Portakal Hastalıkları ve Zararlıları

Portakal yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.

Portakal Hastalıkları

Uçkurutan (Mal Secco)

Phoma tracheiphila

Belirti: Önce taze sürgün uçlarında ve genç dallarda yapraklar sararıp solar, damar boyunca açık sarımsı renk alır ve dökülür. Hastalık dal ucundan başlayıp geriye doğru ilerleyerek dalları kurutur, bu yüzden hastalığa uçkurutan denir. Kuruyan dalların kesitinde odun dokusunda turuncu-pembemsi renk değişimi görülür. Ağaç zamanla tepeden aşağıya doğru tek tek dallarını kaybeder.

Etmen / koşul: Serin ve yağışlı havalarda, özellikle ilkbahar ve sonbaharda hızla yayılır. Mantar dolu, budama ve don yaralarından bitkiye girer; nemli koşullar enfeksiyonu artırır.

Önlem: Hastalıklı dallar sağlam dokuya kadar kesilip bahçeden uzaklaştırılarak yakılmalı, budama aletleri her ağaçtan sonra dezenfekte edilmelidir. Don ve mekanik yaralanmalardan korunmalı, dayanıklı çeşit ve sağlıklı fidan tercih edilmelidir.

Kahverengi Çürüklük ve Zamklanma (Phytophthora kök ve kök boğazı çürüklüğü)

Phytophthora spp.

Belirti: Kök boğazında ve gövdenin alt kısmında kabuk koyulaşıp çatlar, yaralı bölgeden koyu renkli zamk (reçinemsi sıvı) sızar. Kabuk altındaki doku kahverengileşip çürür, ağaç halkalama şeklinde kuşatılınca yapraklar sararır, küçük kalır ve dökülür. Toprağa yakın meyvelerde ise kahverengi, sulu, deri gibi sert çürüklük oluşur ve küflü koku yayılır.

Etmen / koşul: Aşırı ve durgun sulama, ağır-drenajı kötü topraklar ve uzun süre nemli kalan kök boğazı hastalığı teşvik eder. Yağışlı dönemlerde ve toprak sıçramasıyla meyvelere bulaşır.

Önlem: Aşı noktası toprak seviyesinin üstünde kalacak şekilde dikim yapılmalı, kök boğazına su biriktirilmemeli ve damla sulama tercih edilmelidir. Dayanıklı anaç kullanılmalı, bahçe drenajı sağlanmalı ve alçak dallar topraktan yükseltilmelidir.

Turunçgil Antraknozu

Colletotrichum gloeosporioides

Belirti: Yapraklarda ve sürgünlerde kahverengi lekeler, dal uçlarında geriye doğru kuruma görülür. Meyve kabuğunda önce küçük, sonra birleşerek büyüyen, hafif çökük, gümüşi-kahverengi lekeler oluşur; nemli havada bu lekelerde pembemsi-turuncu spor kümeleri görülebilir. Zayıf düşmüş ve yaralı ağaçlarda meyve dökümü artar.

Etmen / koşul: Yüksek nem ve ılık havalarda, özellikle zayıf, beslenme noksanlığı olan veya başka etkenlerle stres altındaki ağaçlarda gelişir.

Önlem: Ağaçlar dengeli gübreleme ve düzenli sulama ile güçlü tutulmalı, kuru ve hastalıklı dallar budanıp uzaklaştırılmalıdır. Bahçe içi hava akımını artıracak şekilde taç seyreltilmeli, yere düşen hastalıklı meyveler toplanmalıdır.

Portakal Zararlıları

Akdeniz Meyve Sineği

Ceratitis capitata

Zarar şekli: Dişi sinek olgunlaşmaya başlayan meyvenin kabuğu altına yumurta bırakır; bırakma noktasında küçük iğne deliği ve etrafında sararma görülür. İçeride açılan larvalar meyve etini yiyerek galeriler açar, meyve bu noktadan yumuşar, çürür ve erken dökülür. Kesilen meyvede beyaz, bacaksız kurtlar (larvalar) görülür.

Koşul: Sıcak ve nemli yaz-sonbahar aylarında, meyvelerin renk dönüp olgunlaştığı dönemde popülasyonu hızla artar; ardışık ürünlerde sürekli döl verir.

Önlem: Yere dökülen ve bulaşık meyveler düzenli toplanıp derine gömülerek ya da imha edilerek larva döngüsü kırılmalıdır. Erken hasat, kitlesel tuzaklama ve eşeysel çekici tuzaklarla popülasyon izlenip baskı altında tutulmalıdır.

Turunçgil Beyazsineği

Dialeurodes citri

Zarar şekli: Yaprakların alt yüzünde beyaz, pul gibi nimf ve erginler kümelenir; sarsıldığında küçük beyaz sinekler havalanır. Zararlı bitki özsuyunu emerek yaprakları zayıflatır ve bol miktarda tatlımsı fumajin (ballı madde) salgılar. Bu salgı üzerinde siyah is gibi fumajin mantarı gelişir, yaprak ve meyveler siyah tabakayla kaplanarak fotosentez azalır, meyve kalitesi düşer.

Koşul: Sık dikilmiş, havalanmayan ve gölgeli, nemli bahçelerde popülasyon artar; ılıman dönemlerde birden fazla döl verir.

Önlem: Ağaçlar uygun aralıkla dikilip taç içi havalanacak şekilde budanmalı, aşırı azotlu gübrelemeden kaçınılmalıdır. Doğal düşmanları korunmalı, fumajinli yaprak ve dalların yıkanması için bahçe temiz tutulmalıdır.

Unlubit (Turunçgil Unlu Biti)

Planococcus citri

Zarar şekli: Meyve sapı çevresinde, meyvelerin birbirine veya yaprağa değdiği gizli yerlerde ve yaprak koltuklarında beyaz, pamuksu-unlu örtü altında kümeler halinde bulunur. Özsuyu emerek meyvelerin küçük kalmasına ve dökülmesine yol açar, bol ballı madde salgılayarak fumajine (is mantarı) zemin hazırlar. Bulaşık meyveler beyaz unlu kalıntı ve siyah fumajinle kirlenir, pazar değeri düşer.

Koşul: Sıcak ve nemli koşullarda, sık taçlı ve havasız ağaçlarda; karıncaların ballı maddeye gelip zararlıyı taşıması ve koruması popülasyonu artırır.

Önlem: Sık taç seyreltilerek havalandırma sağlanmalı, karınca geçişi engellenmeli ve doğal düşmanları (avcı böcekler) korunmalıdır. Bulaşık dal ve meyveler temizlenip imha edilmeli, aşırı azottan kaçınılmalıdır.

Kanlı Balsıra

Ceroplastes rusci

Zarar şekli: Genç dal, sürgün ve yaprak damarları üzerinde mumsu, beyazımsı-pembe, yıldız desenli yarım küre şeklinde kabuklu koşniller yapışık halde görülür. Özsuyu emerek dalları zayıflatır, sürgün gelişimini durdurur. Bol salgıladığı ballı madde üzerinde siyah fumajin mantarı gelişerek yaprak ve meyveleri kaplar, ağacın fotosentezi ve verimi düşer.

Koşul: Sıcak ve nemli iklimde, havalanmayan sık bahçelerde yaz döneminde yoğunlaşır; yaz dölü hareketli nimf çıkışı kontrol için kritik dönemdir.

Önlem: Bulaşık dallar budanıp uzaklaştırılmalı, taç içi havalanacak şekilde seyreltilmelidir. Karıncalarla mücadele edilmeli ve doğal düşmanları korunarak biyolojik dengeye destek verilmelidir.

Turunçgil Kırmızı Örümceği (Kırmızı Akar)

Panonychus citri

Zarar şekli: Çok küçük, kırmızı renkli akarlar yaprak, meyve ve yeşil sürgünlerde beslenir. Emgi sonucu yapraklarda donuk, gümüşi-kurşuni renk ve sayısız küçük noktalanma oluşur, ağır bulaşmada yapraklar matlaşıp dökülür. Meyve kabuğunda da soluk, gümüşi lekeler görülür ve kalite düşer; yoğun nüfusta ince ağ örgüsü fark edilebilir.

Koşul: Sıcak, kurak ve tozlu koşullarda popülasyonu hızla artar; kenar yolların tozu ve su stresi zararı şiddetlendirir.

Önlem: Ağaçların su stresine girmesi önlenmeli, tozlanmayı azaltmak için yol kenarları ıslak tutulmalıdır. Doğal düşmanları (avcı akarlar) korunmalı, geniş etkili ilaçlamalardan kaçınarak biyolojik denge bozulmamalıdır.

Turunçgil Pas Akarı

Phyllocoptruta oleivora

Zarar şekli: Gözle zor görülen çok küçük akarlar meyve kabuğunda beslenir. Beslenme sonucu portakal kabuğu pürüzlenir, parlaklığını kaybeder ve kahverengi-bronz, paslı bir görünüm alır (paslanma). Yapraklarda da donuklaşma ve bronzlaşma olur; bulaşık meyveler küçük kalabilir ve kabuk dokusu sertleşip görünüş bozulduğundan pazar değeri düşer.

Koşul: Sıcak ve nemli yaz aylarında hızla çoğalır; gölgeli, havasız taç içi koşulları paslanmayı artırır.

Önlem: Taç içi havalanacak şekilde budama yapılmalı, ağaçlar dengeli beslenip su stresinden korunmalıdır. Doğal düşmanları korunmalı ve erken dönemde yaprak/meyve kontrolüyle zararlı izlenmelidir.

Kırmızı Kabuklubit

Aonidiella aurantii

Zarar şekli: Yaprak, dal, sürgün ve meyveler üzerinde yuvarlak, kırmızımsı-kahverengi, yassı kabuklu bitler yapışık olarak bulunur. Özsuyu emerek dal ve yaprakların kurumasına, yoğun bulaşmada yaprak dökümü ve dal geriye ölümüne yol açar. Meyve kabuğunda emgi yerinin etrafında açık renkli halka kalır, bu lekeler meyvenin pazar değerini ciddi düşürür.

Koşul: Sıcak ve kurak koşullarda, havalanmayan sık bahçelerde popülasyonu artar; yılda birden fazla döl verir.

Önlem: Kuru ve aşırı bulaşık dallar budanıp uzaklaştırılmalı, taç içi seyreltilerek havalandırma sağlanmalıdır. Doğal düşmanları (asalak arılar, avcı böcekler) korunmalı, fidanlar bulaşmasız seçilmelidir.

Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.

Sık Sorulan Sorular

Portakal uçkurutan (mal secco) belirtileri nelerdir?

Önce taze sürgün uçlarında ve genç dallarda yapraklar sararıp solar, damar boyunca açık sarımsı renk alır ve dökülür. Hastalık dal ucundan başlayıp geriye doğru ilerleyerek dalları kurutur, bu yüzden hastalığa uçkurutan denir. Kuruyan dalların kesitinde odun dokusunda turuncu-pembemsi renk değişimi görülür. Ağaç zamanla tepeden aşağıya doğru tek tek dallarını kaybeder.

Portakal kahverengi çürüklük ve zamklanma (phytophthora kök ve kök boğazı çürüklüğü) belirtileri nelerdir?

Kök boğazında ve gövdenin alt kısmında kabuk koyulaşıp çatlar, yaralı bölgeden koyu renkli zamk (reçinemsi sıvı) sızar. Kabuk altındaki doku kahverengileşip çürür, ağaç halkalama şeklinde kuşatılınca yapraklar sararır, küçük kalır ve dökülür. Toprağa yakın meyvelerde ise kahverengi, sulu, deri gibi sert çürüklük oluşur ve küflü koku yayılır.

Portakal turunçgil antraknozu belirtileri nelerdir?

Yapraklarda ve sürgünlerde kahverengi lekeler, dal uçlarında geriye doğru kuruma görülür. Meyve kabuğunda önce küçük, sonra birleşerek büyüyen, hafif çökük, gümüşi-kahverengi lekeler oluşur; nemli havada bu lekelerde pembemsi-turuncu spor kümeleri görülebilir. Zayıf düşmüş ve yaralı ağaçlarda meyve dökümü artar.

Portakal akdeniz meyve sineği zararı nasıl anlaşılır?

Dişi sinek olgunlaşmaya başlayan meyvenin kabuğu altına yumurta bırakır; bırakma noktasında küçük iğne deliği ve etrafında sararma görülür. İçeride açılan larvalar meyve etini yiyerek galeriler açar, meyve bu noktadan yumuşar, çürür ve erken dökülür. Kesilen meyvede beyaz, bacaksız kurtlar (larvalar) görülür.

Portakal turunçgil beyazsineği zararı nasıl anlaşılır?

Yaprakların alt yüzünde beyaz, pul gibi nimf ve erginler kümelenir; sarsıldığında küçük beyaz sinekler havalanır. Zararlı bitki özsuyunu emerek yaprakları zayıflatır ve bol miktarda tatlımsı fumajin (ballı madde) salgılar. Bu salgı üzerinde siyah is gibi fumajin mantarı gelişir, yaprak ve meyveler siyah tabakayla kaplanarak fotosentez azalır, meyve kalitesi düşer.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü (GKGM) - Turunçgil Hastalık ve Zararlıları ile Mücadele (Üretici Bilgi Köşesi) (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).

Portakal üretimi ve ticareti Harman'da

Ücretsiz İlan Ver Portakal Yetiştiriciliği Satılık Portakal Tarım Araçları