Greyfurt Yetiştiriciliği

Greyfurt hakkında

Greyfurt (altıntop), anavatanı Karayipler olan, ülkemizde özellikle Akdeniz ve Ege Bölgelerinde yetiştirilen, sıcağı seven bir turunçgil türüdür. Bu rehber; greyfurdun iklim ve toprak istekleri, fidan üretimi ve bahçe tesisi, sulama, gübreleme ve hasat işlemleri ile yaygın görülen hastalık ve zararlılarını resmî kaynağa dayanarak özetler.

Ekim zamanı ve tohum

Greyfurt, tohumla üretilen turunç anacı üzerine çoğunlukla göz aşısı ile aşılanarak çoğaltılır. Aşı, çöğürlerin kabuk verdiği nisan-kasım ayları arasında yapılır; aşıya esas turunç tohumları ise bahar başında (mart-nisan) toplanır. Bahçe tesisinde fidanlar; çukur ve alçak olmayan, hâkim rüzgâra kapalı bulunmayan arazilere dikilir. Düz ve meyilli arazide kare dikim, teraslı arazide kontur dikim uygulanır.

Çoğaltma tohumla değil aşı ile yapılır; bahçe tesisinde dikim aralığı 8x10 m olarak hesaplanır. Aşıya esas turunç tohumları olgun meyve içinden çıkarılıp hemen ekilirse yüksek oranda çimlenir; farklı zamanlarda alınan tohumlar 4-7 derecede 8 ay depolanabilir.

Gübreleme

Azotlu, fosforlu ve potaslı kompoze gübre miktarı yaprak ve toprak analizine göre belirlenir. Kaynaktaki tabloya göre tam verime yatmış bahçelerde ağaç başına yıllık N 20 kg, P2O5 8 kg, K2O 20 kg verilir; bu miktar ağacın yaşına göre kademeli artar (1 yaşında N 2,4 / P2O5 1,6 / K2O 1,6 kg). Fosfor ve potasyum gübresi çiftlik gübresiyle birlikte kış öncesinde (kasım-aralık), azotlu gübre ise erken ilkbaharda (şubat sonu-mart başı) sulama suyuyla iki-üç defada verilir. Ayrıca 2-3 yılda bir iyi yanmış çiftlik gübresi uygulanması yarar sağlar; kireçli topraklarda gübrelerin sülfat formu kullanılır.

Sulama

Greyfurt ağaçlarının yıllık su gereksinimi toprak, iklim ve ağacın gelişme durumuna göre 800-1.200 mm arasında değişir. Sulama dönemi nisan ortası ile ekim ortası arasıdır (yaklaşık 7 ay); havaların çok sıcak ve kurak olduğu bu dönemde ağaçlara 600-700 mm arasında su verilmesi gerekir. Sulama damla sulama yöntemiyle yapılır. Yetersiz sulamada gelişim yavaşlar, verim ve kalite düşer; aşırı sulamada kökler havasız kalarak kök çürüklüğü hastalığı oluşur. Yaprakların akşamüstü güneş batmadan solgunluk gösterip geceleri canlanması, sulama zamanının geldiğini işaret eder.

Yaygın hastalık ve zararlılar

Hastalıklar

• Uçkurutan hastalığı: Yapraklar aniden solar, dalcıklar kurur. Büyük dallardan başlayarak bir ya da iki yıl içinde ağacın tamamı kuruyabilir.
• Gövde zamklanması ve kahverengi meyve çürüklüğü: Toprağa yakın kök boğazı ve gövdede zamklanma görülür; aynı etmen meyvede oluştuğunda kahverengi çürüklük adını alır.
• Mavi ve yeşil küf: Önce mavi küf belli olur, kısa sürede üzerini yeşil küf kaplar. Sporlar havada yayılıp yaradan girerek meyveyi çürütür, özellikle hasat ve depo döneminde zarar verir.
• Turunçgillerde alternaria yanıklık hastalığı: Genç sürgün, genç yaprak ve yeşil meyve kabuğunda başlangıçta 1 mm veya daha küçük lekeler zamanla büyür; yapraklar delinir, sararıp dökülür. Meyvede çukurlaşmış, etrafı sarımsı yeşil halka ile çevrili kahverengi-siyah lekeler oluşur.
• Turunçgil gözenek viroidi: Yapraklarda sararma ve çinko eksikliğini andıran sarı benekler; gövde kabuğunda 2-3 mm kahverengi lekeler. Ağaç bodurlaşır, taç büyüklüğü sağlamların yarısı kadar kalır.
• Çinko noksanlığı (fizyolojik): Yaprakların damar araları sararır, damarlar yeşil kalır; yapraklar normalden küçük ve şekilsiz olur, meyveler küçük, içi kuru, sert lifli ve tatsız kalır.

Zararlılar

• Kırmızı ve sarı kabuklu bitler: Dal, gövde, yaprak ve meyvede özsuyu emerek zarar verir. Meyveler küçük kalır, yapraklarda klorofil oluşmaz; ileri zararlanmada dallar hatta ağacın tamamı kuruyabilir.
• Unlu bit: Çoğunlukla koloni hâlinde, yumaklar şeklinde çanak yaprakların altında, bitişik meyve ve yaprak aralarında bulunur; özsu emerek ağacı zayıflatır.
• Beyazsinekler: Bitki özsuyunu emerek ağaçların gelişmesini azaltır, meyveler küçük kalır, şeker oranı düşer; çıkardıkları tatlı madde ağaçların isli görünmesine ve veriminin düşmesine neden olur.
• Turunçgil kırmızı örümceği: Yaprak ve meyve üzerinde emerek beslenir; zarar gören yapraklar çabuk kurur ve erken dökülür. Kuru ve sıcak havalarda yoğunluğu artar.

Greyfurt hastalıkları ve zararlılarının belirtileri ve önlemleri ›

Hasat

Greyfurt hasadı, tüm turunçgiller gibi ekim-kasım aylarında başlar; ağaçlar daha erken, meyve yeşilken de hasat edilebilir. Çeşide göre hasat zamanı değişir: Star Ruby kasım-aralık, Marsh Seedless ise ocak ayı ortası ile mart ayı başında hasat edilir. Hasat açık, kuru, güneşli ve ılık havalarda; meyve üzerindeki çiy ve kırağı kuruduktan sonra, temizlenip ilaçlanmış makasla saplar uzun bırakılarak yapılır. Olgunluğun tespitinde usare oranı, şeker, asitlik ve meyve kabuk rengi göz önüne alınır.