Portakal Yetiştiriciliği

Portakal hakkında

Portakal (Citrus sinensis), yüksek C vitamini ve antioksidan içeriğiyle ülkemizin Akdeniz kuşağında yoğun olarak yetiştirilen başlıca turunçgil meyvesidir. Portakal ağaçları herdem yeşil olup subtropik iklim kuşağında en kaliteli ürünü vermektedir. Bu rehber, T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü (BATEM) kaynağına dayanarak portakalın toprak ve iklim isteği, dikim, sulama, gübreleme, hasat ile yaygın hastalık ve zararlılarını özetlemektedir.

Ekim zamanı ve tohum

Soğuk zararının görülmediği yerlerde sonbahar dikimi uygundur; fidan dikim şokunu sonbahar ve kış aylarında atlatarak vejetasyon başlangıcında gelişmeye başlar. Soğuk zararı görülen yerlerde fidan dikimi, şiddetli don tehlikesi geçtikten ve yüksek yaz sıcakları başlamadan önce ilkbaharda, toprak sıcaklığının turunçgillerin büyüme başlangıç noktası olan 12,8 santigrat dereceye ulaştığı dönemde yapılmalıdır.

Portakal tohumla değil fidanla çoğaltılır. Yeni kurulan bahçelerde birim alana daha çok ağaç düşürmek için dikdörtgen dikim öne çıkmakta; önerilen aralıklar 7x5 m, 6x3 m ve 5x3 m olup sırasıyla yaklaşık 28, 55 ve 66 fidan/dekar gelmektedir. Fidan çukurları verimli topraklarda 50 cm genişlik ve 50 cm derinlikte açılır. Portakal ağaçlarının ekonomik ömrü 75 yıl gibi uzun bir süredir.

Gübreleme

Gübreleme toprak ve yaprak analizi sonuçlarına göre yapılmalıdır. Dikimden sonraki ilk yıl, 2 ayda bir 6 uygulama olacak şekilde kireçli topraklarda her seferde 25 g amonyum nitrat veya 16 g üre ya da 36 g amonyum sülfat verilir. İkinci yıldan itibaren azot yılda iki kez (yarısı şubat, yarısı mart) ağaçların taç izdüşümüne uygulanıp sulanır; fosfor yılda bir kez (ülkemizde genellikle sonbaharda toprağa gömülerek), potasyum ise erken ilkbaharda bir kez verilir. Çinko, bakır ve manganez eksikliklerinde mikro besinler yapraktan sprey olarak uygulanabilir. Not: Kaynak gübre önerisini ağaç başına (kg/ağaç/yıl) verdiğinden dekara azot/fosfor değeri belirtilmemiştir.

Sulama

Portakal ağaçlarının yıllık su ihtiyacı 1250-1300 mm olup, Akdeniz iklim kuşağında bu suyun yarısı kış yağışlarıyla, yarısı yaz döneminde sulama ile karşılanır. Yeni dikilen fidanlar ilk 6 ay haftada iki kez sulanmalı, fidan büyüdükçe su miktarı kademeli artırılmalıdır. Verimli ağaçlara haftada bir gün yağmurlama sulama ile yaklaşık 30 mm su verilmelidir. Çiçeklenme döneminde su stresi çiçek ve meyve dökümüne, yaz döneminde yetersiz sulama ise meyvelerin küçük kalmasına neden olur. Tuzluluk sorunu olan yörelerde sulama suyu analizi yaptırılmalıdır.

Yaygın hastalık ve zararlılar

Hastalıklar

• Kahverengi çürüklük ve gövde zamklanması (Phytophthora citrophthora): Toprak kökenli bir fungustur. Yağmurla sıçrayan zoosporlar özellikle ağacın alt dallarındaki meyveleri enfekte eder; meyvelerde kahverengi çürüme, gövde ve kök boğazında zamklanma görülür. Akdeniz Bölgesinde yaygındır.
• Depo çürüklükleri (Yeşil ve Mavi küf, Penicillium digitatum ve italicum): Hasat sonrası depoda görülür. Meyvenin önce bir tarafında yumuşama, ardından beyaz-sarımsı fungal örtü oluşur; örtü birkaç gün içinde türe göre yeşil veya mavi renge döner ve meyve yüzeyinde yüzeysel bir çöküntü meydana gelir.
• Turunçgil dal yanıklığı (Pseudomonas syringae): Nemli ve serin havalarda gelişen bakteriyel bir hastalıktır. Genellikle mart-nisan aylarında yaprak sapları ve genç sürgünlerde görülür; ilk belirtileri sürgün ve yaprak yanıklığı biçimindedir, sıcak ve kurak aylarda pasif duruma geçer.
• Turunçgil tristeza virüsü (Göçüren): Floemde yerleşen, yaprakbitleri ve aşı ile taşınan bir virüstür. Duyarlı anaç-çeşit kombinasyonlarında ağaçlarda hızlı çöküş ve ölümlere yol açabilir; tohumla taşınmaz.

Zararlılar

• Turunçgil Unlubiti (Planococcus citri): Turunçgillerin ana zararlılarından biridir. Mücadele edilmezse önemli ekonomik kayıplara neden olur; salgıladığı tatlımsı madde başka zararlıların da beslenmesine zemin hazırlar.
• Kırmızı ve Sarı Kabuklubit (Aonidiella aurantii ve Aonidiella citrina): Meyve, yaprak ve sürgünleri sokup emmek suretiyle beslenir; kalite ve verim kaybına yol açar.
• Akdeniz Meyve Sineği (Ceratitis capitata): Portakal üretimini olumsuz etkileyen en önemli zararlılardan biridir; meyvelerin yaklaşık yüzde 30 oranında zararlanmasına ve ihracat kaybına neden olur.
• Turunçgil Pasböcüsü (Phyllocoptruta oleivora): Nimf ve erginleri yaprak, filiz ve meyvelerde bitki özsuyunu emer; yapraklarda ve filizlerde sararma, soluk kırmızı-mor lekeler oluşur, zarar gören meyvelerin büyümesi yavaşlar ve tadı bozulur.
• Turunçgil Yaprak Galeri Güvesi (Phyllocnistis citrella): Larvaları yapraklarda galeriler açar; bu kısımlarda yapraklarda kıvrılmalar meydana gelir, özellikle taze sürgünlerde zarar yapar.

Portakal hastalıkları ve zararlılarının belirtileri ve önlemleri ›

Hasat

Ülkemizde portakal hasadı kasım ayı başından mayısın ikinci haftasına kadar sürer; olgunlaşma tarihi bölgeler arasında 2-3 hafta farklılık gösterebilir. Meyvede yaklaşık yüzde 38 meyve suyu oluştuğunda hasat olumuna gelinmiştir. Hasat yağmursuz ve çiğ olmadığı saatlerde temiz kovalara, makasla yapılmalı; meyveler toprağa dokundurulmamalı, toplayanlar eldiven giymeli ve yere düşmüş meyveler alınmamalıdır. Portakallar 4-7 santigrat derecede ve yüzde 85-90 nemde 1-4 ay muhafaza edilebilir.