Menü
Soya (Glycine max) baklagiller familyasından, Bradyrhizobium japonicum bakterisiyle ortak yaşayarak havanın serbest azotunu toprağa bağlayan bir endüstri bitkisidir. Türkiye'de ağırlıklı olarak Çukurova ve Amik Ovası başta olmak üzere Akdeniz ve Güneydoğu bölgelerinde, çoğunlukla kışlık buğday veya arpa hasadından sonra ikinci ürün olarak yetiştirilir. Bu ikili ekim düzeni, soyayı münavebenin doğal bir parçası hâline getirir. Soyanın kısa boylu, sık taçlanan yapısı ve derin olmayan saçak kökü, toprağı tek yönlü sömürmez ve ardından gelen tahılların azot ihtiyacını kısmen karşılar. Ancak aynı tarlaya üst üste soya ekmek, kök çürüklükleri ve beyaz küf gibi hastalıkların toprakta birikmesine yol açar. Doğru kurgulanmış bir ekim nöbetinde soya, tahıl ve çapa bitkileriyle dönüşümlü ekildiğinde hem toprak verimliliği korunur hem de verim istikrarı sağlanır. Bu nedenle soya üretiminde münavebe, verimin sürdürülebilirliği açısından belirleyicidir.
Soyada münavebe, üç temel gerekçeyle kritiktir. Birincisi toprak verimliliği ve azot dengesidir: Soya köklerindeki nodüller aracılığıyla dekara yaklaşık 6-10 kilogram azot bağlayabilir ve hasattan sonra bitki artıkları toprakta önemli miktarda organik madde ile azot bırakır. Bu birikimden asıl yararlanan, soyadan sonra ekilecek buğday, arpa veya mısır gibi azota aç tahıllardır. İkincisi hastalık ve zararlı döngüsünün kırılmasıdır: Aynı tarlaya sürekli soya ekildiğinde Sclerotinia sclerotiorum (beyaz küf), Phytophthora ve Fusarium kaynaklı kök çürüklükleri, soya kist nematodu ve pas hastalığı toprakta yoğunlaşır. Konukçu bitki bulamayan bu etmenlerin populasyonu, farklı familyadan ürünlerle araya girildiğinde belirgin biçimde düşer. Üçüncüsü besin elementi ve yabancı ot dengesidir: Soyanın saçak kök yapısı tahılların derin köküyle dönüşümlü ekildiğinde toprağın farklı katmanları dengeli kullanılır, çapa bitkisi olması yabancı ot baskısını azaltır. Bu üç etken birlikte verim düşüşünü ve kimyasal girdi ihtiyacını sınırlar.
Soya için en uygun ön bitkiler tahıllardır. Kışlık buğday ve arpadan sonra soya ekmek, Türkiye'nin klasik ikinci ürün soya düzenidir ve önerilir; tahıllar toprağı azot bakımından yorduğu için soya, azot bağlama yeteneğiyle bu açığı kendi ihtiyacı yönünden telafi eder ve tahılın sap artıkları toprak yapısını iyileştirir. Mısır da soya için iyi bir ön bitkidir çünkü farklı familyadan (buğdaygiller) olması ortak hastalık taşımaz. Soyadan SONRA ekilecek ürünlerde ise tahıllar ön plandadır: Soyanın toprakta bıraktığı azot ve organik maddeden en çok buğday, arpa ve mısır yararlanır; soyadan sonra ekilen buğdayda gübre ihtiyacının azaldığı bilinir. Ayrıca pamuk, soya ile dönüşümlü ekildiğinde iyi sonuç veren bir çapa bitkisidir. Genel ilke şudur: Soyayı bir baklagil olarak tahıl (buğdaygil) ve pamuk gibi farklı familyalarla dönüşümlü ekmek, hem azot döngüsünü hem de kök derinliği farkını lehe çevirir.
Soyada en önemli kural, baklagili baklagilin ardına ekmemektir. Soyadan sonra ya da soyadan hemen önce kuru fasulye, nohut, mercimek, bakla, yonca ve fiğ gibi baklagilleri ekmekten kaçınılmalıdır; bunlar Sclerotinia (beyaz küf), Fusarium ve kök çürüklüğü etmenleriyle soya kist nematodunu ortak konukçu olarak besler ve toprakta biriktirir. Aynı tarlaya iki yıl üst üste soya ekmek de aynı sakıncayı taşır ve verimde belirgin düşüşe yol açar. İkinci önemli grup Sclerotinia sclerotiorum konukçusu olan ayçiçeği ve kanoladır; bu bitkiler soya ile aynı beyaz küf etmenini paylaştığından, ayçiçeği veya kanoladan hemen sonra soya ekmek hastalık riskini yükseltir ve önerilmez. Ayrıca Sclerotinia'ya duyarlı olması nedeniyle soya ile ayçiçeği-kanolayı kısa aralıklarla dönüşümlü ekmek yerine, araya en az bir yıl tahıl (buğday, arpa, mısır) girecek şekilde plan yapmak gerekir. Böylece ortak hastalık ve zararlıların konukçu zinciri kırılır.
Çukurova koşullarına uygun 4 yıllık örnek ekim nöbeti: 1. yıl kışlık buğday ekilir, buğday hasadından sonra aynı tarlaya ikinci ürün olarak soya alınır (buğday soyaya azot açısından uygun ön bitkidir). 2. yıl tarla dane mısıra bırakılır; buğdaygil olan mısır, soyanın hastalık zincirini kırar ve soyanın bıraktığı azottan yararlanır. 3. yıl pamuk ekilir; çapa bitkisi olan pamuk yabancı otları baskılar ve farklı familya olduğu için soya hastalıklarına konukçuluk etmez. 4. yıl yeniden kışlık arpa veya buğday ekilip hasat sonrası ikinci ürün soya alınarak döngü tamamlanır. Bu düzende soya, aynı tarlaya iki yılda bir ve daima araya tahıl ya da pamuk girecek şekilde gelir; Sclerotinia, Fusarium ve nematod baskısı düşük tutulurken azot döngüsünden en iyi biçimde yararlanılır. Sulama imkânı sınırlı bölgelerde soya tek ürün alınıyorsa, 1. yıl soya, 2. yıl buğday, 3. yıl mısır sırası da uygun bir üç yıllık alternatiftir.
Soya için en uygun ön bitki tahıllardır. Türkiye'de klasik düzen, kışlık buğday veya arpa hasadından sonra ikinci ürün olarak soya ekmektir. Mısırdan sonra da soya iyi sonuç verir. Tahıllar farklı familyadan olduğu için soya hastalıklarını taşımaz; ayrıca soya bu tarlada azot bağlayarak toprak dengesine katkı sağlar.
Soyadan sonra buğday, arpa veya mısır gibi tahıllar ekmek en doğrusudur. Soya köklerinde azot bağladığı ve hasattan sonra toprakta azotça zengin bitki artığı bıraktığı için, ardından gelen tahıllar bu azottan yararlanır ve gübre ihtiyaçları kısmen azalır. Pamuk da soyadan sonra ekilebilecek uygun bir çapa bitkisidir.
Ekilmesi önerilmez. Üst üste soya ekimi, Sclerotinia (beyaz küf), Fusarium ve kök çürüklüğü etmenleriyle soya kist nematodunun toprakta birikmesine ve verimin düşmesine yol açar. Soyayı en az iki yılda bir, araya tahıl veya pamuk gibi farklı familyadan ürün girecek şekilde ekmek gerekir.
Evet, sakıncalıdır. Ayçiçeği ve kanola, soya ile aynı Sclerotinia sclerotiorum (beyaz küf) etmenini paylaşır. Ayçiçeği veya kanoladan hemen sonra soya ekmek, bu hastalığın toprakta birikmesi nedeniyle riskleri artırır. İki ürün arasına en az bir yıl tahıl girmesi önerilir.
Evet. Soya, kök nodüllerindeki Bradyrhizobium japonicum bakterisiyle havanın azotunu bağlar. Yeterli aşılama ve uygun koşullarda dekara yaklaşık 6-10 kilogram azot fikse edebilir ve hasat sonrası bitki artıklarıyla topraktaki azot ile organik maddeyi artırır. Bu nedenle soyadan sonra ekilen tahıllarda azotlu gübre ihtiyacı düşebilir.
Kaynak: TAGEM (Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü) Soya Tarımı ve Çukurova Tarımsal Araştırma Enstitüsü yayınları. Münavebe planı bölge, toprak ve iklim koşullarına göre uyarlanmalıdır.
Harman üzerinde güncel soya ilanlarını inceleyin ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Soya Soya Ne Zaman Ekilir Soya Yetiştiriciliği Tüm Soya BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
