Kişniş Hastalıkları ve Zararlıları

Kişniş yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.

Kişniş Hastalıkları

Külleme

Erysiphe spp.

Belirti: Hastalık ilerledikçe bitkinin yaprak, sap ve tüm organları üzerinde beyaz grimsi, una benzer fungal bir örtü oluşur. Daha sonra yaprakların alt yüzeyinde lekeler belirir. Hastalık önce yaşlı yapraklardan başlayıp genç yapraklara doğru yayılır. Hastalanan yapraklarda zamanından önce yaşlanma görülür, yapraklar genellikle solar ve kurur; bu da yaprakta belirgin kalite kaybına yol açar.

Etmen / koşul: Etmen için uygun koşullar düşük ışık yoğunluğu ve nemdir. Gölgede, yüksek nem ve uygun sıcaklıkta hastalık şiddeti artar; spor rüzgarla çevredeki bulaşık bitki ve yabancı otlardan kolayca yayılır.

Önlem: Dayanıklı çeşit kullanılmalı, etmenin konukçusu olmayan bitkilerle münavebe (ekim nöbeti) uygulanmalı ve hastalıklı bitki artıkları üretim alanından uzaklaştırılmalıdır. Sık ekimden kaçınılarak bitkilerin toprağı tamamen örtmesi önlenmeli, hava akımı ve güneş ışığı sağlanmalı; dengeli gübreleme ile bitkiler sağlıklı tutulmalıdır.

Septoria Yaprak Lekesi

Septoria petroselini, Septoria apiicola

Belirti: Yapraklarda ve yaprak saplarında çok küçük, yuvarlak, kenarları kesin hatlarla ayrılmış kahverengi lekeler şeklinde başlar ve önce bitkinin yaşlı yapraklarında görülür. Lekeler 3 mm çapına kadar büyür ve merkezlerinin rengi açık kahverengiye döner; leke üzerinde siyah ya da koyu kahverengi küçük yapılar bulunur. Zamanla lekeler büyüyüp birleşerek yaprağı kaplayacak kadar çoğalır.

Etmen / koşul: Nemli ve serin koşullarda gelişir; hastalık önce alttaki yaşlı yapraklarda başlar ve bulaşık bitki artıklarıyla taşınır.

Önlem: Hastalıklı bitki artıkları üretim alanından uzaklaştırılmalı ve imha edilmeli, konukçu olmayan bitkilerle münavebe yapılmalı, sık ekimden kaçınılarak havalandırma sağlanmalı ve temiz tohum kullanılmalıdır.

Fidelerde Çökerten ve Kök Çürüklüğü

Pythium spp., Rhizoctonia spp., Fusarium spp.

Belirti: Hastalık fide döneminde, hatta çıkıştan önce de zarar yapabilir. Fidelik devresinde fidelerin toprakla temas eden kök boğazından itibaren yan yattıkları görülür. Bu fidelerin kök boğazı iplik gibi incelir ve esmerleşir; sonuçta fideler devrilip ölür ve tarlada boşluklar oluşur.

Etmen / koşul: Aşırı nemli, soğuk ve ağır topraklarda, sık ekim ve kötü drenaj koşullarında çökerten şiddeti artar.

Önlem: Temiz ve hastalıksız tohum kullanılmalı, sık ekimden kaçınılmalı, fazla sulama yapılmamalı ve iyi drenaj sağlanmalıdır. Hastalıklı fideler temizlenmeli, münavebe uygulanmalı ve toprak iyi havalandırılmalıdır.

Kişniş Zararlıları

Yaprak Bitleri

Aphis gossypii, Myzus persicae

Zarar şekli: Vücutları 1,5-3 mm boyunda, yeşil, sarı veya siyah renkte, oval ve yumuşaktır; ergin ve nimfleri taze sürgün, yaprak ve yaprak altlarında toplu halde bulunur. Bitki özsuyunu emerek beslendiklerinden yapraklarda ve taze sürgünlerde kıvrılma ve şekil bozuklukları oluşur. Salgıladıkları tatlı madde yaprağı kaplar, üzerinde mantarlar gelişerek yaprak kararır; yoğunluk artınca gelişme durur, genç bitkilerde ölüm görülebilir. Ayrıca virüs hastalıklarını taşıyıp sağlıklı bitkilere bulaştırırlar.

Koşul: Hızlı çoğalan zararlılardır; bölgelere ve türlere göre yılda 10-16 döl verir. Yoğunluk arttığında veya hava soğuduğunda kanatlı bireyler oluşturarak yeni alanlara yayılırlar.

Önlem: Hasattan sonra toprak üstünde kalan bitki sapları ve yabancı otlar imha edilmelidir. Uğur böcekleri (Coccinellidae), Chrysopidae, Syrphidae ve Aphidius gibi doğal düşmanlar korunmalı; bunlara yan etkisi az olan uygulamalar tercih edilmelidir.

Yeşilkurt

Helicoverpa armigera

Zarar şekli: Larvaları 15-45 mm boyunda, kirli beyaz renkte ve üzeri kıllıdır; olgun larvanın sırtında yeşil-kahverengi ve sarı bantlar, yanlarda sarı birer bant bulunur. Larvalar önce yapraklarda beslenir, yenen kısımlar sararıp kurur. Daha sonra bitkinin taze sürgün ve generatif kısımlarına yönelir; meyveye geçen türlerde meyveyi delerek içine girip çürümeye yol açar.

Koşul: Polifag bir zararlıdır; H. armigera yılda 3-5 döl verir. Kelebekler genellikle akşam üzeri uçuşur, bir dişi 700-1500 yumurta bırakabilir.

Önlem: Tarla ve çevresinde yabancı ot temizliği yapılmalı, hasattan sonra derin sürüm uygulanmalıdır. Larva giriş deliği görülen kısımlar toplanıp imha edilmeli, zarar görmüş bitki artıkları üretim alanından uzaklaştırılmalı; ergin uçuşunu izlemek için eşeysel çekici feromon tuzaklar kullanılmalıdır.

Tripsler

Thrips tabaci, Frankliniella occidentalis

Zarar şekli: Ergini yaklaşık 1 mm boyunda, sarı renkte ve çok hareketlidir; ergin ve larvalar yaprakların alt yüzünde bir arada bulunur. Bitkilerin yaprak, sap ve özsuyu ile beslenirler; beslendikleri yapraklar bir süre sonra beyazımsı veya gümüş rengini alır. Kurak geçen yerlerde zarar daha da fazladır ve virüs hastalıklarını sağlıklı bitkilere taşırlar.

Koşul: Sıcak bölgelerde konukçu bitki buldukları sürece üremeye devam eder; yılda 3-6, en fazla 10 döl verir. Kurak koşullarda zararı artar.

Önlem: Zararlı ile bulaşık bitki artıkları imha edilmeli, toprak işlemesi ve yabancı ot mücadelesi yapılmalıdır. Doğal düşmanlardan Orius türleri korunmalı; izleme ve kitle yakalama için mavi yapışkan tuzaklar kullanılmalıdır.

Toprak Pireleri

Phyllotreta spp.

Zarar şekli: Pire gibi sıçramaları tipik özellikleridir; erginleri türe göre metalik yeşil, parlak siyah veya kahverengidir. Esas zararı erginler yapar: yapraklarda 1-2 mm çapında delikler açar, bu deliklerin kenarındaki doku kurur ve beyaz bir renk alır. Yoğun zararda tüm yaprak bu delik ve lekeciklerle kaplanabilir; bitkinin ilk gelişme dönemindeki zararı önemlidir. Ayrıca bazı virüs ve bakteriyel etmenleri taşıyarak dolaylı zarar yaparlar.

Koşul: Kışı tarla içi ve çevresindeki bitki kalıntılarında ergin olarak geçirir, ilkbaharda tarlaya geçer. Özellikle nemli fidelik toprağı üremesi için uygundur; kurak ve sıcak mevsimlerde zararı daha fazla olur.

Önlem: Toprak işleme ve yabancı ot temizliğine dikkat edilmeli; gübreleme ve sulama ile bitkilerin ilk dönemde hızlı ve sağlıklı gelişmesi sağlanarak zarar azaltılmalıdır.

Kırmızı Örümcekler (İki Noktalı Kırmızıörümcek)

Tetranychus urticae

Zarar şekli: Erginler 0,5-0,7 mm boyunda, oval ve gözle zor fark edilir; yaprağın alt yüzünde ördükleri ipek ağlar arasında ergin, larva, nimf ve yumurtaları bir arada bulunur. Bitki özsuyunu emerek beslenir, emilen yaprak sararır, ardından yapraklar kıvrılır ve dökülür. Yoğun zararda verim önemli ölçüde düşer, ürün kalitesiz olur; ayrıca çeşitli virüs hastalıklarının yayılmasına neden olurlar.

Koşul: Sıcak ve kurak koşullarda hızla çoğalır; yılda 10-12 döl verir. Tarla kenarı ve içindeki yabancı otlardan ve bulaşık fidelerden bitkilere geçerler.

Önlem: Tarla içi ve kenarındaki yabancı otlar temizlenmeli, bulaşık bitki artıkları uzaklaştırılmalı ve temiz fide kullanılmalıdır. Predatör akar ve diğer doğal düşmanlar korunmalıdır.

Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.

Sık Sorulan Sorular

Kişniş külleme belirtileri nelerdir?

Hastalık ilerledikçe bitkinin yaprak, sap ve tüm organları üzerinde beyaz grimsi, una benzer fungal bir örtü oluşur. Daha sonra yaprakların alt yüzeyinde lekeler belirir. Hastalık önce yaşlı yapraklardan başlayıp genç yapraklara doğru yayılır. Hastalanan yapraklarda zamanından önce yaşlanma görülür, yapraklar genellikle solar ve kurur; bu da yaprakta belirgin kalite kaybına yol açar.

Kişniş septoria yaprak lekesi belirtileri nelerdir?

Yapraklarda ve yaprak saplarında çok küçük, yuvarlak, kenarları kesin hatlarla ayrılmış kahverengi lekeler şeklinde başlar ve önce bitkinin yaşlı yapraklarında görülür. Lekeler 3 mm çapına kadar büyür ve merkezlerinin rengi açık kahverengiye döner; leke üzerinde siyah ya da koyu kahverengi küçük yapılar bulunur. Zamanla lekeler büyüyüp birleşerek yaprağı kaplayacak kadar çoğalır.

Kişniş fidelerde çökerten ve kök çürüklüğü belirtileri nelerdir?

Hastalık fide döneminde, hatta çıkıştan önce de zarar yapabilir. Fidelik devresinde fidelerin toprakla temas eden kök boğazından itibaren yan yattıkları görülür. Bu fidelerin kök boğazı iplik gibi incelir ve esmerleşir; sonuçta fideler devrilip ölür ve tarlada boşluklar oluşur.

Kişniş yaprak bitleri zararı nasıl anlaşılır?

Vücutları 1,5-3 mm boyunda, yeşil, sarı veya siyah renkte, oval ve yumuşaktır; ergin ve nimfleri taze sürgün, yaprak ve yaprak altlarında toplu halde bulunur. Bitki özsuyunu emerek beslendiklerinden yapraklarda ve taze sürgünlerde kıvrılma ve şekil bozuklukları oluşur. Salgıladıkları tatlı madde yaprağı kaplar, üzerinde mantarlar gelişerek yaprak kararır; yoğunluk artınca gelişme durur, genç bitkilerde ölüm görülebilir. Ayrıca virüs hastalıklarını taşıyıp sağlıklı bitkilere bulaştırırlar.

Kişniş yeşilkurt zararı nasıl anlaşılır?

Larvaları 15-45 mm boyunda, kirli beyaz renkte ve üzeri kıllıdır; olgun larvanın sırtında yeşil-kahverengi ve sarı bantlar, yanlarda sarı birer bant bulunur. Larvalar önce yapraklarda beslenir, yenen kısımlar sararıp kurur. Daha sonra bitkinin taze sürgün ve generatif kısımlarına yönelir; meyveye geçen türlerde meyveyi delerek içine girip çürümeye yol açar.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü - Yaprağı Yenen Sebzelerde Zararlı Organizmalarla Mücadele (Çiftçi Eğitim Serisi, Ankara 2022) (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).

Kişniş üretimi ve ticareti Harman'da

Ücretsiz İlan Ver Kişniş Yetiştiriciliği Satılık Kişniş Tüm Kişniş Bilgileri Tarım Araçları