Kabak Hastalıkları ve Zararlıları

Kabak yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.

Kabak Hastalıkları

Kabakgillerde Külleme

Erysiphe cichoracearum, Sphaerotheca fuliginea

Belirti: Hastalık önce bitkinin yaşlı yapraklarında başlar, sonra genç yapraklara geçer. Yaprağın üst yüzeyinde parça parça, yuvarlağa yakın lekeler belirir; bu lekeler ilk zamanlarda beyaz renkte un veya toz tabakası gibi görünür. Zamanla lekeler birleşerek yaprağın her iki yüzeyini, yaprak sapını ve gövdeyi kaplar ve esmerleşir. Yapraklar kuruyup dökülür, bitkide gelişme durur ve ürün kaybı meydana gelir.

Etmen / koşul: Hastalığın gelişmesi için en uygun sıcaklık 27 derecedir. Sıcak ve nemli koşullar gelişimi teşvik eder.

Önlem: Hasattan sonra hastalıklı bitki artıkları toplanarak yakılmalıdır. Bitkiler arası hava akımını sağlamak için sık dikimden kaçınılmalıdır.

Kabakgillerde Mildiyö

Pseudoperonospora cubensis

Belirti: Hastalık yapraklar üzerinde küçük, soluk yeşil veya sarımsı lekelerle kendini belli eder; ilerledikçe bu lekeler koyulaşır. Yaprağın alt yüzünde, lekelerin tam altında gri veya menekşe renginde küf tabakası oluşur. Hastalığın şiddetine göre hastalıklı yapraklar sararıp kahverengine döner; önce yaşlı, bir süre sonra taze ve genç yapraklar kurur ve bitki tamamen ölebilir.

Etmen / koşul: En uygun koşullar 20-22 derece sıcaklık ve yüzde 90 orantılı nemdir. Orantılı nemin yüksek olduğu üretim alanlarında ekonomik kayba neden olur.

Önlem: Sık dikim yapılmamalı, yapılmışsa zamanında seyreltme yapılmalıdır. Seralarda iyi havalandırma ile nem düşürülmelidir.

Kabakgillerde Antraknoz

Colletotrichum orbiculare

Belirti: İlk belirtiler yapraklar üzerinde esmer veya siyah renkli, yuvarlağa yakın lekeler halindedir; bu lekeler zamanla birleşip büyür, düzensiz şekil alır, buruşup parçalanır ve yapraklar, ileriki dönemde tüm bitki kuruyarak ölebilir. Yaprak sapları üzerindeki lekeler uzunumsu, esmer ve hafif çukurdur. Meyvelerdeki belirtiler 1-2 mm'den büyük, daire veya düzensiz çöküntü halinde lekelerdir; rutubetli havalarda bu lezyonlar üzerinde kavuniçi renk oluşması tipik bir tanıma belirtisidir.

Etmen / koşul: Bulaşmalar genellikle 16 derece civarında olur; 21-26 derece sıcaklık ve en az yüzde 80 orantılı nemde salgın yapar. Yağışlı yıllarda ürün kaybı artar; yağmur suyu sıçraması ve çiğ ile yayılır.

Önlem: Tohumluk hastalık görülmeyen bitkilerden alınmalı, en az 3 yıllık ekim nöbeti uygulanmalı, tarladaki hastalıklı bitki artıkları yok edilmeli ve her yıl salgın yapan yerlerde dayanıklı çeşitler ekilmelidir.

Kök Boğazı Yanıklığı

Phytophthora capsici

Belirti: Fideliklerde erken dönemde çökerten belirtileri görülür; asıl zarar fidelerin dikilip gelişmeye başladığı dönemdedir. Kök boğazını kuşak gibi saran, başlangıçta koyu yeşil, ileride kahverengimsi siyaha dönüşen bir renk değişimi görülür. Enfeksiyon kök bölgesine ulaştığında kök kabuğu kahverengileşip çürür; normal sulama ve bakıma rağmen bitki kendini toparlayamaz ve üründen verim alınamaz.

Etmen / koşul: Aşırı ve dengesiz sulama, fazla nem ile gelişir. Su tutan, drenajı kötü topraklarda zarar artar.

Önlem: Tohum sağlıklı bitkilerden alınmalı, fidelikler temiz yerde kurulmalı, fideler aşırı sulanmamalı ve sık havalandırılmalıdır. Karık usulü, karık sırtına dikim yapılmalı, aşırı azotlu gübrelemeden kaçınılmalı, hastalıklı bitkiler sökülüp imha edilmelidir.

Kabakgillerde Solgunluk ve Kök Çürüklüğü

Fusarium spp., Pythium spp., Rhizoctonia spp.

Belirti: Toprak kökenli bu mantarlar çimlenme ve çıkış sonrası fide devresinde kök çürüklüğüne (çökerten) yol açar; yakalanan fideler çoğunlukla tamamen kurur. Kol atma, çiçek ve meyve oluşumu devrelerinde tipik solgunluk görülür; iletim demetlerinde lekelenme ve kol uçlarından başlayan solgunluk sonucu önce yapraklarda, sonra tüm bitkide çökme olur. Kök boğazını çepeçevre saran açık ve koyu kahverengi yanıklık, bazen zamklaşma görülür.

Etmen / koşul: Mantarlar yaşamlarını toprakta sürdürür, uygun ekolojik koşullarda hızla çoğalır ve konukçu olmadan uzun yıllar canlı kalabilir. Hastalıklı bitki artıkları ve bazı türlerde tohumla yıldan yıla taşınır.

Önlem: Ekim nöbetine özen gösterilmeli, sırta dikim yapılmalı ve sulamada kök boğazına su değdirilmemelidir. İyi yanmış çiftlik gübresi ve yeşil gübre ile toprak yapısı düzeltilmeli, dayanıklı çeşitler kullanılmalı, yaz aylarında solarizasyon uygulanmalı, hastalıklı bitkiler sökülüp imha edilmelidir.

Sebzelerde Kurşuni Küf

Botrytis cinerea

Belirti: Hastalık genelde gövde ve meyvelerde zarar yapar. Lekeler önce toplu iğne başı büyüklüğünde olup bitkinin iç kısmında gelişerek genişler ve dokulara yayılır; bitki dokusu çatlar ve su kaybeder. Gövde ve meyve sapı lekeleri nedeniyle meyve dökümü olur. Çiçek zamanında taç yapraklar çok duyarlıdır; etmen buradan girerek meyveye geçer ve meyve çürüklüğünü başlatır.

Etmen / koşul: Gelişme için en uygun koşullar 20-25 derece sıcaklık ve yüzde 95-98 orantılı nemdir.

Önlem: Seralarda iyi havalandırma ile sıcaklık ve nem yükselmesi önlenmeli, sık dikimden kaçınılmalı, dengeli gübreleme yapılmalıdır. Hastalıklı bitkiler sökülüp imha edilmeli, hasattan sonra tüm bitki artıkları toplanıp yakılmalıdır.

Hıyar Köşeli Yaprak Lekesi

Pseudomonas syringae pv. lachrymans

Belirti: Çenek yapraklarda şeffaf, düzensiz yağ lekeleri oluşur. Gerçek yapraklarda damarlarla sınırlanmış, köşeli, zamanla delinen yağ lekeleri görülür. Yaprakların alt yüzeyinde sabahın erken saatlerinde bakteriyel akıntı görüldüğü için hastalığa gözyaşı hastalığı da denir. Meyvelerde küçük, yuvarlak, hafifçe çökük sarı lekeler oluşur ve zamanla bu meyvelerde çürüme meydana gelir.

Etmen / koşul: Bulaşık tohumlar, toprakta kalan hastalıklı bitki artıkları ve sulama suyu hastalığı yayar; nemli koşullarda gelişir.

Önlem: Temiz tohum kullanılmalı, hastalıklı bitki artıkları seralardan uzaklaştırılıp imha edilmeli ve hastalığın görüldüğü yerlerde en az 2 yıl ekim nöbeti uygulanmalıdır.

Kabak Sarı Mozaik Virüsü

Zucchini yellow mosaic potyvirus (ZYMV)

Belirti: Başlangıçta yapraklarda sarı mozaik, nekroz ve kısmen şekil bozukluğu görülür. Bitkinin tümünde mozaik, damar bantlaşması, yaprak deformasyonu ve bodurluk oluşur; yapraklar parçalı bir hal alır, iplikleşir, boğum araları kısalıp kalınlaşır. Meyveler küçük kalır, şekli bozulur, sivilce benzeri şişkinlikler ve yeşil benekler oluşur.

Etmen / koşul: 38'den fazla yaprakbiti türü (özellikle Myzus persicae, Aphis gossypii) ile ve bitki özsuyu yoluyla mekanik olarak taşınır.

Önlem: Vektör yaprakbitleri ile mücadele edilmeli, hastalıklı bitkiler imha edilmeli, bakım sırasında el ve aletler dezenfekte edilmeli, tarla yabancı otlardan temizlenmeli ve dayanıklı çeşit kullanılmalıdır.

Kabak Zararlıları

Beyazsinek

Bemisia tabaci, Trialeurodes vaporariorum

Zarar şekli: Erginler 1 mm boyunda beyaz renkte olup ergin ve larvalar taze yaprakların alt yüzünde, büyüme noktalarında bulunur. Larva ve erginler bitki özsuyunu emerek beslenir, emgi sonucu yaprakta sararma olur. Salgıladıkları tatlı madde nedeniyle yapraklar üzerinde siyah bir tabaka (fumajin) oluşur, bu kısımlar özümleme yapamaz; bitki zayıflar, verim ve kalite düşer. Ayrıca önemli virüs hastalıklarını taşırlar.

Koşul: Seralarda mevsim boyunca görülür, yılda 9-15 döl verir. Sıcak ve nemli ortamı sever; kışı yabancı otlar üzerinde geçirir.

Önlem: Hasattan sonra tarla ve sera çevresindeki yabancı otlarla mücadele edilmeli, aşırı sulama ve gübrelemeden kaçınılmalıdır. Sera giriş-çıkış ve havalandırma açıklıkları ince tel veya tül ile kaplanmalı, izleme için sarı yapışkan tuzaklar asılmalıdır.

Kırmızıörümcekler

Tetranychus urticae, Tetranychus cinnabarinus, Tetranychus atlanticus

Zarar şekli: Erginler 0.5-0.7 mm boyunda, oval, gözle zor fark edilir. Yaprağın alt yüzünde ördükleri ipek ağlar arasında ergin, larva, nimf ve yumurta bir arada görülür. Bitki özsuyunu emerek beslenir; emilen yaprak sararır, yapraklar kıvrılır ve dökülür. Verim yüzde 40-60 oranında düşer ve ürün kalitesiz olur.

Koşul: Kışı ılık geçen bölgelerde yıl boyu yaşar ve ürer; yılda 10-12 döl verir. Sıcak ve kurak koşullarda popülasyon artar; tarla kenarı yabancı otlardan ve bulaşık fidelerden geçer.

Önlem: Seraya temiz fide dikilmeli, hasattan sonra bitki artıkları uzaklaştırılmalı, ot çapasına önem verilmeli, fazla azotlu gübreden kaçınılmalı ve toprak işlemesiyle kışlayan bireyler toprağa gömülmelidir.

Sarı Çay Akarı

Polyphagotarsonemus latus

Zarar şekli: 170-190 mikron boyunda olup çıplak gözle görülemez; erginler yarı saydam açık sarı renkli ve çok hareketlidir. Bitkinin büyüme noktaları, genç yaprak ve sürgünleri, çiçek ve meyvelerde, daha çok yaprağın alt yüzünde beslenir. Beslenme sonucu yaprak sertleşir, kenarlardan aşağıya doğru kıvrılır; yaprak gençse dökülür, dökülmeyen yaprak pürüzlü görünümdedir ve virüs/herbisit zararına benzer oluşumlar meydana gelir.

Koşul: Yıl boyu aktif olup nemli yerlerde sayıca çok artar; yılda 20-30 döl verir. Beyazsinek, yaprakbiti ve thrips ile taşınır.

Önlem: Çevredeki yabancı otlar temizlenmeli, gereğinden fazla azot ve potasyumlu gübre kullanılmamalıdır.

Thripsler

Thrips tabaci, Frankliniella occidentalis

Zarar şekli: Ergin yaklaşık 2 mm boyunda, açık sarı veya sarımsı esmer renkli ve çok hareketlidir; ergin ve larvalar yaprakların alt yüzünde birlikte bulunur. Ergin ve larvalar yaprak, sap ve meyvede bitki özsuyu ile beslenir; beslendiği yapraklar bir süre sonra beyazımsı veya gümüşi lekeler oluşturur. Ayrıca önemli virüs hastalıklarını taşırlar.

Koşul: Ilıman bölgelerde konukçu buldukça üremeye devam eder; yılda 3-6, en fazla 15 döl verir.

Önlem: Bulaşık bitki artıkları imha edilmeli, toprak işlemesi ve yabancı ot mücadelesi yapılmalı, seralarda havalandırma açıklıkları küçük delikli tül ile kapatılmalı ve doğal düşman Orius türleri korunmalıdır.

Yaprakbitleri

Aphis gossypii, Aphis fabae, Myzus persicae, Macrosiphum euphorbiae

Zarar şekli: Vücutları oval, yumuşak, 1.5-3.0 mm boyunda yeşil, sarı, siyah, pembemsi renklerdedir; kanatlı ve kanatsız formları vardır. Ergin ve nimfleri taze sürgün, yaprak ve yaprak altlarında toplu halde bulunur. Özsu emerek beslenir; beslendikleri yaprak ve taze sürgünlerde kıvrılma ve şekil bozukluğu olur. Salgıladıkları tatlı madde yaprağı kaplar, üzerinde mantarlar gelişerek yaprak kararır; verim azalır, kalite bozulur ve virüs hastalıklarını sağlıklı bitkilere bulaştırırlar.

Koşul: Bölge ve türe göre yılda 10-16 döl verir. Yoğunluk artışı veya havaların soğuması gibi koşullarda kanatlı bireyler oluşturup yayılırlar.

Önlem: Hasattan sonra toprak üstünde kalan bitki sapları ve yabancı otlar imha edilmeli; uğur böcekleri, Chrysopidae, Syrphidae ve Aphidius gibi doğal düşmanlar korunmalıdır.

Kök-Ur Nematodları

Meloidogyne spp.

Zarar şekli: Mikroskobik canlılar olup iç parazittir; konukçu bitkinin kök sisteminde urlara neden olur, iletim dokularını bozarak topraktan su ve besin alışverişini kısıtlar. Bitkide gelişme yavaşlar ve durur, bodurlaşma görülür; yapraklarda sararma, çiçek ve meyve dökülmesi olur, enfeksiyon ağırsa bitki tamamen kuruyabilir. Kabak köklerinde gözle görülebilen büyük urlar oluşur; kılcal köklerde açtığı yaralardan giren toprak patojenleri ikincil zarar yapar.

Koşul: Kışı urlu kök artıkları ve toprakta yumurta veya larva halinde geçirir; hafif ve orta karakterli toprakları sever, ağır toprakları sevmez. Toprak sıcaklığı 10 derecenin altında gelişemez, zarar 15 derecede başlar.

Önlem: Urlu bitki kök artıkları toplanıp imha edilmeli, münavebe uygulanmalı, dayanıklı çeşitler tercih edilmeli ve yaz aylarında toprak solarizasyonu yapılmalıdır.

Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.

Sık Sorulan Sorular

Kabak kabakgillerde külleme belirtileri nelerdir?

Hastalık önce bitkinin yaşlı yapraklarında başlar, sonra genç yapraklara geçer. Yaprağın üst yüzeyinde parça parça, yuvarlağa yakın lekeler belirir; bu lekeler ilk zamanlarda beyaz renkte un veya toz tabakası gibi görünür. Zamanla lekeler birleşerek yaprağın her iki yüzeyini, yaprak sapını ve gövdeyi kaplar ve esmerleşir. Yapraklar kuruyup dökülür, bitkide gelişme durur ve ürün kaybı meydana gelir.

Kabak kabakgillerde mildiyö belirtileri nelerdir?

Hastalık yapraklar üzerinde küçük, soluk yeşil veya sarımsı lekelerle kendini belli eder; ilerledikçe bu lekeler koyulaşır. Yaprağın alt yüzünde, lekelerin tam altında gri veya menekşe renginde küf tabakası oluşur. Hastalığın şiddetine göre hastalıklı yapraklar sararıp kahverengine döner; önce yaşlı, bir süre sonra taze ve genç yapraklar kurur ve bitki tamamen ölebilir.

Kabak kabakgillerde antraknoz belirtileri nelerdir?

İlk belirtiler yapraklar üzerinde esmer veya siyah renkli, yuvarlağa yakın lekeler halindedir; bu lekeler zamanla birleşip büyür, düzensiz şekil alır, buruşup parçalanır ve yapraklar, ileriki dönemde tüm bitki kuruyarak ölebilir. Yaprak sapları üzerindeki lekeler uzunumsu, esmer ve hafif çukurdur. Meyvelerdeki belirtiler 1-2 mm'den büyük, daire veya düzensiz çöküntü halinde lekelerdir; rutubetli havalarda bu lezyonlar üzerinde kavuniçi renk oluşması tipik bir tanıma belirtisidir.

Kabak beyazsinek zararı nasıl anlaşılır?

Erginler 1 mm boyunda beyaz renkte olup ergin ve larvalar taze yaprakların alt yüzünde, büyüme noktalarında bulunur. Larva ve erginler bitki özsuyunu emerek beslenir, emgi sonucu yaprakta sararma olur. Salgıladıkları tatlı madde nedeniyle yapraklar üzerinde siyah bir tabaka (fumajin) oluşur, bu kısımlar özümleme yapamaz; bitki zayıflar, verim ve kalite düşer. Ayrıca önemli virüs hastalıklarını taşırlar.

Kabak kırmızıörümcekler zararı nasıl anlaşılır?

Erginler 0.5-0.7 mm boyunda, oval, gözle zor fark edilir. Yaprağın alt yüzünde ördükleri ipek ağlar arasında ergin, larva, nimf ve yumurta bir arada görülür. Bitki özsuyunu emerek beslenir; emilen yaprak sararır, yapraklar kıvrılır ve dökülür. Verim yüzde 40-60 oranında düşer ve ürün kalitesiz olur.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü (GKGM) - Üretici Bilgi Köşesi, Hıyar-Kabak Hastalık ve Zararlıları (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).

Kabak üretimi ve ticareti Harman'da

Ücretsiz İlan Ver Kabak Yetiştiriciliği Satılık Kabak Tarım Araçları