Menü
Mandalina (Citrus reticulata), turunçgiller (Rutaceae) familyasına ait, kolay soyulması, çekirdeksiz çeşitlerinin bulunması ve soğuğa diğer turunçgillere göre daha dayanıklı olması nedeniyle önemi giderek artan bir meyve türüdür. Bu rehber, Tarım ve Orman Bakanlığı Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü (BATEM) yayınına dayanarak mandalinanın iklim ve toprak isteklerini, bahçe tesisini, dikim, gübreleme, sulama ve hasat işlemlerini ele alır. Ayrıca yetiştiricilikte sık karşılaşılan başlıca hastalık ve zararlıları belirtileriyle birlikte tanıtır.
Fidan torbasında üretilen turunçgil fidanlarıyla, Akdeniz Bölgesi için en soğuk ay olan Ocak ve en sıcak ay olan Temmuz dışında her dönemde bahçe tesisi yapılabilir. Soğuk zararının görülmediği yerlerde dikim için genellikle sonbahar uygundur; böylece fidan şaşırtma şokunu kış boyunca atlatıp ilkbaharda (Mart) gelişmeye başlar. Soğuk zararı görülen yerlerde dikim, 25-30 cm derinlikteki toprak sıcaklığı 12,8-13,0 santigrat dereceye ulaştığında yapılır.
Mandalina fidanla tesis edilir; tohumla çoğaltma ticari amaçla kullanılmaz. Virüs hastalıklarından temiz, adına doğru sertifikalı fidan tercih edilmelidir. Klasik yetiştiricilikte dikim aralığı Klemantin için 6x6 m, Satsuma için 5x5 m olup dekara yaklaşık 21 fidan dikilir. Damla sulama sistemine geçilmesiyle aralıklar daraltılarak dekara 40-50 fidan dikilebilmektedir. Dikimde sıraların kuzey-güney yönünde olması güneşten yararlanmayı artırır.
Turunçgillerde gübre miktar ve cinsinin belirlenmesinde en doğru yol yaprak ve toprak analizlerinin yaptırılmasıdır; her koşulda geçerli sabit bir program yoktur. Azotlu gübreler toprak yüzeyine serpme şeklinde verilirken, fosforlu ve potasyumlu gübrelerin ağaçların taç izdüşümüne açılan hendek veya çukurlara gömülmesi gerekir. Azot noksanlığında yaşlı yapraklar açık yeşil-sarı renk alır, yapraklar küçülür, çiçek ve meyve tutumu azalır. Fosfor noksanlığında yaşlı yapraklar önce koyu yeşil olup sonra bronzlaşır, dal uçlarında kuruma ve meyvelerde küçülme görülür. Genç fidanlarda aşırı azotlu gübrelemeden kaçınılmalıdır, çünkü meyveye yatma dönemini geciktirir.
Dikimden sonra ilk 1-2 yıl, kökler henüz derine ulaşmadığından sulamaya özellikle dikkat edilmelidir. Sulama şekli ve miktarı yağış ve hava koşullarına göre planlanmalı; altyapı uygunsa damla sulama tercih edilmelidir. Salma sulama yapılacaksa suyun doğrudan fidan gövdesine değmemesine dikkat edilmelidir. Sulama aralıkları iklim, toprak yapısı, tür ve sulama yöntemine göre değişir. Aşırı ve sık sulama, kök boğazı hastalıkları ile mantar kökenli sorunları artırdığından iyi drenaj sağlanmalıdır.
Hasat zamanı çeşide göre değişir: erkenci çeşitler (Okitsu Wase) Eylül sonu-Ekim başında, Satsuma Owari Ekim ortası-Kasım başında, Klemantin Ekim sonu-Kasım başında, Nova Kasım-Aralık, Fremont ise Aralık-Ocak aylarında olgunlaşır. Meyveler tam olgunlukta, tercihen açık, kuru, güneşli ve ılık havada toplanmalıdır. Mandalina ve limonda meyveler daldan kesim makasıyla, kaliks (düğme) hemen üzerinden kesilerek derilmeli; işçilerin tırnakları kısa olmalı veya eldiven kullanılmalıdır. Optimal derim zamanı geçirilen meyvelerde depo dayanımı azalır, erken toplananlar ise üşüme zararına hassaslaşır.
Mandalina hastalıkları ve zararlılarının belirtileri ve önlemleri için ayrıntılı rehbere bakın →
Fidan torbasında üretilen turunçgil fidanlarıyla, Akdeniz Bölgesi için en soğuk ay olan Ocak ve en sıcak ay olan Temmuz dışında her dönemde bahçe tesisi yapılabilir. Soğuk zararının görülmediği yerlerde dikim için genellikle sonbahar uygundur; böylece fidan şaşırtma şokunu kış boyunca atlatıp ilkbaharda (Mart) gelişmeye başlar. Soğuk zararı görülen yerlerde dikim, 25-30 cm derinlikteki toprak sıcaklığı 12,8-13,0 santigrat dereceye ulaştığında yapılır.
Turunçgillerde gübre miktar ve cinsinin belirlenmesinde en doğru yol yaprak ve toprak analizlerinin yaptırılmasıdır; her koşulda geçerli sabit bir program yoktur. Azotlu gübreler toprak yüzeyine serpme şeklinde verilirken, fosforlu ve potasyumlu gübrelerin ağaçların taç izdüşümüne açılan hendek veya çukurlara gömülmesi gerekir. Azot noksanlığında yaşlı yapraklar açık yeşil-sarı renk alır, yapraklar küçülür, çiçek ve meyve tutumu azalır. Fosfor noksanlığında yaşlı yapraklar önce koyu yeşil olup sonra bronzlaşır, dal uçlarında kuruma ve meyvelerde küçülme görülür. Genç fidanlarda aşırı azotlu gübrelemeden kaçınılmalıdır, çünkü meyveye yatma dönemini geciktirir.
Dikimden sonra ilk 1-2 yıl, kökler henüz derine ulaşmadığından sulamaya özellikle dikkat edilmelidir. Sulama şekli ve miktarı yağış ve hava koşullarına göre planlanmalı; altyapı uygunsa damla sulama tercih edilmelidir. Salma sulama yapılacaksa suyun doğrudan fidan gövdesine değmemesine dikkat edilmelidir. Sulama aralıkları iklim, toprak yapısı, tür ve sulama yöntemine göre değişir. Aşırı ve sık sulama, kök boğazı hastalıkları ile mantar kökenli sorunları artırdığından iyi drenaj sağlanmalıdır.
Hasat zamanı çeşide göre değişir: erkenci çeşitler (Okitsu Wase) Eylül sonu-Ekim başında, Satsuma Owari Ekim ortası-Kasım başında, Klemantin Ekim sonu-Kasım başında, Nova Kasım-Aralık, Fremont ise Aralık-Ocak aylarında olgunlaşır. Meyveler tam olgunlukta, tercihen açık, kuru, güneşli ve ılık havada toplanmalıdır. Mandalina ve limonda meyveler daldan kesim makasıyla, kaliks (düğme) hemen üzerinden kesilerek derilmeli; işçilerin tırnakları kısa olmalı veya eldiven kullanılmalıdır. Optimal derim zamanı geçirilen meyvelerde depo dayanımı azalır, erken toplananlar ise üşüme zararına hassaslaşır.
Mandalina yetiştiriciliğinde başlıca Uç Kurutan Hastalığı (Phoma tracheiphila), Kahverengi Çürüklük ve Gövde Zamklanması (Phytophthora citrophthora), Kahverengi Leke Hastalığı (Alternaria alternata f.sp. citri) görülebilir. Belirtiler ve mücadele için ruhsatlı ürün kullanılmalı, İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
