Menü
Soya (Glycine max), baklagiller familyasından, tanesi yaklaşık yüzde 18-20 yağ ve yüzde 38-40 protein içeren yüksek besin değerli bir yağlı tohum bitkisidir. Türkiye tarımında soya, hem bitkisel yağ sanayisi için ham madde hem de küspesiyle yem sanayisinin en önemli protein kaynağı olması nedeniyle stratejik bir üründür. Ülkemizde soya, özellikle buğday ve arpa hasadından sonra ikinci ürün olarak ekilebilmesi sayesinde birim alandan iki ürün alma imkanı verir; bu özelliğiyle Çukurova gibi sıcak bölgelerde münavebede önemli yer tutar. Kök nodüllerindeki bakterilerle havanın azotunu toprağa bağlayarak toprak verimliliğine katkı sağlar ve kendinden sonra ekilen ürüne olumlu etki yapar. Türkiye üretimi iç talebi karşılamaktan uzak olduğu için ülke, yem ve yağ sanayisinin ihtiyacı için önemli miktarda soya ve soya küspesi ithal eden bir konumdadır. Bu nedenle soya, tarımsal dışa bağımlılığın azaltılması hedefiyle üretimi teşvik edilen stratejik ürünler arasında yer alır.
Soya, uzun ve sıcak bir yetişme dönemine, yeterli suya ihtiyaç duyan bir sıcak iklim bitkisidir; bu nedenle Türkiye'de üretimin büyük bölümü Akdeniz Bölgesi'nde yoğunlaşmıştır. Başlıca üretim merkezi, Adana ve Osmaniye başta olmak üzere Çukurova havzasıdır. Bu bölgenin öne çıkma nedeni, kışlık tahıl hasadından sonra yeterince uzun ve sıcak bir dönemin kalması, sulama altyapısının gelişmiş olması ve derin, verimli taban topraklarının bulunmasıdır; bu koşullar soyanın ikinci ürün olarak yetiştirilmesine olanak tanır. Akdeniz'in yanı sıra Ege Bölgesi'nde (özellikle Büyük Menderes ve Gediz ovaları), Güneydoğu Anadolu'da GAP sulama alanlarında (Mardin, Şanlıurfa çevresi) ve Karadeniz'in bazı sulanabilir kesimlerinde soya tarımı yapılmaktadır. Soya, nötr ve hafif asidik, iyi drene olan, organik maddece zengin, tınlı toprakları sever; çok ağır killi veya tuzlu topraklarda ve su tutan alanlarda verim düşer. Yetişme döneminde don olmaması ve çiçeklenme ile tane doldurma dönemlerinde sıcaklık ve nemin yeterli olması bölge uygunluğunu belirleyen temel etkenlerdir.
Soyada verim; çeşit, sulama, ekim zamanı, gübreleme ve ana ürün ya da ikinci ürün oluşuna göre önemli farklılık gösterir. Türkiye'de sulu koşullarda ortalama tane verimi yaklaşık olarak dekara 250-400 kilogram aralığında değişmekte, iyi yönetilen ve tam sulanan parsellerde bu değer daha da yükselebilmektedir; ikinci ürün soyada yetişme süresinin kısalığı nedeniyle verim genellikle ana ürüne göre daha düşük kalır. Verimi etkileyen başlıca etkenler şunlardır: yeterli ve zamanında sulama (özellikle çiçeklenme ve tane doldurma dönemi soyanın suya en duyarlı olduğu dönemdir), bölgeye uygun olgunlaşma grubuna sahip sertifikalı çeşit seçimi, uygun ekim sıklığı ve zamanı, tohumun uygun Rhizobium bakterisiyle aşılanması, yabancı ot ve zararlı (kırmızı örümcek, yeşil kurt gibi) kontrolü ile hasadın tane dökülmesini önleyecek şekilde zamanında yapılmasıdır. Bu değerler yaklaşık ortalamalar olup gerçek rakamlar için TÜİK bitkisel üretim istatistikleri ve TAGEM verilerine bakılmalıdır.
Soya, Türkiye için üretimin iç talebi karşılamada yetersiz kaldığı, net ithalatçı olunan bir üründür. Yurt içi üretim ağırlıklı olarak bitkisel yağ sanayisinde ham yağ eldesinde ve yağı alındıktan sonra geriye kalan küspenin kanatlı ile büyükbaş yem rasyonlarında protein kaynağı olarak kullanılmasında değerlendirilir. Yem ve yağ sanayisinin talebi yurt içi üretimin oldukça üzerinde olduğundan Türkiye her yıl önemli miktarda soya tanesi ve soya küspesi ithal etmektedir; bu durum soyayı tarımsal dış ticaret açığında öne çıkan kalemlerden biri yapar. Ekonomik önemi nedeniyle soya, üretiminin artırılması için fark ödemesi (prim) destekleri kapsamında desteklenen yağlı tohumlar arasında yer almaktadır. Dışa bağımlılığın azaltılması, ikinci ürün ekim alanlarının genişletilmesi ve verim artışıyla hedeflenmektedir. Üretim, tüketim, ithalat ve ihracata dair güncel ve kesin rakamlar için TÜİK dış ticaret ve bitkisel üretim istatistikleri ile Tarım ve Orman Bakanlığı verileri esas alınmalıdır.
Soya her iki şekilde de ekilebilir. Türkiye'de özellikle Çukurova gibi sıcak bölgelerde buğday veya arpa hasadından sonra ikinci ürün olarak yaygın biçimde yetiştirilir; böylece aynı tarladan yılda iki ürün alınır. Yetişme süresinin kısa olduğu ikinci ürün ekiminde erkenci çeşitler tercih edilir ve verim genellikle ana üründen bir miktar düşük olur.
Evet. Soya bir baklagil olduğu için kök nodüllerinde yaşayan Rhizobium bakterileriyle ortak yaşam kurarak havanın serbest azotunu toprağa bağlar. Bu sayede kendi azot ihtiyacının önemli bir bölümünü karşılar ve kendinden sonra ekilen tahıl gibi ürünlere azotça daha zengin bir toprak bırakarak münavebede olumlu rol oynar.
Soyanın azot bağlayabilmesi için toprakta uygun Rhizobium bakterisinin bulunması gerekir. Daha önce soya ekilmemiş tarlalarda bu bakteri doğal olarak bulunmayabileceğinden ekim öncesi tohumun uygun bakteri kültürüyle aşılanması (inokülasyon) önerilir. Aşılama, nodül oluşumunu ve dolayısıyla azot bağlama ile verimi artırmaya yardımcı olur.
Soya sıcak iklim ve yeterli su isteyen bir bitkidir. Suya en duyarlı olduğu dönemler çiçeklenme, bakla bağlama ve tane doldurma dönemleridir. Bu kritik dönemlerde yaşanan su stresi bakla dökümüne, tane sayısının azalmasına ve tanelerin cılız kalmasına yol açarak verimi belirgin şekilde düşürür; bu nedenle bu dönemlerde sulamanın aksatılmaması önemlidir.
Soya tanesinden bitkisel yağ elde edilir; yağı alındıktan sonra kalan küspe ise yüksek protein içeriğiyle kanatlı ve büyükbaş hayvan yeminin temel protein kaynağıdır. Türkiye'de yem ve yağ sanayisinin talebi yurt içi üretimi aştığı ve önemli miktarda ithalat yapıldığı için soya, dışa bağımlılığın azaltılması amacıyla üretimi teşvik edilen stratejik ürünler arasında sayılır.
Soya, genellikle ilkbaharda, toprak sıcaklığı 10-12 dereceye ulaştığında ekilir. Bu, genellikle Nisan sonu ile Mayıs başı arasına denk gelir.
Soya bitkisi, ekimden itibaren yaklaşık 3-5 ay içinde hasat olgunluğuna ulaşır. Hasat zamanı, çeşide ve iklim koşullarına bağlı olarak değişebilir.
Soya, iyi drene edilmiş, besin açısından zengin ve hafif asidik toprakları tercih eder. Ilıman iklimler, soyanın gelişimi için en uygun koşulları sağlar.
Soya bitkisi, büyüme döneminde düzenli sulama gerektirir; özellikle çiçeklenme döneminde su ihtiyacı artar. Toprağın su tutma kapasitesine göre sulama sıklığı ayarlanmalıdır.
Soya, farklı iklim ve toprak koşullarına uyum sağlayan birçok çeşide sahiptir. Bunlar arasında erken olgunlaşan, geç olgunlaşan ve farklı yağ içeriğine sahip çeşitler bulunur.
Soya bitkisi, kök çürüklüğü, yaprak lekesi ve soya mozaik virüsü gibi hastalıklara karşı hassastır. Bu hastalıklar, bitkinin gelişimini olumsuz etkileyebilir.
Soya bitkisi, yaprak bitleri, soya böceği ve nematod gibi zararlılara maruz kalabilir. Bu zararlılar, bitkinin sağlığını tehdit eden önemli faktörlerdir.
Soya bitkisinde genellikle budama yapılmaz, ancak gerektiğinde düşen veya hastalıklı yapraklar temizlenmelidir. Bakım, sulama ve gübreleme ile sağlanır.
Soya tohumları, serin ve kuru bir ortamda, hava almayacak şekilde saklanmalıdır. Bu, tohumların çimlenme gücünü korumasına yardımcı olur.
Sera koşulları, sıcaklık ve nem kontrolü sağlar, böylece hastalık riski azalır. Açık alanda ise doğal iklim koşullarına bağlı olarak daha fazla değişkenlik yaşanır.
Soya, aynı alanda sürekli olarak yetiştirilmemelidir; bu nedenle mısır veya buğday gibi farklı bitkilerle rotasyon yapılması önerilir. Bu, toprak verimliliğini artırır.
Soya verimi, çeşit, iklim, toprak kalitesi ve bakım uygulamalarına bağlı olarak değişir. Uygun şartlar sağlandığında verim artışı gözlemlenebilir.
Organik soya yetiştiriciliği, kimyasal gübre ve ilaç kullanmadan, doğal yöntemlerle gerçekleştirilir. Toprak sağlığı ve biyolojik çeşitlilik ön plandadır.
Hasat sonrası soya, hemen işlenmeli veya uygun koşullarda saklanmalıdır. Nem oranı kontrol edilmeli ve tohumların kalitesi korunmalıdır.
Soya, genellikle rüzgar ve böcekler aracılığıyla tozlaşır. Çiçekler, kendine döllenme yeteneğine sahip olsa da, çapraz tozlaşma verimi artırabilir.
Soya, soğuk havalara karşı hassastır ve don olaylarında zarar görebilir. Bu nedenle, don tehlikesinin geçtiği dönemde ekilmesi önerilir.
Kaynak: TAGEM (Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü).
Harman üzerinde güncel soya ilanlarını inceleyin ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Soya Soya Üreticileri Ücretsiz İlan Ver
Sponsorlu
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
