Menü
Soya, Türkiye'de ağırlıklı olarak Çukurova ve Akdeniz kuşağında ikinci ürün (buğday hasadı sonrası) olarak, İç Anadolu ve Marmara'da ise ana ürün olarak yetiştirilen yağ ve protein bitkisidir. Karlılığı büyük ölçüde dekara alınan verime, hasat dönemindeki alım fiyatına ve sulama olanaklarına bağlıdır. Baklagil olması nedeniyle havadan azot bağlar, bu da azotlu gübre ihtiyacını sınırlayarak girdi tarafında görece avantaj sağlar. Buna karşılık soya sıcak ve suyu seven bir bitkidir; sulama yapılamayan koşullarda verim ciddi düşer ve maliyet baskısı artar. Yem sanayii ve yağ fabrikalarının sürekli talebi, ürünün pazarlanabilirliğini güçlü tutar. Karar vermeden önce kendi tarlanıza ait tohum, sulama, işçilik ve hasat kalemlerini gerçek verilerle hesaplamak isabetli olur; sitedeki maliyet hesaplama aracıyla dekar bazında kalemleri kendi rakamlarınızla girerek yaklaşık başabaş noktanızı görebilirsiniz.
Soyada başlıca maliyet kalemleri tohumluk, gübre, sulama, ilaçlama (özellikle yabancı ot mücadelesi), işçilik, yakıt ve hasat harcıdır. Bu üründe en ağır basan kalem sulamadır; soya suya duyarlı olduğundan çiçeklenme ve bakla dolum döneminde birkaç kez sulama gerekir, bu da su bedeli, elektrik veya mazot ile işçilik maliyetini yukarı çeker. İkinci sırada gübre gelir ancak baklagil olması sayesinde azot ihtiyacı düşüktür; ağırlık fosfor, potas ve gerektiğinde bakteri aşılaması ile taban gübresine kayar. Yabancı ot rekabetine hassas olduğu için herbisit ve çapa/işçilik kalemi de belirleyicidir. İkinci ürün olarak ekildiğinde ekim zamanı darlığı nedeniyle toprak hazırlığı ve yakıt gideri öne çıkar. Kesin tutar yerine kendi bölgenizin su, gübre ve işçilik fiyatlarını dekara oranlayarak hesaplamak gerekir; sabit maliyetlerle değişken maliyetleri ayırıp dekar başına toplam gidere ulaşmak en sağlıklı yöntemdir.
Soyada gelir, kaba biçimde dekara verim ile hasat dönemi kilogram alım fiyatının çarpımıyla bulunur. Sulu ve iyi yönetilen koşullarda dekar verimi belirgin yükselir, kuru koşullarda ise düşerek karlılığı zayıflatır. Başabaş noktası, dekar başına toplam maliyetin beklenen alım fiyatına bölünmesiyle yaklaşık olarak hesaplanır; bu verimin altında kalındığında zarar riski doğar. Soyayı görece karlı kılan etkenler baklagil olmasından gelen azot avantajı, yem ve yağ sanayiinin istikrarlı talebi, ikinci ürün olarak aynı yılda ilave gelir yaratabilmesi ve bazı dönemlerde uygulanan yağlı tohum destekleridir. Riskli kılan yön ise verimin sulamaya sıkı bağımlılığı ve fiyatın ithalat ile dünya borsalarına duyarlı olmasıdır. Kesin kar rakamı vermek doğru olmaz; verim, fiyat ve girdi maliyeti birlikte değiştiği için karlılığı senaryolu düşünmek, iyimser ve kötümser verim varsayımlarıyla dekar bazında ayrı ayrı hesaplamak gerekir.
Soya karlılığını düşüren başlıca riskler şunlardır: Fiyat riski, çünkü soya büyük ölçüde ithal edilen ve dünya borsalarına bağlı bir üründür, iç fiyat kur ve ithalat politikasından etkilenir. Su ve iklim riski en kritik olanıdır; çiçeklenme ile bakla dolum döneminde sulama aksarsa ya da aşırı sıcak ve kuraklık yaşanırsa verim hızla geriler. Yabancı ot baskısı ve zamanında yapılamayan mücadele verimi ve kaliteyi düşürür. Kırmızı örümcek, yaprak kurtları gibi zararlılar ile kök ve gövde hastalıkları da tehdittir. İkinci ürün ekiminde geç kalınması olgunlaşma ve hasadı riske atar. Girdi tarafında mazot, elektrik, gübre ve ilaç zamları maliyeti öngörülemez kılar. Ayrıca hasatta nem yönetimi ve tane dökülmesi kayıpları gelir kaybına yol açabilir.
Soyada karlılığı artırmak için önce verime odaklanmak gerekir: Bölgeye uygun, yüksek verimli ve hastalığa dayanıklı çeşit seçmek, tohuma bakteri aşılaması yaparak azot bağlamayı güçlendirmek ve sıra arası mesafeyi doğru ayarlamak etkilidir. Sulamayı çiçeklenme ve bakla dolum kritik dönemlerine göre planlamak, mümkünse damla sulamayla su ve enerji maliyetini düşürmek verimi korur. Yabancı otla erken ve doğru dönemde mücadele kalite kaybını önler. Pazarlama tarafında yem fabrikaları, yağ sanayii veya birliklerle sözleşmeli üretim yapmak fiyat riskini azaltır ve alım garantisi sağlar. Hasadı optimum nem ve olgunlukta yaparak dökülme kayıplarını en aza indirmek, uygun destekleme ve yağlı tohum primlerini takip etmek geliri güçlendirir. Girdileri toplu ve zamanında almak, ikinci üründe ise ekim zamanını sıkı yönetmek maliyeti kontrol altında tutar. Kalemlerinizi sitedeki maliyet hesaplama aracına girerek başabaş verimi görmek karar almayı kolaylaştırır.
Soyanın karlılığı sabit değildir; sulu koşullarda yüksek verim alındığında ve hasat fiyatı tatminkar olduğunda karlı olabilir, ancak sulama aksarsa veya fiyat düşükse kar marjı hızla daralır. Karlılık dekara verim, kilogram alım fiyatı ve dekar başına toplam maliyetin birlikte değerlendirilmesiyle ortaya çıkar. En sağlıklı yol, kendi tarlanızın su, gübre, işçilik ve hasat kalemlerini gerçek rakamlarla hesaplayıp başabaş verimi bulmaktır; sitedeki maliyet hesaplama aracı bu karşılaştırmayı dekar bazında yapmanıza yardımcı olur.
Soya suyu seven bir bitkidir ve karlılığı büyük ölçüde sulamaya bağlıdır. Yeterli yağış almayan bölgelerde kuru koşullarda ekilirse çiçeklenme ve bakla dolum döneminde su stresi verimi belirgin düşürür ve maliyeti karşılamak zorlaşır. Bu nedenle soya genellikle sulanabilir alanlarda, çoğunlukla ikinci ürün olarak tercih edilir. Sulama imkanınız kısıtlıysa daha az su isteyen alternatif ürünleri de karşılaştırmanız yerinde olur.
Soya baklagil olduğu için kök nodüllerindeki bakteriler aracılığıyla havadan azot bağlayabilir, bu yüzden azotlu gübre ihtiyacı diğer birçok üründen düşüktür. Tohuma uygun bakteri aşılaması yapıldığında azot bağlama daha da güçlenir. Gübreleme ağırlıklı olarak fosfor, potasyum ve toprak analizine göre taban gübresine yönelir. Bu özellik, girdi maliyeti tarafında soyaya görece avantaj sağlayan etkenlerden biridir.
Türkiye'de soya çoğunlukla buğday veya arpa hasadı sonrası ikinci ürün olarak ekilir; bu, aynı topraktan aynı yıl ikinci bir gelir elde etme imkanı verdiği için ekonomik açıdan cazip olabilir. Ancak ikinci üründe ekim zamanı dardır ve gecikme olgunlaşmayı riske atar. Ana ürün olarak ekildiğinde bitki daha uzun vejetasyon süresi bulur ve verim potansiyeli yükselebilir. Hangisinin daha karlı olduğu bölgenin iklimine, sulama olanağına ve rotasyon planına göre değişir.
Soya büyük oranda ithal edilen bir üründür ve iç fiyatı dünya borsaları, döviz kuru ve ithalat politikalarından güçlü biçimde etkilenir, bu da fiyatı dalgalı kılar. Fiyat riskini azaltmak için yem fabrikaları, yağ sanayii kuruluşları veya üretici birlikleriyle sözleşmeli üretim yaparak alım ve fiyat garantisi almak etkili bir yoldur. Ayrıca yağlı tohum destekleri ile primleri takip etmek ve hasadı doğru zamanlayıp kaliteyi korumak gelir istikrarına katkı sağlar.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM) Soya Yetiştiriciliği. Maliyet ve gelir değerleri bölge, yıl, verim ve piyasa koşullarına göre değişir.
Harman üzerinde güncel soya fiyatlarını ve ilanlarını inceleyin ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Soya Güncel Fiyatları Satılık Soya Maliyet Hesaplama Aracı Soya Yetiştiriciliği Tüm Soya BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
