ege kıyılarında sıcaklık ile buharlaşma yükseldiğinde sulama planı yakından izlenmelidir. Damla sulama en uygun yöntemdir; suyu kontrollü biçimde kök bölgesine verir ve su kullanımını düzenler. Karık sulama uygulanabilse de su dağılımı daha zor yönetilir. Gövde ve kök boğazını sürekli ıslatan salma veya göllendirme sulamasından kaçınılmalıdır. Eksik sulamada yapraklarda matlaşma, pörsüme, küçük meyve ve döküm görülebilir. Aşırı sulamada kök bölgesi havasız kalır, yapraklarda sararma ve gelişme geriliği ortaya çıkabilir. Sulama, toprak nemi ve yağış durumuna göre ayarlanmalıdır.

Yaygın hastalık ve zararlılar

Hastalıklar

• Uçkurutan Hastalığı (Phoma tracheiphila): Belirtiler dallarda görülür; yaprak ayası dökülerek yaprak sapları dallarda kalır. En fazla bulaşma ekim ayında olur. Enfeksiyon şiddetli olursa dallarda ve ağaçta tamamen kurumalar görülebilir; limon, hastalığa en hassas turunçgil türüdür.
• Turunçgil Meyvelerinde Kahverengi Çürüklük ve Gövde Zamklanması (Phytophthora citrophthora): Hastalıklı meyvelerde kahverengi lekeler ve derimsi bir yapı oluşur. Yapraklar olgunlaşmadan dökülür, ağaçlar yapraksız kalabilir. Enfeksiyon aşı yerinin üzerinde gövde kabuğunda yaralar oluşturur, odun dokusu zamanla kahverengileşir ve gövdede zamklanma görülür.
• Kahverengi Leke Hastalığı (Alternaria alternata f.sp. citri): Çoğunlukla genç sürgün, yaprak ve yeşil meyve kabuğunda görülür. Yapraklarda başlangıçta çok küçük olan lekeler zamanla büyür; meyvelerde çukurlaşmış kahverengi lekeler oluşur. Kaba limon bu hastalığa çok duyarlıdır.

Zararlılar

• Turunçgil Unlubiti (Planococcus citri): Tropik ve subtropik meyvelerde görülür; meyvelerin sapla birleştiği ve meyvelerin birbiriyle temas ettiği yerlerde yerleşir. Populasyon yüksek olduğunda bulaşıklık artar, bahçede yabancı ot temizliği önem kazanır.
• Kabuklubitler (Kırmızı kabuklubit, Aonidiella aurantii): Sürgün ve yapraklar üzerinde kabuklu olarak yerleşir. Örneklemede 20-25 cm uzunluğundaki sürgün ve yaprak örnekleri üzerinde büyüteç yardımıyla sayılarak tespit edilir; kış aylarında ayda bir, mart-eylül arasında iki haftada bir izlenir.
• Koşniller (Karakoşnil, Saissetia oleae): Sürgün ve yapraklar üzerinde bulunan, kabuklu bitlerle birlikte dal sayımı yöntemiyle izlenen emici zararlılardır. Yoğunlukları kış aylarında ayda bir, üreme döneminde iki haftada bir kontrol edilerek ekonomik zarar eşiğiyle karşılaştırılır.

Limon hastalıkları ve zararlılarının belirtileri ve önlemleri ›

Hasat

Limon hasadı sonbaharda başlar ve meyveler olgunlaştıkça ilkbahara kadar sürer. Muhafaza edilecek limonlar için en uygun derim zamanı kasım sonu ile aralık başıdır. Erkenci tiplerde hasat, usare miktarı yaklaşık yüzde 25-28 düzeyine ulaştığında yapılır. Meyve kabuğunun çeşide özgü rengini alması, yeterli iriliğe ulaşması, kabuğun sıkı yapısı ve meyve suyunun gelişmesi olgunluk değerlendirmesinde birlikte ele alınmalıdır. Don riski bulunan günlerden önce ürün toplanmalıdır. Meyveler elle tutulup, ucu küt makasla kapsülü zedelemeden kesilir; çekerek koparma kabuk ve sap dibinde zarar oluşturabilir. Hasattan sonra limonlar ambalajlamadan önce en az bir gün bekletilir. Bu sürede yüzey nemi uzaklaşır ve ayıklama kolaylaşır. Pazara hazırlıkta ezik, kesik, şekilsiz ve farklı olgunluktaki meyveler ayrılır. Sağlam meyveler uygun ambalajla, serin ve havalanabilen depolarda saklanmalı; taşıma sırasında darbeden korunmalıdır.