Menü
Enginar (Cynara scolymus), bileşikgiller (Asteraceae) familyasından, tarlada üç ila beş yıl kalabilen çok yıllık bir sebzedir. Türkiye'de en yoğun İzmir (Urla, Sakız), Aydın, Balıkesir ve Marmara çevresinde yetiştirilir. Derin ve güçlü kök sistemiyle topraktan bol miktarda azot, potasyum ve mikro besin çektiği için ağır besleyici bir bitki sayılır; bu nedenle münavebe planlaması hem dikim öncesi toprak hazırlığı hem de ocakların sökümünden sonraki dönem için ayrı ayrı düşünülmelidir. Enginar aynı zeminde uzun süre kaldığından, dikimden önce toprağı azotça zenginleştiren ve yapısını gevşeten bir ön bitki tercih etmek verimi doğrudan yükseltir. Ocaklar söküldükten sonra ise toprağın dinlendirilmesi ve familya değişimiyle hastalık ile zararlı baskısının kırılması gerekir. İyi kurgulanmış bir ekim nöbeti, verticillium solgunluğu ve kök nematodu gibi kalıcı sorunların birikmesini önleyerek yatırımın ömrünü uzatır.
Enginar aynı parselde birkaç yıl kaldığı ve çok yıllık olduğu için toprak kaynaklı sorunlar zamanla birikir; münavebe bu birikimi kırmanın en etkili yoludur. Bileşikgiller familyasına özgü verticillium solgunluğu (Verticillium dahliae), enginar unlu küfü, kök çürüklükleri ve kök-ur nematodları (Meloidogyne spp.) toprakta uzun süre canlı kalır. Aynı familyadan bir bitki üst üste gelirse bu etmenler için sürekli konukçu sağlanmış olur. Enginar derin köklüdür ve özellikle azot ile potasyumu yoğun tüketir; ardından aynı besin profilini isteyen bir ürün gelirse toprak dengesi bozulur. Ekim nöbeti ayrıca yabancı ot döngüsünü de kırar, çünkü enginarın geniş sıra aralıkları bazı yabancı otların tohum bankasını besleyebilir. Baklagil gibi azot bağlayan ön bitkiler toprağı zenginleştirir, tahıllar ise farklı kök derinliği ve artıklarıyla organik maddeyi dengeler. Böylece hem verticillium gibi hastalıkların baskısı düşer hem de besin dengesi korunarak sonraki dönemin verimi güvence altına alınır.
Enginar için en uygun ön bitkiler baklagillerdir (Fabaceae): bakla, fasulye, bezelye, fiğ ve yonca. Bu bitkiler kök nodüllerindeki rizobium bakterileri sayesinde havanın azotunu toprağa bağlar, böylece azota aç olan enginar zengin bir zeminde dikilmiş olur; ayrıca derin kökleriyle toprağı gevşetir. Enginar ocakları söküldükten sonra ise tahıllar (Poaceae: buğday, arpa, yulaf, mısır) çok iyi bir ardıl seçenektir, çünkü bileşikgillerle ortak hastalıkları yoktur, bol kök artığıyla organik maddeyi artırır ve farklı besin talebiyle toprağı dengeler. Turpgiller (Brassicaceae: lahana, karnabahar) ve soğangiller (soğan, sarımsak) da familya olarak enginardan uzak oldukları için hem ön hem ardıl bitki olarak uygundur ve bazı toprak zararlılarını baskılar. Kabakgiller (kabak, hıyar) de güvenli bir rotasyon halkasıdır. Temel mantık, enginardan önce azot sağlayan, enginardan sonra ise Asteraceae dışı, farklı kök yapısına ve hastalık profiline sahip familyalar seçmektir.
En önemli kural, enginardan önce ya da hemen sonra aynı familyadan (Asteraceae) bitki getirmemektir. Marul, hindiba, kıvırcık, yer elması (Helianthus tuberosus), ayçiçeği, aspir ve kardgil (Cynara cardunculus) enginarla aynı familyadandır; bunlar üst üste ekilirse verticillium solgunluğu, sklerotinya çürüklüğü ve kök nematodları toprakta katlanarak birikir ve yıllarca kalıcı hâle gelir. Aynı parselde enginarı söküp yerine yeniden enginar dikmekten (monokültür) kaçınılmalı; iki enginar dönemi arasında en az üç ila dört yıllık farklı familya rotasyonu bırakılmalıdır. Verticillium açısından hassas olan patates, domates, biber, patlıcan ve çilek gibi bitkilerden hemen önce veya sonra enginar getirmek de riskleri artırır, çünkü bu etmen ortak konukçu bulur. Ayrıca enginardan sonra yine ağır azot tüketen bir ürün koyup toprağı yormaktan kaçınmak, arada baklagil veya tahıl ile toparlanma sağlamak gerekir. Drenajı kötü, su tutan ağır zeminlerde ardıl olarak köke duyarlı ürünler seçilmemelidir.
Aşağıdaki dört yıllık plan, enginarın çok yıllık yapısını gözeterek kurgulanmıştır: 1. Yıl (Hazırlık): Baklagil ekilir (bakla veya fasulye). Toprak azotça zenginleşir, yapısı gevşer ve enginar dikimine hazırlanır. 2. Yıl: Enginar ocakları kurulur; ilk yıl kök gelişimi ve ocakların yerleşmesi hedeflenir, ilk hasat alınır. 3. Yıl: Enginar tam verim yılıdır; ocaklar korunur, gübreleme ve sulama ile verim en üst düzeye çıkarılır. 4. Yıl (Söküm sonrası): Ocaklar sökülür ve tahıl ekilir (buğday veya arpa). Bileşikgillerle ortak hastalığı olmayan tahıl, toprağı dinlendirir, kök artığıyla organik maddeyi artırır ve hastalık döngüsünü kırar. Bir sonraki tur için yeniden enginar düşünülüyorsa, arada mutlaka soğangiller veya turpgiller gibi ek bir familya konularak enginarsız süre üç dört yıla tamamlanmalı, ancak ondan sonra aynı parsele enginar geri getirilmelidir.
Enginar en iyi baklagillerden (bakla, fasulye, bezelye, fiğ, yonca) sonra ekilir. Bu bitkiler havanın azotunu toprağa bağlayarak azota aç olan enginara zengin bir zemin hazırlar ve derin kökleriyle toprağı gevşetir. Marul, yer elması, ayçiçeği gibi aynı familyadan (Asteraceae) bir üründen sonra enginar ekmekten kaçınılmalıdır.
Enginar ocakları söküldükten sonra en uygun ardıl bitkiler tahıllardır (buğday, arpa, yulaf, mısır). Bunların bileşikgillerle ortak hastalığı yoktur, bol kök artığıyla organik maddeyi artırır ve toprağı dengeler. Turpgiller ve soğangiller de güvenli ardıl seçeneklerdir.
Enginar bileşikgiller (Asteraceae) familyasındandır. Marul, hindiba, kıvırcık, yer elması, ayçiçeği, aspir ve kardgil aynı familyadandır. Bu bitkiler enginarla ortak hastalık ve zararlı taşıdığı için münavebede peş peşe getirilmemelidir.
Enginar çok yıllık olduğu için ocaklar aynı parselde üç ila beş yıl kalabilir. Söküm sonrası aynı yere yeniden enginar dikmeden önce en az üç dört yıl farklı familyalardan ürünler (baklagil, tahıl, turpgiller) ile rotasyon yapılmalıdır; böylece verticillium ve kök nematodu baskısı kırılır.
En sık hata, enginarı söküp yerine hemen yeniden enginar dikmek (monokültür) ya da öncesinde/sonrasında marul, yer elması, ayçiçeği gibi aynı familyadan bitki getirmektir. Bu durum verticillium solgunluğu, sklerotinya ve nematodların toprakta birikmesine ve verimin yıldan yıla düşmesine yol açar.
Kaynak: TAGEM Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü. Münavebe planı bölge, toprak ve iklim koşullarına göre uyarlanmalıdır.
Harman üzerinde güncel enginar ilanlarını inceleyin ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Enginar Enginar Ne Zaman Ekilir Enginar Yetiştiriciliği Tüm Enginar BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
