Soya yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.
Soya Hastalıkları
Kömür çürüklüğü
Macrophomina phaseolina
Belirti: Genellikle çiçeklenme ve dane bağlama döneminde, özellikle sıcak ve kurak günlerde bitkilerde solgunluk ve erken sararma görülür. Kök boğazı ve gövdenin alt kısmı soyulduğunda dokular içinde kömür tozunu andıran çok sayıda küçük siyah noktalar (mikrosklerot) fark edilir.
Etmen / koşul: Sıcak ve kurak koşullar ile su stresi hastalığın gelişimini hızlandırır.
Önlem: Münavebe uygulanmalı, dengeli sulama ile bitki su stresinden korunmalı ve hasat artıkları tarladan uzaklaştırılmalıdır.
Kök ve kök boğazı çürüklüğü
Phytophthora sojae
Belirti: Çıkıştan sonra fideler kök boğazından çürüyerek devrilir ve ölür. Gelişmiş bitkilerde kök boğazından yukarı doğru ilerleyen kahverengi bir renk değişimi, yapraklarda sararma ve genel solgunluk görülür.
Etmen / koşul: Ağır, drenajı zayıf ve uzun süre su tutan taban topraklar hastalığı artırır.
Önlem: Dayanıklı çeşit tercih edilmeli, tarla drenajı iyileştirilmeli ve su göllenmesi önlenmelidir.
Soya mozaik virüsü
Soybean mosaic virus
Belirti: Yapraklarda açık ve koyu yeşil alacalı mozaik desenleri, buruşma ve kıvrılma görülür. Hastalıklı bitkiler bodur kalır, baklalar az ve küçük oluşur, danelerde kahverengi lekelenme ortaya çıkabilir.
Etmen / koşul: Yaprak bitleri tarafından taşınır ve hastalıklı tohumla da yayılır.
Önlem: Temiz ve sertifikalı tohum kullanılmalı, hastalıklı bitkiler sökülüp imha edilmeli ve yaprak biti popülasyonu yabancı otlardan arındırılarak azaltılmalıdır.
Mildiyö
Peronospora manshurica
Belirti: Yaprakların üst yüzeyinde önce soluk yeşil-sarımsı lekeler oluşur, ilerleyen dönemde lekeler kahverengileşir. Yaprağın alt yüzeyinde lekelere karşılık gelen bölgelerde grimsi mor renkte tüylü bir küf tabakası görülür.
Etmen / koşul: Serin ve nemli hava ile yaprak ıslaklığının uzun sürmesi hastalığı teşvik eder.
Önlem: Hastalıktan ari tohum kullanılmalı, bitki artıkları toprağa karıştırılmalı ve sık ekimden kaçınılarak havalanma sağlanmalıdır.
Bakteriyel yaprak yanıklığı
Pseudomonas savastanoi pv. glycinea
Belirti: Yapraklarda önce küçük, suabuk görünümünde lekeler oluşur, bu lekeler büyüyüp birleşerek köşeli kahverengi-siyah ölü dokulara dönüşür. Lekelerin çevresinde sarımsı bir hale bulunur ve şiddetli durumda yapraklar parçalanıp dökülür.
Etmen / koşul: Serin, yağışlı ve nemli hava ile rüzgârlı yağmurlar bakterinin yayılmasını kolaylaştırır.
Önlem: Temiz tohum kullanılmalı, münavebe uygulanmalı ve bitkiler ıslakken tarlada çalışmaktan kaçınılmalıdır.
Soya Zararlıları
Yeşil kokarca
Nezara viridula
Zarar şekli: Erginleri ve nimfleri sivri ağız yapısıyla baklaları ve daneleri emerek beslenir. Emgi yapılan danelerde buruşma, küçülme ve kahverengi lekeler oluşur, baklalar boş kalabilir ve kötü koku bırakır.
Koşul: Sıcak yaz koşulları ve çevredeki yabancı ot ile konukçu bitkiler popülasyonu artırır.
Önlem: Tarla kenarındaki yabancı otlarla mücadele edilmeli ve erken hasatla zarar sınırlandırılmalıdır.
Yeşilkurt
Helicoverpa armigera
Zarar şekli: Tırtılları yaprakları, çiçekleri ve özellikle baklaları delerek içindeki daneleri yer. Baklalar üzerinde yuvarlak giriş delikleri ve dışkı kalıntıları görülür, zarar gören baklalardaki daneler kısmen veya tamamen yenmiş olur.
Koşul: Sıcak iklim ve sürekli konukçu bitki varlığı yıl içinde birden çok döl vermesini sağlar.
Önlem: Sonbaharda derin sürüm ile kışlayan pupalar açığa çıkarılmalı, münavebe uygulanmalı ve tarla yabancı otlardan temizlenmelidir.
Pamuk yaprakkurdu
Spodoptera littoralis
Zarar şekli: Yumurtadan yeni çıkan tırtıllar toplu hâlde yaprağın alt yüzeyini kazıyarak beslenir ve yapraklar ağ gibi delik deşik görünür. Büyüyen tırtıllar yaprakları kenarlarından yiyerek yalnız damarları bırakır, yoğun zararda bitki neredeyse yapraksız kalır.
Koşul: Sıcak ve nemli koşullar ile yoğun bitki örtüsü zararlının çoğalmasını destekler.
Önlem: Yumurta paketleri ve toplu tırtılların bulunduğu yapraklar toplanıp imha edilmeli, yabancı otlarla mücadele edilmeli ve derin sürüm yapılmalıdır.
Kırmızı örümcek
Tetranychus urticae
Zarar şekli: Yaprakların alt yüzünde emgi yaparak beslenir, beslenme sonucu yaprak üst yüzeyinde sarı-beyaz noktacıklar ve sararmalar oluşur. Yoğun bulaşmada yaprakların altında ince ağlar görülür, yapraklar kuruyarak dökülür ve bitki gelişimi geriler.
Koşul: Sıcak ve kurak hava koşulları popülasyonun hızla artmasına yol açar.
Önlem: Tozlanmayı azaltacak şekilde tarla kenarı temizliği yapılmalı, bitki su stresine sokulmamalı ve yabancı otlar yok edilmelidir.
Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.
Sık Sorulan Sorular
Soya kömür çürüklüğü belirtileri nelerdir?
Genellikle çiçeklenme ve dane bağlama döneminde, özellikle sıcak ve kurak günlerde bitkilerde solgunluk ve erken sararma görülür. Kök boğazı ve gövdenin alt kısmı soyulduğunda dokular içinde kömür tozunu andıran çok sayıda küçük siyah noktalar (mikrosklerot) fark edilir.
Soya kök ve kök boğazı çürüklüğü belirtileri nelerdir?
Çıkıştan sonra fideler kök boğazından çürüyerek devrilir ve ölür. Gelişmiş bitkilerde kök boğazından yukarı doğru ilerleyen kahverengi bir renk değişimi, yapraklarda sararma ve genel solgunluk görülür.
Soya soya mozaik virüsü belirtileri nelerdir?
Yapraklarda açık ve koyu yeşil alacalı mozaik desenleri, buruşma ve kıvrılma görülür. Hastalıklı bitkiler bodur kalır, baklalar az ve küçük oluşur, danelerde kahverengi lekelenme ortaya çıkabilir.
Soya yeşil kokarca zararı nasıl anlaşılır?
Erginleri ve nimfleri sivri ağız yapısıyla baklaları ve daneleri emerek beslenir. Emgi yapılan danelerde buruşma, küçülme ve kahverengi lekeler oluşur, baklalar boş kalabilir ve kötü koku bırakır.
Soya yeşilkurt zararı nasıl anlaşılır?
Tırtılları yaprakları, çiçekleri ve özellikle baklaları delerek içindeki daneleri yer. Baklalar üzerinde yuvarlak giriş delikleri ve dışkı kalıntıları görülür, zarar gören baklalardaki daneler kısmen veya tamamen yenmiş olur.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü - Soya Tarımı Çiftçi Broşürü (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).
Deneyimini iyileştirmek için çerez kullanıyoruz. Zorunlu olmayanlar yalnızca onayınla çalışır. Detay: Çerez Aydınlatma Metni.
Çerez Tercihleri
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
+ Kesinlikle Gerekli (Zorunlu) ÇerezlerHer Zaman Aktif
Oturum, güvenlik ve dil tercihi gibi sitenin çalışması için gereklidir. Devre dışı bırakılamaz.
+ İşlevsel Çerezler
Önceki ziyaret ve seçimlerinize dayanarak (örn. son aramalar, favori filtreler) daha kişisel bir deneyim sunar; üçüncü taraf tedarikçiler tarafından yerleştirilebilir.
Yurt Dışı Aktarım İzniAçık rıza metni kapsamında onay vermek için imleci kaydırın.
+ Performans ve Analitik Çerezleri
İnternet Sitesi ziyaret ve trafiğini takip ve analiz etmemizi sağlar; hangi alanların sık ya da seyrek ziyaret edildiğini görüp trafiği optimize ederiz.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Google)Açık rızanızı vermeniz halinde, Google Analytics çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz raporlama amacıyla yurt dışında yerleşik Google LLC'ye aktarılabilecektir.
+ Kişiselleştirilmiş Reklam ve Pazarlama Çerezleri
Görüntüleme geçmişinize ve ziyaretçi profilinize uygun olarak, sitede veya site harici mecralarda kişiselleştirilmiş ürün ve hizmet tanıtımı yapmak için kullanılır.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Facebook)Açık rızanızı vermeniz halinde, Facebook Pixel çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz kişiselleştirilmiş reklam sunumu amacıyla yurt dışında yerleşik Meta Inc.'e aktarılabilecektir.
