Mandalina yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.
Mandalina Hastalıkları
Uçkurutan (Mal Secco)
Phoma tracheiphila
Belirti: Hastalık öncelikle taze sürgün uçlarında görülür; sürgünler tepeden aşağıya doğru kurumaya başlar. Kuruyan dal ve sürgünlerde yapraklar dökülür, geriye çıplak dallar kalır ve ağaç tepeden aşağıya doğru zayıflar. Enfekteli dalların kabuğu kaldırıldığında odun dokusunda turuncu-pembemsi renk değişimi dikkat çeker. İleri dönemde ağacın bir yanı veya tamamı kuruyabilir.
Etmen / koşul: Serin ve yağışlı havalarda, özellikle ilkbahar ve sonbaharda hızla yayılır; fungus yaralardan, budama kesiklerinden ve dolu yaralarından bitkiye girer. Limon en hassas türdür.
Önlem: Hastalıklı dal ve sürgünler sağlam dokuya kadar budanıp bahçeden uzaklaştırılarak imha edilmeli, budama aletleri her ağaçtan sonra dezenfekte edilmelidir. Dolu ve dondan korunmalı, dayanıklı çeşit ve anaçlar tercih edilmelidir.
Kök boğazı zamklanması ve kahverengi çürüklük
Phytophthora citrophthora
Belirti: Kök boğazı ve gövdenin toprağa yakın kısmında kabuk koyulaşır, çatlar ve buradan koyu renkli zamk sızıntısı (gomoz) görülür. Kabuk altındaki dokular kahverengileşip çürür, zamanla kabuk soyulur ve gövdeyi kuşak gibi sarar. Ağaçta genel zayıflama, yaprak sararması, küçük ve seyrek yapraklanma ve verim düşüşü olur. Meyvelerde ise hasada yakın dönemde kahverengi, deri gibi sert çürüklük gelişebilir.
Etmen / koşul: Fazla ve durgun sulama suyu, ağır ve drenajı kötü topraklar, kök boğazının toprak veya su ile uzun süre temas etmesi hastalığı artırır; nemli ve ılıman koşullarda yaygındır.
Önlem: Fidan dikiminde aşı noktası topraktan yüksekte tutulmalı, can suyu gövdeye değdirilmemeli ve damla sulamaya geçilmelidir. Drenaj sağlanmalı, dayanıklı anaç kullanılmalı, hastalıklı kabuk dokusu temizlenip bahçe temiz tutulmalıdır.
Turunçgil kömüründen kararması (Fumajin)
Capnodium citri
Belirti: Yaprak, sürgün ve meyve yüzeyini kaplayan, kurum veya is gibi siyah, kolayca silinebilen bir tabaka oluşur. Bu siyah örtü yaprakların ışık almasını engelleyerek fotosentezi düşürür, meyvelerde pazar değerini azaltır. Tabaka altındaki dokular genellikle sağlamdır; kararma emici böceklerin salgıladığı tatlımsı madde üzerinde gelişir.
Etmen / koşul: Unlubit, kabuklubit, beyazsinek gibi tatlımsı madde (ballı madde) salgılayan böceklerin yoğun olduğu, havalandırması zayıf ve nemli bahçelerde artar.
Önlem: Tatlımsı madde salgılayan emici zararlılarla mücadele edilerek mantarın besin kaynağı kesilmelidir. Sık dikimden kaçınılmalı, taç havalanacak şekilde budama yapılmalı ve karıncalar kontrol altına alınmalıdır.
Mandalina Zararlıları
Akdeniz meyvesineği
Ceratitis capitata
Zarar şekli: Dişi sinek olgunlaşmakta olan meyvenin kabuğu altına yumurta bırakır; bırakılan noktada küçük delik ve çevresinde sararma görülür. İçeride gelişen kurtlar (larvalar) meyve etini yiyerek galeriler açar, meyve yumuşar, çürür ve erken dökülür. Kesilen meyvede beyaz renkli, bacaksız larvalar görülür.
Koşul: Sıcak ve nemli yaz sonu ile sonbahar aylarında, meyvelerin renk dönüp olgunlaşmaya başladığı dönemde popülasyon hızla artar.
Önlem: Yere dökülen ve bulaşık meyveler düzenli toplanıp derince gömülerek veya imha edilerek yok edilmelidir. Erken hasat, eşeysel ve besin tuzaklarıyla izleme ve kitlesel yakalama uygulanmalıdır.
Turunçgil unlubiti
Planococcus citri
Zarar şekli: Yaprak, sürgün, meyve sapı ve meyvelerin göbek kısmında un serpilmiş gibi beyaz, pamuksu kümeler halinde görülür. Bitki özsuyunu emerek sürgünlerde zayıflama, yaprak ve meyve dökümü yapar. Salgıladığı tatlımsı madde üzerinde siyah fumajin gelişerek yaprak ve meyveleri karartır; meyvelerin pazar değeri düşer.
Koşul: Sıcak ve nemli koşullarda, sık ve gölgeli taç yapısına sahip bakımsız bahçelerde hızla çoğalır; karıncalar zararlıyı taşıyarak yayılmasını artırır.
Önlem: Sık taç içi havalandırılacak şekilde budama yapılmalı, karıncalarla mücadele edilmeli ve doğal düşmanları (avcı böcekler) korunmalıdır. Bulaşık fidan kullanımından kaçınılmalıdır.
Kırmızı kabuklubit
Aonidiella aurantii
Zarar şekli: Yaprak, dal, sürgün ve meyveler üzerinde 2 mm çapında, yuvarlak, kırmızımsı-kahve renkli kabuk şeklinde yapışık olarak görülür. Özsu emerek yapraklarda sararma, dal ve sürgünlerde kuruma, yaprak ve meyve dökümü yapar. Meyve üzerinde emildiği noktada açık renkli hale oluşur ve pazar değeri düşer; yoğun bulaşmada ağaç tepeden zayıflar.
Koşul: Sıcak ve kurak koşullarda, tozlu ve bakımsız bahçelerde popülasyon yükselir; gölgeli iç dallarda yoğunlaşır.
Önlem: Bulaşık ve kuru dallar budanıp uzaklaştırılmalı, ağaçlar tozlanmaya karşı temiz tutulmalıdır. Doğal düşmanlar korunmalı, bulaşık fidan ve aşı gözü kullanılmamalıdır.
Turunçgil beyazsineği
Dialeurodes citri
Zarar şekli: Yaprakların alt yüzünde beyaz, küçük kelebeğimsi erginler ve sarımsı larvalar bulunur; yaprak sallandığında beyaz sinek bulutu havalanır. Özsu emerek yaprakları soldurur, sürgün gelişimini zayıflatır. Bol miktarda tatlımsı madde salgılar ve bunun üzerinde gelişen siyah fumajin yaprak ile meyveleri kaplayarak fotosentezi engeller.
Koşul: Sıcak ve nemli, hava akımının zayıf olduğu sık dikilmiş ve aşırı azotlu gübrelenmiş bahçelerde popülasyon artar.
Önlem: Taç havalanacak şekilde budama yapılmalı, dengeli gübreleme ile aşırı sürgün gelişimi önlenmelidir. Doğal düşmanlar korunmalı, sarı yapışkan tuzaklarla izleme yapılmalıdır.
Turunçgil kırmızı örümceği
Panonychus citri
Zarar şekli: Çıplak gözle zor görülen kırmızı renkli akarlar yaprak, sürgün ve meyve üzerinde bulunur. Emgi sonucu yapraklarda donuk, gümüşi-gri lekeler ve soluk renk oluşur; yoğun zararda yapraklar matlaşır ve dökülür. Meyve yüzeyinde renk açılması ve gümüşleşme görülerek pazar değeri düşer.
Koşul: Sıcak ve kurak, tozlu havalarda, özellikle yaz aylarında ve su stresi altındaki ağaçlarda popülasyon hızla yükselir.
Önlem: Ağaçlar tozlanmaya karşı korunmalı, dengeli sulama ile su stresi önlenmelidir. Doğal düşmanları (avcı akarlar ve böcekler) korunmalı, aşırı geniş etkili ilaçlamadan kaçınılmalıdır.
Turunçgil yaprak galerigüvesi
Phyllocnistis citrella
Zarar şekli: Taze sürgün ve genç yapraklarda, larvanın açtığı gümüşi-parlak, kıvrımlı galeriler (yollar) görülür. Galeri açılan yapraklar büzüşür, kıvrılır ve deforme olur; sürgün gelişimi durur. Özellikle fidan ve genç ağaçlarda zarar büyüktür, açılan yaralar bazı bakteriyel hastalıklara da giriş kapısı oluşturur.
Koşul: Sıcak yaz sonu ve sonbahar aylarında, taze ve sürekli sürgün veren genç ağaçlar ile fidanlıklarda popülasyon yüksektir.
Önlem: Aşırı ve düzensiz sürgün gelişimine yol açan fazla azotlu gübreleme ve gereksiz sulamadan kaçınılmalıdır. Doğal düşmanlar korunmalı, fidanlıklarda bulaşık sürgünler kontrol altında tutulmalıdır.
Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.
Hastalık öncelikle taze sürgün uçlarında görülür; sürgünler tepeden aşağıya doğru kurumaya başlar. Kuruyan dal ve sürgünlerde yapraklar dökülür, geriye çıplak dallar kalır ve ağaç tepeden aşağıya doğru zayıflar. Enfekteli dalların kabuğu kaldırıldığında odun dokusunda turuncu-pembemsi renk değişimi dikkat çeker. İleri dönemde ağacın bir yanı veya tamamı kuruyabilir.
Mandalina kök boğazı zamklanması ve kahverengi çürüklük belirtileri nelerdir?
Kök boğazı ve gövdenin toprağa yakın kısmında kabuk koyulaşır, çatlar ve buradan koyu renkli zamk sızıntısı (gomoz) görülür. Kabuk altındaki dokular kahverengileşip çürür, zamanla kabuk soyulur ve gövdeyi kuşak gibi sarar. Ağaçta genel zayıflama, yaprak sararması, küçük ve seyrek yapraklanma ve verim düşüşü olur. Meyvelerde ise hasada yakın dönemde kahverengi, deri gibi sert çürüklük gelişebilir.
Yaprak, sürgün ve meyve yüzeyini kaplayan, kurum veya is gibi siyah, kolayca silinebilen bir tabaka oluşur. Bu siyah örtü yaprakların ışık almasını engelleyerek fotosentezi düşürür, meyvelerde pazar değerini azaltır. Tabaka altındaki dokular genellikle sağlamdır; kararma emici böceklerin salgıladığı tatlımsı madde üzerinde gelişir.
Mandalina akdeniz meyvesineği zararı nasıl anlaşılır?
Dişi sinek olgunlaşmakta olan meyvenin kabuğu altına yumurta bırakır; bırakılan noktada küçük delik ve çevresinde sararma görülür. İçeride gelişen kurtlar (larvalar) meyve etini yiyerek galeriler açar, meyve yumuşar, çürür ve erken dökülür. Kesilen meyvede beyaz renkli, bacaksız larvalar görülür.
Mandalina turunçgil unlubiti zararı nasıl anlaşılır?
Yaprak, sürgün, meyve sapı ve meyvelerin göbek kısmında un serpilmiş gibi beyaz, pamuksu kümeler halinde görülür. Bitki özsuyunu emerek sürgünlerde zayıflama, yaprak ve meyve dökümü yapar. Salgıladığı tatlımsı madde üzerinde siyah fumajin gelişerek yaprak ve meyveleri karartır; meyvelerin pazar değeri düşer.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı TAGEM - Turunçgil Entegre Mücadele Teknik Talimatı (Ankara 2022) (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).
Deneyimini iyileştirmek için çerez kullanıyoruz. Zorunlu olmayanlar yalnızca onayınla çalışır. Detay: Çerez Aydınlatma Metni.
Çerez Tercihleri
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
+ Kesinlikle Gerekli (Zorunlu) ÇerezlerHer Zaman Aktif
Oturum, güvenlik ve dil tercihi gibi sitenin çalışması için gereklidir. Devre dışı bırakılamaz.
+ İşlevsel Çerezler
Önceki ziyaret ve seçimlerinize dayanarak (örn. son aramalar, favori filtreler) daha kişisel bir deneyim sunar; üçüncü taraf tedarikçiler tarafından yerleştirilebilir.
Yurt Dışı Aktarım İzniAçık rıza metni kapsamında onay vermek için imleci kaydırın.
+ Performans ve Analitik Çerezleri
İnternet Sitesi ziyaret ve trafiğini takip ve analiz etmemizi sağlar; hangi alanların sık ya da seyrek ziyaret edildiğini görüp trafiği optimize ederiz.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Google)Açık rızanızı vermeniz halinde, Google Analytics çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz raporlama amacıyla yurt dışında yerleşik Google LLC'ye aktarılabilecektir.
+ Kişiselleştirilmiş Reklam ve Pazarlama Çerezleri
Görüntüleme geçmişinize ve ziyaretçi profilinize uygun olarak, sitede veya site harici mecralarda kişiselleştirilmiş ürün ve hizmet tanıtımı yapmak için kullanılır.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Facebook)Açık rızanızı vermeniz halinde, Facebook Pixel çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz kişiselleştirilmiş reklam sunumu amacıyla yurt dışında yerleşik Meta Inc.'e aktarılabilecektir.
