Menü
Enginar (Cynara scolymus), papatyagiller familyasından, yenilebilir çiçek tablası ve iç yaprakları için yetiştirilen çok yıllık bir sebzedir. Akdeniz kökenli bu bitki, ılıman ve nemli iklimi seven yapısıyla Türkiye'de özellikle Ege ve Marmara kıyı kuşağında geleneksel bir üretim alanı bulmuştur. Türk mutfağında zeytinyağlı enginar, bakla ile pişirilen enginar ve etli yemekler gibi tariflerle bahar sofralarının vazgeçilmez ürünlerinden biridir. Toplam sebze üretimi içinde payı diğer sebzelere göre sınırlı olsa da, enginar hem taze tüketim hem de konserve ve dondurulmuş enginar tabanı (kalbi) olarak katma değerli bir ürün niteliği taşır. Bitki, dikimden sonra birkaç yıl ürün vermesi ve çok yıllık olması nedeniyle üreticiye süreklilik sağlar. Enginar aynı zamanda karaciğer dostu bileşenleri (sinarin) ve lif içeriğiyle beslenme açısından değer görür. Coğrafi işaretli üretim örnekleriyle (örneğin Sakarya ve İzmir Urla çevresinde) bölgesel bir kimlik kazanmış, yerel ekonomilerde ve bahar dönemi hal ticaretinde belirgin bir yer edinmiştir.
Enginar Türkiye'de ağırlıklı olarak Ege ve Marmara bölgelerinin kıyı kuşağında yetiştirilir. Ege'de İzmir, üretimin en yoğun olduğu il olup Urla, Seferihisar, Çeşme, Karaburun ve Menemen çevresi öne çıkar; bu ilçelerde enginar geleneksel ve coğrafi işaretle özdeşleşmiş bir üründür. Aydın, Manisa ve Balıkesir de Ege üretiminde pay sahibidir. Marmara'da ise Sakarya (özellikle Söğütlü çevresi), Bursa, Çanakkale ve İstanbul'un kıyı ilçeleri önemli üretim alanlarıdır. Bu bölgelerin uygun olmasının başlıca nedeni, enginarın aşırı sıcağa ve şiddetli dona hassas oluşudur. Deniz etkisiyle yumuşayan kışları serin ama dondan korunaklı, yazları çok bunaltıcı olmayan Akdeniz iklimi, bitkinin çiçek tablası oluşturması için idealdir. Toprak açısından ise derin, süzek, organik maddece zengin, tınlı-killi ve iyi drene olan topraklar tercih edilir; su tutan ağır topraklarda kök çürüklüğü riski artar. Kıyı ovalarının verimli alüvyal toprakları bu koşulları büyük ölçüde karşılar.
Enginarda verim, çeşide, dikim sıklığına, bitkinin yaşına ve bakım koşullarına göre geniş bir aralıkta değişir. Verim genellikle dekara elde edilen baş (çiçek tablası) sayısı ve ağırlığı üzerinden değerlendirilir. Uygun bakım altında bir enginar bitkisinden mevsim boyunca yaklaşık 8-12 adet pazarlanabilir baş alınabildiği, dekara ise çeşit ve sıklığa bağlı olarak kabaca 1.000-2.500 kg civarında ürün elde edilebildiği ifade edilir. Bu rakamlar yaklaşık değerlerdir ve bölgesel koşullara göre farklılık gösterir. Verimi etkileyen başlıca etkenler şunlardır: çeşit seçimi (yerli klonlar ile ıslah edilmiş çeşitler arasında fark), bitki yaşı (genellikle ilk yıl düşük, ikinci ve üçüncü yıllar daha verimlidir), dikim sıklığı, düzenli sulama (çiçek tablası oluşumunda su stresi verimi düşürür), dengeli gübreleme, dip sürgünlerinin bakımı, don ve aşırı sıcak gibi iklim olayları ile hastalık-zararlı baskısıdır. Yaşlanan tarlalarda verim düştüğünden belirli aralıklarla yenileme yapılır.
Enginarın Türkiye'deki ticaretinde iç tüketim ağırlıklı bir yapı görülür. Ürün büyük ölçüde taze olarak hal ve pazarlar aracılığıyla iç piyasada tüketilir; özellikle ilkbahar aylarında arz yoğunlaşır. Taze tüketimin yanında enginar, tabanı (kalbi) ayıklanıp temizlenerek konserve ve dondurulmuş ürün olarak işlenir; bu işlenmiş ürünler hem iç piyasaya sunulur hem de belirli ölçüde ihracata konu olur. Enginar, tahıllar veya yaygın sebzeler kadar büyük hacimli bir dış ticaret kalemi değildir; bununla birlikte katma değeri yüksek, niş bir ürün olarak özellikle işlenmiş formuyla ekonomik önem taşır. İthalatı ise genel olarak sınırlıdır, çünkü yurt içi üretim iç talebi büyük ölçüde karşılar. Ürünün çabuk kararan ve dayanıksız yapısı, taze ihracatı zorlaştırdığından işleme sanayisi enginarın pazarlanmasında kritik rol oynar. Coğrafi işaretli üretim ve yöresel kimlik, özellikle Ege ilçelerinde enginara pazarlama ve turizm bağlantılı ek bir ekonomik değer katmaktadır.
Enginar serin iklim seven çok yıllık bir bitkidir. Türkiye'nin Ege ve Marmara kıyılarında genellikle ilkbahar aylarında (yaklaşık mart-mayıs döneminde) çiçek tablaları hasat edilir. Bazı çeşitlerde ve uygun bölgelerde sonbaharda ikinci bir ürün de alınabilir. Hasat, çiçek tablası henüz sıkı ve kapalıyken, açılmadan yapılır.
Enginar çok yıllık bir bitki olduğu için bir kez dikildikten sonra birkaç yıl üst üste ürün verir. Genellikle ilk yıl verim düşükken, ikinci ve üçüncü yıllarda verim artar. Yıllar ilerledikçe bitkiler yaşlanıp verim düştüğünden, tarlalar belirli aralıklarla dip sürgünleri veya yeni fidelerle yenilenir.
Enginar, ılıman ve nemli Akdeniz iklimini sever; şiddetli dona ve aşırı sıcağa hassastır, bu yüzden kıyı bölgeleri tercih edilir. Toprak olarak derin, süzek, organik maddece zengin, iyi drene olan tınlı-killi topraklar uygundur. Su tutan ağır topraklarda kök çürüklüğü riski arttığından drenaj önemlidir.
Enginarda esas olarak açılmamış çiçek tablasının etli tabanı (enginar kalbi) ve iç kapçık yapraklarının etli dip kısımları yenir. Dış yaprakların sert uçları ve ortadaki tüylü püskül (göbek) ayıklanır. Zeytinyağlı yemeklerde çoğunlukla temizlenmiş enginar tabanı kullanılır.
Enginar kesildikten sonra havayla temas edince içerdiği bileşenlerin oksidasyonu nedeniyle hızla kararır. Bunu önlemek için temizlenen enginarlar genellikle limonlu veya sirkeli suda bekletilir. Bu dayanıksız yapı, ürünün taze olarak uzak pazarlara taşınmasını zorlaştırır ve konserve ile dondurma gibi işleme yöntemlerini öne çıkarır.
Enginar, genellikle ilkbahar aylarında, mart ve nisan aylarında ekilir. Ekim zamanı, iklim koşullarına bağlı olarak değişiklik gösterebilir.
Enginar, ekimden sonra yaklaşık 6-8 ay içinde hasat edilir. Hasat süresi, çeşide ve bakım koşullarına bağlı olarak değişir.
Enginar, hafif, iyi drene olan toprakları sever ve ılıman, nemli iklimlerde en iyi verimi alır. Akdeniz iklimi, enginar için ideal bir yetişme ortamı sağlar.
Enginar, düzenli sulama gerektiren bir bitkidir. Toprağın nem durumu göz önünde bulundurularak sulama sıklığı ayarlanmalıdır.
Türkiye'de en yaygın enginar çeşitleri arasında 'Çanakkale' ve 'Lyon' gibi türler bulunmaktadır. Her çeşidin farklı tat ve görünüm özellikleri vardır.
Enginar, yaprak bitleri, güve ve mantar hastalıkları gibi zararlılara karşı hassastır. Bu zararlılar, bitkinin sağlığını olumsuz etkileyebilir.
Enginar bitkisi, sağlıklı bir gelişim için düzenli budama gerektirir. Özellikle hasat sonrası yaprakların temizlenmesi ve zayıf sürgünlerin budanması önemlidir.
Enginar, serin ve nemli bir ortamda saklanmalıdır. Buzdolabında, poşet içinde birkaç gün taze kalabilir.
Enginar, hem serada hem de açık alanda yetiştirilebilir. Ancak sera koşulları, bitkinin daha kontrollü bir ortamda büyümesini sağlar.
Enginar, rotasyon sistemine uygun bir bitkidir. Diğer sebzelerle dönüşümlü olarak ekilmesi, toprak verimliliğini artırır.
Enginarın verimi, çeşit, iklim ve bakım koşullarına göre değişir. İyi bakım ve uygun iklim, yüksek verim sağlar.
Enginar, organik tarım yöntemleriyle de yetiştirilebilir. Doğal gübreler ve biyolojik mücadele teknikleri kullanılarak sağlıklı bir ürün elde edilebilir.
Hasat sonrası enginar, hemen kullanılabilir veya uygun koşullarda saklanmalıdır. Temizlenmesi ve hızlı bir şekilde işlenmesi, kalitesini korur.
Enginar, rüzgar ve böcekler aracılığıyla tozlaşır. Doğal tozlaşma, bitkilerin sağlıklı meyve vermesi için önemlidir.
Enginar, genel olarak soğuk havalara dayanıklıdır fakat aşırı soğuk ve dona karşı hassastır. Soğuk havalarda koruma önlemleri alınması gerekebilir.
Enginar yetiştiriciliğinde sık yapılan hatalar arasında aşırı sulama ve yetersiz budama bulunmaktadır. Bu hatalar bitkinin sağlığını olumsuz etkileyebilir.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM).
Harman üzerinde güncel enginar ilanlarını inceleyin ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Enginar Enginar Üreticileri Ücretsiz İlan Ver
Sponsorlu
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
